Germany: अंतराळ क्षेत्रात युरोपचा नवा अध्याय! जर्मन कंपनीच्या ‘स्पेक्ट्रम’ रॉकेटचे यशस्वी उड्डाण; 5 उपग्रह अवकाशात स्थापित

Germany : जर्मनीच्या इसार एरोस्पेसने युरोपच्या अंतराळ क्षमतांना चालना देण्यासाठी स्पेक्ट्रम रॉकेट प्रक्षेपित केले. अँडोया येथून झालेल्या पहिल्या व्यावसायिक उड्डाणात पाच छोटे उपग्रह प्रक्षेपित करण्यात आले, जे युरोपच्या अंतराळ शर्यतीत एक मोठे पाऊल ठरले आहे.

• युरोपातील ऐतिहासिक उड्डाण
• ५ छोटे उपग्रह कक्षेत प्रस्थापित
• अमेरिकेवरील अवलंबित्व कमी करण्याचा प्रयत्न

जागतिक अंतराळ शर्यतीत युरोपने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि ऐतिहासिक मैलाचा दगड गाठला आहे. जर्मनीतील (Germany) अंतराळ क्षेत्रातील आघाडीचा स्टार्टअप ‘इसार एरोस्पेस’ (Isar Aerospace) याने शनिवारी (५ सप्टेंबर २०२६) आपल्या ‘स्पेक्ट्रम’ (Spectrum) या मानवरहित रॉकेटचे यशस्वी प्रक्षेपण केले. आर्क्टिक नॉर्वेमधील अँडोया स्पेसपोर्टवरून (Andøya Spaceport) उड्डाण घेतलेल्या या रॉकेटने युरोपच्या मुख्य भूमीवरून थेट पृथ्वीच्या कक्षेत पोहोचण्याचा भीमपराक्रम केला आहे. युरोपीय भूमीवरून झालेले हे पहिलेच खाजगी आणि व्यावसायिक स्वरूपाचे यशस्वी उड्डाण असल्याने, यामुळे युरोपच्या स्वायत्त अंतराळ क्षमतांना मोठी चालना मिळाली आहे.

हे उड्डाण पार पडताच इसार एरोस्पेसने सोशल मीडियावर आनंद व्यक्त करत म्हटले की, त्यांच्या रॉकेटने अंतराळात पोहोचून युरोपीय अंतराळ इतिहासात एक नवा अध्याय लिहिला आहे. नॉर्वेच्या उद्योग आणि वाणिज्य मंत्री सेसिली मायर्सेथ यांनीही या यशाचे जोरदार स्वागत केले. त्या म्हणाल्या की, अँडोया स्पेसपोर्टवरून उपग्रह प्रक्षेपित करण्याच्या या यशामुळे नॉर्वे आणि संपूर्ण युरोपियन युनियनची सामरिक क्षमता आणि प्रादेशिक सुरक्षा आधीपेक्षा अधिक भक्कम होईल.

पाच उपग्रह अन् तांत्रिक चाचण्या; ‘स्पेक्ट्रम’ रॉकेटचे महत्त्व

‘स्पेक्ट्रम’ हे २८ मीटर लांबीचे आणि दोन टप्प्यांचे (Two-stage) अत्याधुनिक मानवरहित रॉकेट आहे. हे रॉकेट प्रामुख्याने लहान आणि मध्यम आकाराचे उपग्रह तसेच व्यावसायिक पेलोड अत्यंत कमी खर्चात अवकाशात पोहोचवण्यासाठी विकसित करण्यात आले आहे. आपल्या या ऐतिहासिक उड्डाणात स्पेक्ट्रम रॉकेटने ५ छोटे उपग्रह (CubeSats) आणि अंतराळातील नवीन तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करण्यासाठीचा एक प्रयोग यशस्वीरीत्या सोबत नेला. उड्डाणानंतर काही मिनिटांतच रॉकेटने हे सर्व उपग्रह ठरवून दिलेल्या कक्षेत अचूकपणे स्थापित केले.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Indonesia: इंडोनेशियात अनाक क्राकाटोआ ज्वालामुखीचा उद्रेक! 50 हजार फुटांपर्यंत राखेचे लोट; 209 उड्डाणे रद्द, 22 हजार प्रवासी अडकले

