Prambanan: सर्वात मोठ्या मुस्लिम देशात हिंदू देवांचे भव्य धाम; 1000 वर्षे जुन्या ऐतिहासिक मंदिराचा भारत करणार जीर्णोद्धार

जगातील सर्वाधिक मुस्लिम लोकसंख्या असलेल्या इंडोनेशियामध्ये, भारताच्या प्राचीन सांस्कृतिक प्रभावाची साक्ष देणारे एक मंदिर आहे. सुमारे १,००० वर्षे जुने प्रंबनन शिव मंदिर हे इंडोनेशियातील सर्वात मोठे हिंदू मंदिर असून, भारत आता त्याच्या जीर्णोद्धारासाठी मदत करत आहे.

• भव्य सांस्कृतिक उपक्रम
• मोदी-सुबियांतो ऐतिहासिक करार
• हजारो वर्षांच्या संबंधांचे प्रतीक

Prambanan Shiva temple Indonesia restoration India : जागतिक स्तरावर भारताचा सांस्कृतिक आणि राजनैतिक दबदबा सातत्याने वाढत असल्याचे एक अत्यंत उत्तम उदाहरण समोर आले आहे. जगातील सर्वाधिक मुस्लिम लोकसंख्या असलेल्या इंडोनेशिया या देशामध्ये भारताच्या प्राचीन गौरवशाली संस्कृतीची आणि इतिहासाची साक्ष देणारे एक भव्य मंदिर उभे आहे. सुमारे १,००0 वर्षे जुने असलेले हे ‘प्रंबनन शिव मंदिर’ (Prambanan Shiva Temple) इंडोनेशियातील सर्वात मोठे हिंदू मंदिर संकुल आहे. आता भारत सरकार या ऐतिहासिक आणि अद्भूत मंदिराच्या संवर्धन आणि जीर्णोद्धारासाठी (Restoration) थेट मदत करणार आहे. हा निर्णय केवळ एका प्राचीन वास्तूची डागडुजी करण्यापुरता मर्यादित नसून, भारत आणि इंडोनेशिया यांच्यातील हजारो वर्षांचे सांस्कृतिक आणि भावनिक संबंध अधिक दृढ करण्याच्या दिशेने टाकलेले एक ऐतिहासिक पाऊल मानले जात आहे.

हा भव्य प्रकल्प भारत आणि इंडोनेशिया या दोन्ही देशांच्या प्रमुखांच्या दूरदृष्टीचा परिणाम आहे. २०२५ मध्ये एका विशेष द्विपक्षीय बैठकीदरम्यान भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि इंडोनेशियाचे राष्ट्राध्यक्ष प्रबावो सुबियांतो (Prabowo Subianto) यांच्यात या मंदिराच्या जीर्णोद्धाराबाबत सविस्तर चर्चा झाली होती आणि दोघांनीही यावर सहमती दर्शवली होती. या ऐतिहासिक करारानंतर, आता ८ जुलै रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या इंडोनेशिया दौऱ्यादरम्यान या मंदिराच्या नूतनीकरणाच्या कामाचा अधिकृत शुभारंभ केला जाईल. इंडोनेशियाची राजधानी जकार्तापासून सुमारे ५०० किलोमीटर अंतरावर असलेल्या ‘योग्याकार्ता’ (Yogyakarta) या ऐतिहासिक भागात हे प्रंबनन मंदिर दिमाखात उभे आहे.

९व्या शतकातील वैभव आणि भूकंपाचा तडाखा

इतिहासकारांच्या मते, प्रंबनन मंदिराची निर्मिती ९व्या शतकात, म्हणजेच इ.स. ८५० च्या सुमारास हिंदू माताराम (मेदांग) साम्राज्याचे शासक रकाई पिकातन (Rakai Pikatan) यांनी केली होती. हा केवळ एक किल्ला किंवा मंदिर नव्हते, तर तो एक प्रचंड मोठा मंदिरांचा समूह होता. या संकुलात एकेकाळी २४० हून अधिक लहान-मोठी मंदिरे दिमाखात उभी होती. परंतु, इंडोनेशिया हा भौगोलिकदृष्ट्या भूकंपाच्या अत्यंत संवेदनशील पट्ट्यात (Ring of Fire) येत असल्याने, शतकानुशतके आलेल्या विनाशकारी भूकंपांमुळे यातील बहुतांश मंदिरे जमीनदोस्त झाली आणि त्यांचे केवळ अवशेष शिल्लक राहिले. या मंदिराचे जागतिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व लक्षात घेऊन १९९१ मध्ये ‘युनेस्को’ने (UNESCO) याला जागतिक वारसा स्थळ (World Heritage Site) म्हणून घोषित केले.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Sea Routes: रशियाचा Black Sea, तर होर्मुझ इराणचा; पाहा जगातील सर्वात महत्त्वाच्या 7 सागरी मार्गांवर कोणत्या महासत्तांचे नियंत्रण?

