Candida Auris: अमेरिकेत ‘कॅन्डिडा ऑरिस’ प्राणघातक बुरशीचा उद्रेक; औषधांनाही दाद न देणाऱ्या ‘सुपरबग’मुळे आरोग्य यंत्रणा हाय अलर्टवर

Candida auris US outbreak 2026 : रोग नियंत्रण आणि प्रतिबंध केंद्राच्या माहितीनुसार, 25 जुलैपर्यंत अमेरिकेच्या 27 राज्यांमध्ये कॅन्डिडा ऑरिस (C. auris) चे एकूण 3,437 रुग्ण आढळले आहेत.

• २७ राज्यांमध्ये प्रादुर्भाव
• औषधांना न जुमानणारा ‘सुपरबग’
• अतिदक्षता विभागातील रुग्णांना मोठा धोका

अमेरिकेतील (America) आरोग्य यंत्रणा सध्या एका अत्यंत सूक्ष्म परंतु अत्यंत धोकादायक बुरशीजन्य संसर्गाचा सामना करत आहे. अमेरिकेच्या ‘सेंटर्स फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन’ (CDC) च्या ताज्या अहवालानुसार, देशातील तब्बल २७ राज्यांमध्ये ‘कॅन्डिडा ऑरिस’ (Candida auris) या प्राणघातक बुरशीचा प्रादुर्भाव वेगाने पसरत आहे. २५ जुलैपर्यंत नोंदवलेल्या आकडेवारीनुसार ३,४३७ हून अधिक रुग्णांना या बुरशीचा संसर्ग झाल्याची पुष्टी झाली आहे. कॅलिफोर्निया, टेक्सास आणि टेनेसी यांसारख्या मोठ्या राज्यांमध्ये सर्वाधिक प्रकरणे आढळली असून या बुरशीच्या अनियंत्रित प्रसाराने वैद्यकीय तज्ज्ञांची चिंता वाढवली आहे.

अमेरिकेत या बुरशीची पहिली केस २०१३ मध्ये आढळली होती, परंतु गेल्या काही वर्षांत याच्या रुग्णांमध्ये झपाट्याने वाढ झाली आहे. ही सामान्य बुरशी नसून ती एक प्रकारची ‘यीस्ट’ (Yeast) आहे, जी रुग्णालये, नर्सिंग होम आणि दीर्घकालीन काळजी केंद्रांमध्ये अतिशय सहजतेने पसरते. कॅलिफोर्निया विद्यापीठाच्या (इर्विन स्कूल ऑफ मेडिसिन) संसर्गजन्य रोग तज्ज्ञ डॉ. सुझॅन हुआंग यांच्या मते, अमेरिकेत या बुरशीचा प्रसाराचा वेग आणि जगभरात तिचा होणारा अचानक उदय ही जागतिक आरोग्यासाठी एक मोठी चिंतेची बाब बनली आहे.

कॅन्डिडा ऑरिस म्हणजे काय आणि ती इतकी प्राणघातक का आहे?

कॅन्डिडा ऑरिस हा एक बुरशीजन्य रोगकारक (Fungal Pathogen) आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) या बुरशीला अत्यंत गंभीर आणि महत्त्वाच्या रोगजंतूंच्या यादीत स्थान दिले आहे. मानवी शरीरातील पांढऱ्या रक्तपेशी जेव्हा कोणत्याही संसर्गाला मारण्यासाठी ‘रिॲक्टिव्ह नायट्रोजन प्रजाती’ (RNS) तयार करतात, तेव्हा ही हुशार बुरशी त्यांची निर्मिती सक्रियपणे रोखते. परिणामी, शरीराची नैसर्गिक प्रतिकारशक्ती निष्प्रभ ठरते आणि संसर्ग थेट त्वचेवरून रक्ताभिसरण संस्थेपर्यंत (Bloodstream) पोहोचतो. या बुरशीचा सर्वात मोठा धोका म्हणजे तिचा मृत्यूदर! वैद्यकीय अभ्यासानुसार, कॅन्डिडा ऑरिसचा संसर्ग झालेल्या रुग्णांचा मृत्यूदर ३०% ते ६०% दरम्यान असतो. तथापि, हे रुग्ण आधीपासूनच इतर गंभीर आजारांनी ग्रस्त असल्यामुळे, त्यांच्या मृत्यूस थेट बुरशी कितपत कारणीभूत होती याचा अचूक अंदाज लावणे वैद्यकीयदृष्ट्या कठीण जाते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Meta Lawsuit : मेटा अडचणीत, भारतात मागावी लागली माफी; अमेरिकेत भरावे लागणार 54 अब्ज रुपये, पाहा काय आहे संपूर्ण प्रकरण?