विशेष म्हणजे, इसार एरोस्पेसचा हा दुसरा प्रक्षेपण प्रयत्न होता. यापूर्वी मार्च २०२५ मध्ये झालेल्या पहिल्या चाचणी उड्डाणादरम्यान रॉकेट उड्डाणानंतर अवघ्या ३० सेकंदात समुद्रात कोसळले होते. परंतु, त्या अपयशाने खचून न जाता अभियंत्यांनी जमा केलेल्या डेटाच्या आधारे तांत्रिक त्रुटी सुधारल्या. त्यानंतरच्या सततच्या अथक परिश्रमांमुळेच या दुसऱ्या मोहिमेला १००% यश मिळाले आहे.

युरोपला स्वतःच्या रॉकेटची आवश्यकता का भासली?

सध्याच्या काळात जागतिक उपग्रह प्रक्षेपण बाजारपेठेवर अमेरिकेच्या ‘स्पेसएक्स’ (SpaceX) आणि इतर आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांचे वर्चस्व आहे. युरोपीय देशांना आपले व्यावसायिक आणि लष्करी उपग्रह सोडण्यासाठी बहुतांश वेळा अमेरिकन किंवा इतर परदेशी प्रक्षेपकांवर अवलंबून राहावे लागत होते. रशियासोबतचे संबंध बिघडल्यानंतर रशियन सोयुझ रॉकेटचा वापर बंद झाला, ज्यामुळे युरोपची कोंडी झाली होती. अमेरिकेतील बदलत्या राजकीय आणि जागतिक परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर, युरोपला स्वतःची तांत्रिक आणि सामरिक स्वायत्तता वाढवणे अत्यावश्यक बनले होते. जर्मन चॅन्सेलर फ्रेडरिक मेर्झ यांनी मार्च महिन्यात इसार एरोस्पेसच्या प्रक्षेपण स्थळाला दिलेली भेट हीच दर्शवते की युरोपीय सरकार या क्षेत्राकडे किती गंभीरतेने पाहत आहे. स्वतःचे रॉकेट आणि युरोपीय भूमीवरील प्रक्षेपण केंद्र उपलब्ध झाल्यामुळे आता युरोपला परकीय देशांवर विसंबून राहावे लागणार नाही.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : BLA Hakkal Video: 25 पाकिस्तानी सैनिकांना ठार मारून ‘ॲक्शन’ व्हिडिओ केला रीलीज; BLA चे असिम मुनीर यांना उघड आव्हान

वाढती स्पर्धा आणि भविष्यातील योजना

सध्या युरोपमध्ये अंतराळ प्रक्षेपणाची मोठी स्पर्धा सुरू आहे. नॉर्वेच्या अँडोया व्यतिरिक्त, स्वीडनचे एसरेंज (Esrange) आणि ब्रिटनच्या स्कॉटलंडमधील सॅक्सावर्ड (SaxaVord) हे स्पेसपोर्ट्स प्रक्षेपणासाठी सज्ज होत आहेत. इसार एरोस्पेसला नुकतेच युरोपियन स्पेस एजन्सी (ESA) कडून सुमारे २०० दशलक्ष युरो (२३२ दशलक्ष डॉलर्स) चा निधी मिळाला आहे. या निधीचा वापर नवीन रॉकेट्सचे उत्पादन वाढवण्यासाठी आणि कॅनडामधील दुसऱ्या प्रक्षेपण केंद्राच्या विस्तारासाठी केला जाईल. कंपनीचे वर्षाला ३० ते ४० रॉकेट्स बनवण्याचे ध्येय असून, या यशाने युरोपियन अंतराळ मोहिमांना नवी दिशा मिळाली आहे.