रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
Horizon Europe : भारताचा 'होरायझन युरोप'मध्ये प्रवेश निश्चित; युरोपियन युनियनसोबतच्या वाटाघाटी यशस्वी, संशोधकांसाठी सुवर्णकाळ ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
भारत आणि युरोपियन युनियन (Horizon Europe) यांच्यातील वैज्ञानिक आणि तांत्रिक सहकार्यामध्ये एक अतिशय महत्त्वपूर्ण आणि ऐतिहासिक टप्पा गाठला गेला आहे. युरोपियन युनियनचा अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आणि जगात प्रसिद्ध असलेला ‘होरायझन युरोप’ (Horizon Europe) हा संशोधन आणि नवोन्मेष (Research & Innovation) कार्यक्रम आहे. या कार्यक्रमात भारताच्या औपचारिक सहभागासाठीच्या सर्व वाटाघाटी दोन्ही देशांनी पूर्ण केल्या आहेत. या निर्णयामुळे भारतीय संशोधक, वैज्ञानिक संस्था आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्टार्टअप्सना जागतिक स्तरावर आपली ताकद दाखवण्याची एक अभूतपूर्व संधी मिळाली आहे.
गेल्या काही वर्षांपासून भारत आणि युरोपियन युनियनदरम्यान व्यापार, तंत्रज्ञान आणि विज्ञानाच्या क्षेत्रात परस्पर सहकार्य वाढवण्यासाठी प्रयत्न सुरू होते. ‘होरायझन युरोप’मधील प्रवेश ही केवळ एक भागीदारी नसून भारताच्या संशोधन आणि विकास (R&D) परिसंस्थेला मिळालेली एक नवी संजीवनी आहे. या धोरणात्मक पावलामुळे भारतीय प्रतिभा आणि युरोपचे प्रगत संशोधन जाळे एकत्र येऊन जगासमोरील मोठ्या आव्हानांवर नवीन उपाय शोधू शकतील.
‘होरायझन युरोप’ हा युरोपियन युनियनचा २०२१ ते २०२७ या कालावधीसाठी आखलेला सर्वात मोठा निधी कार्यक्रम आहे, ज्याचे एकूण बजेट तब्बल ९३.५ अब्ज युरो (सुमारे लाखो कोटी रुपये) इतके आहे. या वाटाघाटी यशस्वी पूर्ण झाल्यामुळे आता भारतीय वैज्ञानिक आणि संस्था या निधीसाठी थेट अर्ज करू शकणार आहेत आणि युरोपीय संशोधकांसोबत सहयोगी प्रकल्पांचे नेतृत्व करू शकणार आहेत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Trump Diwali : ‘ट्रम्प यांच्या हाती ‘हनुमान चालिसा…’; ओव्हल ऑफिसमधील दिवाळी सोहळ्याचे फोटो सोशल मीडियावर तुफान व्हायरल
१. थेट जागतिक निधी: भारतीय संशोधन संस्था आणि खाजगी स्टार्टअप्सना जागतिक पातळीवरील मोठ्या प्रकल्पांसाठी थेट निधी उपलब्ध होईल.
२. अद्ययावत तंत्रज्ञानाचा वापर: युरोपमधील जगप्रसिद्ध प्रयोगशाळा, सुपरकॉम्प्युटिंग सेंटर्स आणि संशोधन पायाभूत सुविधांमध्ये भारतीय वैज्ञानिकांना मोफत व थेट प्रवेश मिळेल.
३. प्रतिभावंतांचे आदान-प्रदान: भारत आणि युरोपच्या संशोधकांमध्ये विचारांची व ज्ञानाची देवाणघेवाण वाढून ब्रेन ड्रेनऐवजी ‘ब्रेन गेन’ (Brain Gain) घडून येईल.
होरायझन युरोप कार्यक्रमाच्या संरचनात्मक चौकटीत ‘स्तंभ २’ (Pillar II) हा भाग सर्वात मोठा आणि महत्त्वाचा मानला जातो. हा स्तंभ प्रामुख्याने जागतिक आव्हाने आणि औद्योगिक स्पर्धात्मकतेवर केंद्रित आहे. या विभागातील विषयांचे स्वरूप भारताच्या राष्ट्रीय प्राधान्यक्रमांशी तंतोतंत जुळणारे आहे.
भारताच्या या ऐतिहासिक सहभागाची पार्श्वभूमी अतिशय रंजक आहे. २७ जानेवारी २०२६ रोजी झालेल्या भारत-युरोपियन युनियन शिखर परिषदेत या संभाव्य सहभागावर प्राथमिक चर्चा झाली होती. त्यानंतर १५ जुलै २०२६ रोजी ब्रुसेल्स येथे झालेल्या व्यापार आणि तंत्रज्ञान परिषदेच्या (Trade & Technology Council) मंत्रीस्तरीय बैठकीनंतर औपचारिक वाटाघाटी अधिक वेगाने पुढे सरकल्या.
गेल्या काही महिन्यांच्या निरंतर संवाद आणि बैठकांनंतर आता या वाटाघाटी यशस्वीरित्या पूर्ण झाल्या असून लवकरच यावर अंतिम स्वाक्षरी करून याची अंमलबजावणी सुरू केली जाईल.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Israel Politics: बेंजामिन नेतान्याहूंची सुटली सत्तेची पकड; राष्ट्रपतींनी गडी आयझेनकोट यांना दिले सरकार स्थापनेचे आमंत्रण
भारत सध्या तंत्रज्ञान आणि विज्ञानाच्या जोरावर आर्थिक प्रगती साध्य करत आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या ‘विकसित भारत २०४७’ या संकल्पनेमध्ये देशांतर्गत संशोधन आणि नवोन्मेषाला (Innovation) अनन्यसाधारण महत्त्व देण्यात आले आहे.
युरोपियन युनियनच्या या जागतिक दर्जाच्या संशोधन मंचाशी जोडले गेल्यामुळे भारतीय तरुण संशोधक जागतिक मानकांनुसार काम करू शकतील. हवामान बदलाचा सामना करण्यापासून ते नवीन औद्योगिक उपाय शोधण्यापर्यंत सर्वच क्षेत्रात भारताचा ठसा उमटेल. ही भागीदारी केवळ विज्ञानापुरती मर्यादित न राहता भारत आणि युरोपमधील धोरणात्मक आणि आर्थिक संबंधांना नवी उंची देणारी ठरेल.
Ans: 'होरायझन युरोप' हा युरोपियन युनियनचा ९३.५ अब्ज युरोचा जागतिक पातळीवरील सर्वात मोठा संशोधन आणि नवोन्मेष निधी कार्यक्रम आहे.
Ans: भारतीय वैज्ञानिकांना आणि संस्थांना युरोपच्या संशोधन निधीत थेट सहभाग घेता येईल, तसेच युरोपीय प्रयोगशाळा आणि अद्ययावत तंत्रज्ञानाचा वापर करता येईल.
Ans: यामध्ये आरोग्य, डिजिटल तंत्रज्ञान, एआय, हवामान बदल, ऊर्जा, अवकाश संशोधन आणि शाश्वत शेती या मुख्य विषयांवर संयुक्त संशोधन केले जाईल.
