911Anniversary: वर्ल्ड ट्रेड सेंटरच्या हल्ल्याला 25 वर्षे पूर्ण; पहा जगातील ‘त्या’ 4 विमान अपहरणांनी कसे बदलले जगाचे भू-राजकारण?

911Anniversary : ९/११ हल्ल्यांच्या २५ व्या वर्षपूर्तीनिमित्त, ११ सप्टेंबर २००१ च्या हल्ल्यांनी अमेरिका, अफगाणिस्तान आणि जगाच्या भू-राजकारणावर कसा परिणाम केला, हे जाणून घ्या. ११ सप्टेंबर २००१ ची सकाळ एका सामान्य दिवसासारखी वाटत होती, पण....

• ९/११ हल्ल्यांची २५ वी वर्षपूर्ती
• २,९७७ निष्पाप बळी व अथांग हानी
• जागतिक भू-राजकारणातील बदल व चीनचा उदय

११ सप्टेंबर २००१ च्या सकाळी अमेरिकेतील जीवन इतर दिवसांसारखेच अत्यंत सामान्य आणि उत्साही वातावरणात सुरू झाले होते. मात्र, अवघ्या काही तासांतच संपूर्ण जगाचे राजकीय, आर्थिक आणि सुरक्षेचे चित्र कायमचे बदलले. अल-कायदाच्या १९ कट्टरपंथी दहशतवाद्यांनी अमेरिकेच्या अंतर्गत विमानसेवेतील चार व्यावसायिक प्रवासी विमानांचे अतिशय नियोजनबद्ध पद्धतीने अपहरण केले (911Anniversary). अमेरिकेची आर्थिक आणि लष्करी ताकद दर्शवणाऱ्या प्रमुख वास्तू आणि संस्थांना निशाणा बनवणे हा या दहशतवाद्यांचा मुख्य हेतू होता.

सकाळी ८:४६ वाजता अमेरिकन एअरलाइन्सचे फ्लाइट ११ हे न्यूयॉर्कमधील वर्ल्ड ट्रेड सेंटरच्या नॉर्थ टॉवरला जाऊन धडकले. या घटनेचा धक्का जग सावरत असतानाच, अवघ्या १७ मिनिटांनी म्हणजेच सकाळी ९:०३ वाजता युनायटेड एअरलाइन्सचे फ्लाइट १७५ साऊथ टॉवरवर आदळले. अवघ्या १०४ मिनिटांच्या कालावधीत जगातील सर्वात उंच आणि भक्कम मानल्या जाणाऱ्या ट्विन टॉवर्स पूर्णपणे कोसळून जमिनीवर आल्या. तिसरे विमान (अमेरिकन एअरलाइन्स फ्लाइट ७७) सकाळी ९:३७ च्या सुमारास वॉशिंग्टनमधील अमेरिकन संरक्षण विभागाचे मुख्यालय असलेल्या ‘पेंटागॉन’वर आदळले.

चौथे अपहृत विमान (युनायटेड एअरलाइन्स फ्लाइट ९३) हे अमेरिकेच्या व्हाईट हाऊस किंवा यूएस कॅपिटल बिल्डिंगवर आदळवण्याचा कट होता. परंतु, विमानात असलेल्या धाडसी प्रवाशांनी दहशतवाद्यांशी थेट झटापट करत त्यांचा कट उधळून लावला. यात विमानावरील नियंत्रण सुटल्याने ते पेनसिल्व्हेनियामधील शँक्सविले येथील एका रिकाम्या शेतात कोसळले. या संपूर्ण दहशतवादी हल्ल्यांत १०० हून अधिक देशांच्या २,९७७ निष्पाप नागरिकांचा जीव गेला.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Project A119 : चंद्रावर अणुस्फोट घडवून आणण्याची अमेरिकेची गुप्त योजना; वाचा काय होता ‘हा’ प्रोजेक्ट आणि तो का रद्द झाला?

वर्ल्ड ट्रेड सेंटरचे पतन आणि ‘दहशतवादाविरुद्ध युद्ध’ (War on Terror)

९/११ च्या हल्ल्याने अमेरिकेचे अतोनात नुकसान केले. केवळ मानवी जीवितहानीच नव्हे, तर ६,००० हून अधिक नागरिक जखमी झाले आणि १०० अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त आर्थिक नुकसान झाले. या हल्ल्याने अमेरिकेच्या सुरक्षेचा आणि अजिंक्यतेचा भ्रम क्षणार्धात मोडून काढला. तात्कालीन अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज डब्ल्यू. बुश यांनी त्वरित संपूर्ण जगात “दहशतवादाविरुद्ध युद्ध” घोषित केले.

