फेसबुक, व्हॉट्सॲप, इंस्टाग्रामपासून गेमिंगपर्यंत… ऑनलाईन जगात मुलं सुरक्षित आहेत का? युनिसेफच्या अहवालाने वाढली पालकांची चिंता

सोशल मीडिया आणि इंटरनेटच्या वाढत्या वापरामुळे सुरक्षेबाबत एक भीतीदायक आणि चिंताजनक चित्र समोर आले आहे. गेल्या वर्षभरात जगभरातील जवळपास २ कोटी मुलांना कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपाच्या ऑनलाईन लैंगिक शोषणाचा सामना करावा लागला असल्याचा अहवाल युनिसेफने सादर केला आहे.

• २ कोटी मुलं पीडित: गेल्या वर्षभरात जगभरातील जवळपास २ कोटी मुलांना कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपाच्या ऑनलाइन लैंगिक शोषणाचा सामना करावा लागल्याचे युनिसेफच्या अहवालात म्हटले आहे.
• ओळखीच्या व्यक्तींकडूनही धोका: ऑनलाइन गैरवर्तनाच्या निम्म्याहून अधिक प्रकरणांमध्ये मुलांना मित्र, नातेवाईक किंवा ऑनलाइन पार्टनरसारख्या परिचित व्यक्तींकडून धोका निर्माण झाला.
• AI मुळे नवा धोका: ९ देशांतील आकडेवारीनुसार सुमारे ११ लाख मुलांनी AI-निर्मित अश्लील किंवा आक्षेपार्ह सामग्री पाहिल्याचे सांगितले आहे.

जगभरात इंटरनेट आणि सोशल मीडियाच्या वेगाने झालेल्या प्रसारामुळे मुलांच्या सुरक्षेबाबत एक भीतीदायक आणि चिंताजनक चित्र समोर आले आहे. संयुक्त राष्ट्र बालनिधीच्या (युनिसेफ) ताज्या अहवालानुसार, गेल्या वर्षभरात जगभरातील जवळपास २ कोटी मुलांना कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपाच्या ऑनलाईन लैंगिक शोषण आणि अत्याचाराचा सामना करावा लागला आहे. युनिसेफने प्रसिद्ध केलेल्या आकडेवारीनुसार, १२ ते १७ वयोगटातील अंदाजे १.५ कोटी मुले अनेच्छिक आणि अश्लील सामग्रीच्या संपर्कात आली आहेत. दरम्यान, ९० लाखांहून अधिक मुलांवर ऑनलाईन लैंगिक संभाषणात सहभागी होण्यासाठी दबाव आणला गेला आहे. ही संस्था इशारा देते की, वास्तविक आकडेवारी यापेक्षा खूप जास्त असू शकते.

आठ महिन्यांनंतर इस्रोची मोठी झेप! ‘नॉटी बॉय’चे दमदार कमबॅक; आकाशातून भारताचा पहारा होणार आणखी मजबूत

पाच मुलांपैकी एक पीडित

युनिसेफच्या अहवालानुसार, ऑनलाईन प्लॅटफॉर्मवरील सुमारे ६० टक्के गैरवर्तन आणि शोषण सोशल मीडिया ॲप्सवर (जसे की फेसबुक, व्हॉट्सॲप, इन्स्टाग्राम, स्नॅपचॅट आणि टिकटोंक) घडले आहे. याव्यतिरिक्त, १४ टक्के प्रकरणे ऑनलाईन गेमिंग ॲप्सद्वारे घडली आहेत. संशोधनात असे आढळून आले आहे की आफ्रिका, आशिया, लॅटिन अमेरिका आणि पूर्व युरोपमधील २१ देशांमध्ये १२ ते १७ वयोगटातील ५ मुलांपैकी एकाने (२१% पेक्षा जास्त) किमान एकदा तरी ऑनलाईन लैंगिक छळाचा अनुभव घेतला आहे.  (फोटो सौजन्य – AI Created) 

अनोळखी व्यक्तींऐवजी प्रियजनांकडून धोका

अहवालातील सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, गैरवर्तनाच्या निम्म्याहून अधिक (५०% पेक्षा जास्त) प्रकरणांमध्ये, पीडित व्यक्ती अशा व्यक्तीकडून पीडित होत्या ज्यांना त्या आधीपासूनच ओळखत होत्या. यामध्ये मित्र, नातेवाईक किंवा ऑनलाईन पार्टनर यांचा समावेश होता. ३८ टक्के प्रकरणांमध्ये, मुले पहिल्यांदाच अनोळखी व्यक्तीकडून होणाऱ्या गैरवर्तनाची बळी ठरली होती.

२१ देशांतील २१,००० मुलांचे सर्वेक्षण

हा अहवाल २०२० ते २०२५ दरम्यान ब्राझील, पाकिस्तान, केनिया, सर्बिया आणि इतर पूर्व युरोपीय व आशियाई देशांसह २१ देशांतील २१,००० इंटरनेट वापरकर्त्यांच्या (मुलांच्या) अभ्यासावर आधारित आहे. तथापि, या सर्वेक्षणात भारताचा समावेश नव्हता.

मेटाचे स्पष्टीकरण

या विषयावर प्रतिक्रिया देताना, फेसबुक, व्हॉट्सॲप आणि इन्स्टाग्रामची मूळ कंपनी असलेल्या मेटाच्या प्रवक्त्याने सांगितले की, हे सर्वेक्षण अशा वर्षांतील डेटावर आधारित होते, जेव्हा किशोरवयीन मुलांसाठी स्वयंचलित खासगी खाती आणि अनोळखी प्रौढांकडून येणारे संदेश ब्लॉक करणे यांसारखी सुरक्षा वैशिष्ट्ये पूर्णपणे लागू केली गेली नव्हती. कंपनीने आता मुलांच्या संरक्षणासाठी अनेक कठोर उपाययोजना लागू केल्या आहेत.

अरेरे, नंबर चुकला अन् रिचार्जचा खेळ बिघडला! पैसे परत मिळणार कसे? Jio, Airtel, Vi यूजर्ससाठी लागू आहेत ‘हे’ नियम

एआयचा नवा धोका निर्माण

युनिसेफने कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स) गैरवापराबाबतही गंभीर चिंता व्यक्त केली आहे. ९ देशांमधून गोळा केलेल्या डेटाच्या विश्लेषणानुसार, अंदाजे ११ लाख मुलांनी एआय-निर्मित अश्लील किंवा आक्षेपार्ह प्रतिमा आणि व्हिडीओ पाहिल्याचे कबूल केले आहे. यामुळे मुलांमधील मानसिक ताण आणि चिंतेची पातळी लक्षणीयरीत्या वाढली आहे.

(डिस्क्लेमर: हे नवराष्ट्र वृत्तपत्राचे स्वयंचलित न्यूज फीड आहे. ते navarashtra.com च्या कर्मचाऱ्यांनी संपादित केलेले नाही.)