अँटीफंगल औषधांना दाद न देणारा ‘सुपरबग’

सामान्यतः बुरशीजन्य संसर्गावर उपचार करण्यासाठी अँटीफंगल (Antifungal) औषधांचा वापर केला जातो. परंतु, कॅन्डिडा ऑरिस ही बहुतांश उपलब्ध अँटीफंगल औषधांना पूर्णपणे प्रतिरोधी (Drug-Resistant) आहे. बाजारात उपलब्ध असलेली प्रमुख औषध वर्गवारी ही बुरशी निष्प्रभ ठरवते, ज्यामुळे डॉक्टरांकडे उपचारासाठी अतिशय मर्यादित पर्याय शिल्लक राहतात.

याशिवाय, ही बुरशी अनेकदा मानवी शरीरावर किंवा त्वचेवर कोणतीही लक्षणे न दाखवता (Asymptomatic Carriage) टिकून राहू शकते. त्यामुळे ज्या व्यक्तीला संसर्ग झाला आहे, त्याला स्वतःलाही याची जाणीव नसते आणि त्याच्याकडून नकळत रुग्णालयातील इतर गंभीर रुग्णांपर्यंत हा संसर्ग पसरत राहतो.

संसर्ग कसा पसरतो आणि कोणाला सर्वाधिक धोका?

निरोगी व्यक्तींना या बुरशीपासून फारसा धोका नसतो. निरोगी माणसाची प्रतिकारशक्ती या बुरशीला सहज हरवू शकते. मात्र, खालील घटकांमधील लोकांना याचा सर्वाधिक धोका असतो:

१. गंभीर आजारी व्यक्ती: ज्यांना मधुमेह, ल्युकेमिया किंवा लिम्फोमासारखा रक्ताचा कर्करोग आहे.

२. वैद्यकीय उपकरणांवर अवलंबून रुग्ण: ज्यांच्या शरीरात व्हेंटिलेटर, फीडिंग ट्यूब, कॅथेटर किंवा सेंट्रल आयव्ही लाईन लावलेली आहे. ही उपकरणे बुरशीला थेट रक्तात प्रवेश करण्याचा मार्ग देतात.

३. दीर्घकालीन रुग्णालयात दाखल रुग्ण: वृद्धाश्रम, केअर होम किंवा आयसीयू (ICU) मध्ये दीर्घकाळ उपचार घेत असलेले रुग्ण. हा संसर्ग मुख्यत्वे दाराचे हँडल्स, बेडच्या रेलिंग्ज, वैद्यकीय उपकरणे आणि रुग्णालयातील फर्निचरवर आठवडेन्-आठवडे जिवंत राहू शकतो. अस्वच्छ हात किंवा दूषित उपकरणांच्या स्पर्शाने हा संसर्ग एका रुग्णाकडून दुसऱ्या रुग्णाकडे वेगाने पसरतो.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Pakistan Politics: पाकिस्तानमध्ये संविधानाचा नवा वाद; न्यायाधीशांच्या नियुक्तीवरून सरकार आणि राष्ट्रपती झरदारींमध्ये थेट संघर्ष

लक्षणे आणि निदानातील अडचणी

कॅन्डिडा ऑरिसची कोणतीही एक विशिष्ट किंवा वेगळी लक्षणे दिसून येत नाहीत, ज्यामुळे याचे वेळेवर निदान करणे अत्यंत कठीण बनते.

• प्रमुख लक्षणे: अचानक येणारा तीव्र ताप, थंडी वाजणे, अत्यंत थकवा, रक्तदाब कमी होणे आणि हृदयाचे ठोके वाढणे.
• इतर लक्षणे: काही रुग्णांमध्ये कानाचा विशिष्ट प्रकारचा संसर्ग (Ear Infection) किंवा जखमांमध्ये संसर्ग दिसून येतो.

रुग्ण आधीच इतर आजारांवर उपचार घेत असल्यामुळे ही लक्षणे मूळ आजाराची आहेत की बुरशीची, हे ओळखणे कठीण जाते. यासाठी विशेष प्रयोगशाळा चाचण्यांची आवश्यकता असते.

आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, रुग्णालयांमध्ये कठोर स्वच्छता, निर्जंतुकीकरण, कर्मचाऱ्यांचे नियमित हात धुणे आणि संसर्ग झालेल्या रुग्णांचे तात्काळ विलगीकरण (Isolation) करणे हाच सध्या हा ‘सुपरबग’ रोखण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे.