QR कोडच्या तीन चौकोनांचं रहस्य उलगडलं! प्रत्येक स्कॅनमध्ये असतो त्यांचा मोठा वाटा

QR: आज QR कोडचा वापर ऑनलाइन पेमेंट, तिकीट तपासणी, मेन्यू पाहणे आणि वेबसाइट उघडणे अशा अनेक कामांसाठी केला जातो. मात्र, QR कोडमधील तीन मोठे चौकोन स्कॅनरला कोडची दिशा आणि स्थान ओळखण्यास मदत करतात, त्यामुळे स्कॅनिंग जलद आणि अचूक होते

Why Do QR Codes Have Three Squares? : आज मोबाईलद्वारे पैसे भरायचे असोत, हॉटेलमध्ये मेन्यू पाहायचा असो, तिकीट तपासायचं असो किंवा एखाद्या वेबसाइटवर जायचं असो, QR कोड आपल्या रोजच्या आयुष्याचा भाग झाला आहे. फक्त कॅमेरा उघडा आणि काही सेकंदांत माहिती स्क्रीनवर दिसते. पण हा छोटासा चौकोनी कोड इतका वेगाने कसा काम करतो, आणि त्याच्या तीन कोपऱ्यांमध्ये मोठे चौकोनच का असतात, याचा विचार अनेकांनी कधीच केला नसेल.

खरं तर QR कोडचा जन्म ऑनलाइन पेमेंटसाठी झालेला नाही. त्याची सुरुवात जपानमध्ये वाहन उद्योगासाठी झाली. कार तयार करताना हजारो सुटे भाग पटकन ओळखता यावेत आणि त्यांची माहिती लगेच मिळावी, यासाठी 1994 मध्ये एक नवीन तंत्र विकसित करण्यात आले. त्यालाच पुढे QR कोड म्हणून ओळख मिळाली.

तीन चौकोनांचा नेमका उपयोग काय?

QR कोडच्या तीन कोपऱ्यांमध्ये दिसणारे मोठे चौकोन केवळ डिझाइनचा भाग नाहीत. ते कॅमेऱ्याला हा QR कोड नेमका कुठे आहे आणि कोणत्या दिशेने ठेवला आहे, हे ओळखण्यास मदत करतात.

मोबाईलचा कॅमेरा कोड सरळ, तिरका किंवा वाकलेल्या पृष्ठभागावर असला तरी हे तीन चौकोन आधी शोधतो. त्यानंतर संपूर्ण कोडची रचना समजून घेतो आणि त्यामधील माहिती काही क्षणांत वाचतो. म्हणूनच QR कोड कोणत्याही कोनातून स्कॅन केला तरी तो सहज उघडतो.

चौथा मोठा चौकोन का नसतो?

अनेकांच्या मनात हा प्रश्नही येतो की, जर तीन कोपऱ्यांत चौकोन आहेत, तर चौथ्या कोपऱ्यात का नाही?

यामागे एक सोपे कारण आहे. तीन बिंदूंच्या आधारे कोणत्याही चौकोनाची दिशा सहज समजते. त्यामुळे चौथा कोपरा रिकामा ठेवला जातो. त्या जागेत अधिक माहिती साठवता येते. त्यामुळे QR कोडमध्ये वेबसाइट, पेमेंट लिंक, संपर्क माहिती किंवा इतर तपशील सहज सामावून घेतले जातात.

खराब झालेला QR कोडही कसा चालतो?

अनेकदा QR कोडवर ओरखडे पडलेले असतात किंवा त्याचा काही भाग फाटलेला असतो. तरीही तो स्कॅन होतो. यामागे त्याची विशेष तांत्रिक रचना कारणीभूत आहे.

QR कोड तयार करताना त्यामध्ये मुख्य माहितीबरोबर अतिरिक्त माहितीही साठवली जाते. त्यामुळे एखादा भाग खराब झाला तरी उरलेल्या माहितीच्या आधारे मोबाईल आवश्यक माहिती पुन्हा तयार करतो. म्हणूनच काही वेळा कोडचा मोठा भाग खराब असतानाही स्कॅनिंग यशस्वी होते.

ताडोबाची मोठी कामगिरी! फुलपाखरे ओळखणारे देशातील पहिले ऑफलाइन AI ॲप लाँच, निसर्गप्रेमींसाठी मोठी भेट

तरीही काही वेळा स्कॅन का होत नाही?

प्रत्येक QR कोड नेहमीच काम करेल असे नाही. काही कारणांमुळे तो वाचता येत नाही.

• कोडभोवती आवश्यक मोकळी जागा नसणे.
• प्रकाश कमी असणे किंवा स्क्रीनवर जास्त चकाकी असणे.
• कोड खूप लहान किंवा अस्पष्ट छापला जाणे.
• एका छोट्या QR कोडमध्ये खूप मोठी माहिती भरल्यामुळे त्याची गुणवत्ता कमी होणे.

अशा परिस्थितीत मोबाईलला कोड व्यवस्थित ओळखता येत नाही.

आजच्या काळातील महत्त्व

UPI पेमेंटपासून रेल्वे तिकीट, रेस्टॉरंट, हॉस्पिटल, ऑफिस आणि सरकारी सेवांपर्यंत QR कोडचा वापर झपाट्याने वाढला आहे. काही सेकंदांत माहिती देणारे हे तंत्रज्ञान दिसायला साधे असले, तरी त्यामागे अचूक गणित आणि स्मार्ट डिझाइन काम करत असते. त्यामुळे पुढच्या वेळी QR कोड स्कॅन करताना त्याच्या तीन छोट्या चौकोनांमागचं मोठं विज्ञान नक्की आठवेल.

Tech Tips: घरबसल्या असं डाऊनलोड करा डिजिटल रेशन कार्ड… फॉलो करा स्टेप बाय स्टेप ही प्रोसेस