गुरुवार, 5 नोव्हेंबर 2026
Tsunami Awareness : जपानच्या 'त्या' घटनेपासून कशी झाली या दिवसाची सुरुवात? जाणून घ्या यामागचा रंजक इतिहास ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
निसर्गाचे रूप जितके सुंदर आणि मनमोहक असते, तितकेच ते कधीकधी अत्यंत विनाशाक आणि भयानक रूपही धारण करू शकते. या निसर्गाच्या लहरींपैकीच एक सर्वात भयानक आणि विध्वंसक नैसर्गिक आपत्ती म्हणजे त्सुनामी (Tsunami). समुद्राच्या पोटातून निर्माण होणाऱ्या या अजस्र आणि प्रचंड लाटा काही क्षणातच संपूर्ण किनारपट्टी उध्वस्त करण्याची क्षमता बाळगतात. अशा या महासंकटाबद्दल आणि त्यापासून बचावाच्या उपायांबद्दल जगभरातील लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी ५ नोव्हेंबर हा दिवस ‘जागतिक त्सुनामी जागरूकता दिन’ (World Tsunami Awareness Day) म्हणून पाळला जातो. मानवी सुरक्षितता आणि आपत्ती व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने या दिवसाचे महत्त्व अत्यंत अनन्यसाधारण आहे.
त्सुनामी हा जपानी भाषेतील शब्द आहे, ज्याचा अर्थ ‘हार्बर वेव्ह’ (खाडी किंवा किनाऱ्यावरील लाटा) असा होतो. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, समुद्राच्या पाण्याखाली होणारा तीव्र भूकंप, पाण्याखालील ज्वालामुखीचा उद्रेक किंवा अथांग समुद्रात होणारे भूस्खलन यांसारख्या कारणांमुळे प्रचंड ऊर्जा निर्माण होते. या ऊर्जेमुळे समुद्राच्या पृष्ठभागावर महाकाय आणि अत्यंत वेगवान लाटा तयार होतात. जेव्हा या लाटा किनाऱ्याच्या दिशेने सरकतात, तेव्हा पाण्याची खोली कमी झाल्यामुळे त्यांचा आकार कैक पटीने वाढतो आणि त्या किनाऱ्यावर आदळून अथांग विनाश घडवून आणतात. यामध्ये मानवी जीवितहानीसोबतच कोट्यवधी रुपयांचे आर्थिक नुकसान होते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Midterms : ‘We Will Kill Trump…’ट्रम्प यांच्या पराभवावर इराणच्या राजधानित झळकले वादग्रस्त होर्डिंग्ज; पाहा VIDEO
कोणत्याही नैसर्गिक आपत्तीला आपण थांबवू शकत नाही, परंतु योग्य नियोजन आणि तयारीच्या माध्यमातून होणारे नुकसान नक्कीच कमी करू शकतो. आजच्या आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या युगात त्सुनामीचा इशारा देणाऱ्या अत्याधुनिक पूर्वसूचना प्रणाली (Tsunami Warning Systems) विकसित करण्यात आल्या आहेत. समुद्राच्या थरांवर बसवलेले सेन्सर आणि उपग्रहांच्या माध्यमातून त्सुनामीच्या लाटांची हालचाल आधीच टिपली जाते, ज्यामुळे किनारपट्टीवरील लोकांना वेळेत सुरक्षित स्थळी हलवणे शक्य होते. या दिवशी आपत्तीच्या वेळी शांत कसे राहावे, घाबरून न जाता सुरक्षित निवाऱ्याकडे कशी धाव घ्यावी, याचे प्रात्यक्षिक आणि प्रशिक्षण लोकांना दिले जाते.
या दिवसाच्या स्थापनेमागे एक मोठा इतिहास आणि जपानचे एक प्रेरणादायी व्यक्तिमत्व दडलेले आहे. १८५४ मध्ये जपानमध्ये आलेल्या एका भीषण त्सुनामीच्या वेळी ‘हामागुची गोरो’ (Hamaguchi Goryo) नावाच्या एका धाडसी व्यक्तीने आपल्या दूरदृष्टीने आणि प्रसंगावधानामुळे अनेक गावकऱ्यांचे प्राण वाचवले होते. त्यांनी डोंगरावर आग लावून गावकऱ्यांना उंचावर येण्याचा इशारा दिला होता, ज्यामुळे अनेक जण दगावण्यापासून वाचले. त्यांच्या या महान त्यागाची व शौर्याची आठवण म्हणून हा दिवस निवडण्यात आला.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Indian Navy : 3,000 किलोमीटर दूर समुद्री चाच्यांनी अपहरण केलेल्या 20 इराणी नागरिकांची भारतीय नौदलाने केली सुटका; पहा VIDEO
पुढे संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेने (UN General Assembly) २०१५ मध्ये अधिकृतपणे ५ नोव्हेंबर हा दिवस ‘जागतिक त्सुनामी जागरूकता दिन’ म्हणून घोषित केला. तेव्हापासून दरवर्षी जगभरात आपत्ती व्यवस्थापन संस्था, शाळा, महाविद्यालये आणि सरकारी स्तरावर विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. किनारपट्टी भागात राहणाऱ्या नागरिकांना सुरक्षिततेचे धडे दिले जातात आणि आपत्कालीन स्थितीत कशा प्रकारे मुकाबला करायचा याचे प्रशिक्षण दिले जाते. आजच्या या बदलत्या हवामानात या दिवसाचे महत्त्व आणखीनच वाढले आहे.
Ans: जागतिक त्सुनामी जागरूकता दिन दरवर्षी ५ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जातो.
Ans: पाण्याच्या खाली होणारा भूकंप, ज्वालामुखीचा उद्रेक किंवा भूस्खलनामुळे समुद्रात निर्माण होणाऱ्या अत्यंत वेगवान आणि महाकाय लाटांना 'त्सुनामी' म्हणतात.
Ans: १८५४ मध्ये जपानमध्ये त्सुनामीपासून लोकांचे प्राण वाचवणारे ऐतिहासिक व्यक्तिमत्व 'हामागुची गोरो' यांच्या प्रेरणेतून हा दिवस पाळला जातो.