अल्पावधीतच, ऑक्टोबर २००१ मध्ये अमेरिकन सैन्याने अल-कायदाचा खात्मा करण्यासाठी आणि तालिबानची सत्ता उलथवून लावण्यासाठी अफगाणिस्तानवर लष्करी आक्रमण केले. त्यानंतरच्या वर्षांत अमेरिकेने इराकमध्येही प्रवेश केला. दीर्घ संघर्षानंतर २०११ मध्ये अमेरिकेने पाकिस्तानच्या ॲबोटाबादमध्ये घुसून अल-कायदाचा मुख्य सूत्रधार ओसामा बिन लादेनला ठार केले. पुढे २०२२ मध्ये अमेरिकेने ड्रोन हल्ल्यात ९/११ चा दुसरा मुख्य सूत्रधार आयमान अल-झवाहिरी यालाही कंठस्नान घातले, ज्याच्यावर २५ दशलक्ष डॉलर्सचे बक्षीस होते.

अमेरिकेची अफगाणिस्तानमधील अडकणूक आणि चीनला मिळालेला ‘सामरिक दिलासा’

९/११ च्या हल्ल्याचा सर्वात मोठा आणि अनपेक्षित परिणाम म्हणजे जागतिक महासत्तांच्या समीकरणात झालेला मोठा बदल. वॉशिंग्टनचे संपूर्ण लक्ष, लष्करी ताकद आणि अथांग आर्थिक संसाधने मध्य पूर्वेतील आणि आशियातील वाळवंटात दीर्घकाळ केंद्रित राहिली. अमेरिकेने अफगाणिस्तान आणि इराकमधील युद्धात ट्रिलियन्स डॉलर्स खर्च केले, ज्यामुळे अमेरिकन सैन्य आणि अर्थव्यवस्था दोन दशके थकवणाऱ्या संघर्षात अडकून पडली.

अमेरिकेची ही गुंतलेली ताकद बीजिंगसाठी (चीन) एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि अनपेक्षित सामरिक दिलासा (Geopolitical Advantage) ठरली. २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीला अमेरिका चीनच्या वाढत्या आर्थिक प्रभावाला रोखण्यासाठी धोरणे आखत होती. मात्र, ९/११ मुळे अमेरिकेचे प्राधान्य बदलले आणि चीनला स्वतःचा विस्तार करण्यासाठी पूर्ण मोकळे रान मिळाले.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा :  BRICS Summit 2026: इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान भारतात दाखल; युद्धजन्य परिस्थितीमुळे विमानाला विशेष सुरक्षा कवच

चीनचा जागतिक महासत्ता म्हणून उदय आणि एकध्रुवीय जगाचा अंत

अमेरिका युद्धांमध्ये व्यस्त असताना, चीनने शांतपणे आणि वेगाने आपल्या औद्योगिक, तंत्रज्ञान, पायाभूत सुविधा आणि आर्थिक क्षेत्रात क्रांती घडवून आणली. चीनने ‘बेल्ट अँड रोड इनिशिएटिव्ह’ (BRI) च्या माध्यमातून आशिया, आफ्रिका, युरोप आणि दक्षिण अमेरिकेत अब्जावधी डॉलर्सची गुंतवणूक करून आपले जाळे विस्तारले. इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात चीनने आपले सागरी आणि लष्करी सामर्थ्य मोठ्या प्रमाणावर वाढवले.

९/११ पूर्वी अमेरिका ही जगातील एकमेव सर्वसत्ताधीश (Unipolar Power) महासत्ता मानली जात होती. परंतु, ९/११ नंतरच्या दोन दशकांत चीनने मिळवलेल्या अफाट आर्थिक प्रगतीमुळे आज जग हे ‘बहुध्रुवीय’ बनले असून चीन अमेरिकेला थेट आव्हान देणारी दुसरी सर्वात मोठी महासत्ता म्हणून उदयास आला आहे. अशा प्रकारे, ११ सप्टेंबरच्या त्या चार अपहृत विमानांनी केवळ न्यूयॉर्कची चित्तथरारक दृश्येच निर्माण केली नाहीत, तर २१ व्या शतकातील जागतिक राजकारणाची दिशाच बदलून टाकली.