या मंदिराच्या भिंतींवर हिंदू संस्कृतीची आणि महाकाव्यांची अत्यंत सुंदर झलक पाहायला मिळते. संपूर्ण मंदिर परिसराच्या पाषाणावर रामायण आणि महाभारतातील महत्त्वाचे प्रसंग आणि कथा अतिशय उत्कृष्ट कोरीव कामाद्वारे जिवंत करण्यात आल्या आहेत. भारत आणि इंडोनेशिया यांच्यातील संबंध हे आधुनिक काळातील नसून, शतकांपूर्वी जेव्हा भारतीय व्यापारी, बौद्ध आणि हिंदू संत, तसेच विद्वान समुद्रमार्गे आग्नेय आशियात पोहोचले होते, तेव्हा त्यांनी आपली संस्कृती, भाषा, धर्म आणि कला तेथे रुजवली. याच कारणामुळे आजही जगातील सर्वात मोठा मुस्लिम देश असूनही इंडोनेशियात ‘रामायण’ आणि ‘महाभारत’ अत्यंत आदराने सादर केले जातात आणि तिथल्या संस्कृतीत हिंदू धर्माची पाळेमुळे स्पष्ट दिसतात.

🇮🇳🇮🇩 | Bathed in the warm hues of sunset, the Vishnu and Shiva temples of Prambanan rise majestically against the Javanese sky. Built in the 9th century, these magnificent temples reflect the enduring influence of Indian architecture and Hindu traditions, while showcasing the… pic.twitter.com/Sb5dCu4vmI — All India Radio News (@airnewsalerts) July 6, 2026

credit – social media and Twitter

प्रंबनन मंदिराची अद्भूत वास्तुकला आणि गर्भगृह

स्थापत्यशास्त्राचा (Architecture) एक उत्कृष्ट नमुना असलेले हे प्रंबनन मंदिर त्याच्या उंच आणि टोकदार हिंदू स्थापत्यकलेसाठी जगभर प्रसिद्ध आहे. या संकुलातील मुख्य शिवमंदिर तब्बल ४७ मीटर (१५४ फूट) उंच असून ते दुरूनच लोकांचे लक्ष वेधून घेते. या मुख्य मंदिराच्या अगदी मध्यभागी भगवान शिवाची अत्यंत भव्य आणि प्रसन्न मूर्ती स्थापित आहे. मुख्य शिवमंदिराच्या आतच देवी पार्वती (ज्यांना स्थानिक लोक ‘रोरो जोंगरांग’ म्हणतात), विघ्नहर्ता भगवान गणेश आणि महर्षी अगस्त्य यांच्या प्राचीन मूर्ती देखील अत्यंत सुरक्षित स्थितीत आहेत.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा :  Measles: बांगलादेशमध्ये गोवरचा कहर! 24 तासांत 7 चिमुरड्यांचा मृत्यू; मृतांची संख्या 738 वर पोहोचल्याने आरोग्य यंत्रणेला हादरा

हिंदू धर्मातील त्रिदेवांच्या परंपरेनुसार, या मुख्य शिवमंदिराच्या एका बाजूला सृष्टीचे निर्माते भगवान ब्रह्मा आणि दुसऱ्या बाजूला सृष्टीचे पालनकर्ते भगवान विष्णू यांची सुंदर मंदिरे आहेत. या तिन्ही मुख्य मंदिरांच्या अगदी समोर त्यांच्या वाहनांची, म्हणजेच नंदी, हंस आणि गरुड यांची स्वतंत्र मंदिरे बांधलेली आहेत. धार्मिक आणि आध्यात्मिक दृष्टिकोनातून या मंदिराची रचना तीन प्रमुख भागांमध्ये विभागलेली आहे: बाहेरील भाग (जगातील सामान्य जीवन), मध्यवर्ती भाग (मानसिक शुद्धीकरणाचा टप्पा) आणि सर्वात आतील मुख्य गर्भगृह (आध्यात्मिक परमोत्कर्ष आणि ईश्वराशी मिलन). एकेकाळी या तीनही भागांना वेगळे करणाऱ्या प्रचंड दगडी भिंती इथे अस्तित्वात होत्या, परंतु काळाच्या ओघात आणि भूकंपांमुळे आता केवळ त्यांचे पायाचे अवशेष शिल्लक राहिले आहेत, ज्यांचा जीर्णोद्धार आता भारत सरकार करणार आहे.