Iran-US Crisis: होर्मुझवरून इराणमध्ये अंतर्गत फूट! शक्तिशाली सैन्य ‘IRGC’ युद्ध पुकारण्याच्या तयारीत, तर सरकारचा ‘हा’ मोठा निर्णय

Iran US Tension: अमेरिकेने हे देखील स्पष्ट केले आहे की, होर्मुझची सामुद्रधुनी खुली ठेवणे हे त्यांच्यासाठी राष्ट्रीय आणि सामरिक प्राधान्य आहे. जगातील सुमारे २०% तेल व्यापारासाठी हा सागरी मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

• इराणच्या अंतर्गत सत्तेत मोठी फूट
• सैन्याची आक्रमक भूमिका
• सरकारचा शांततेचा प्रयत्न

Iran US tension Strait of Hormuz 2026 : अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या लष्करी आणि राजनैतिक संघर्षाने आता एक अत्यंत धोकादायक वळण घेतले आहे. या आंतरराष्ट्रीय तणावाच्या दरम्यान, इराणच्या अंतर्गत सत्तेत आणि निर्णय प्रक्रियेत अत्यंत गंभीर मतभेद आणि फूट पडल्याचे स्पष्ट चित्र जगासमोर आले आहे. हा संपूर्ण वाद जगातील सर्वात महत्त्वाचा आणि संवेदनशील सागरी मार्ग मानल्या जाणाऱ्या ‘होर्मुझच्या सामुद्रधुनीशी’ (Strait of Hormuz) संबंधित आहे. इराणचे अत्यंत शक्तिशाली आणि कट्टरपंथी सैन्य ‘इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स’ (IRGC) अमेरिकेविरोधात थेट युद्ध पुकारण्याच्या आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर पूर्ण लष्करी नियंत्रण मिळवण्याच्या बाजूने आहे. दुसरीकडे, इराणचे नवनिर्वाचित राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान यांचे लोकनियुक्त सरकार मात्र हे युद्ध टाळण्यासाठी आणि राजनैतिक वाटाघाटींद्वारे तणाव कमी करण्यासाठी धडपडत आहे.

सामरिक दृष्टिकोनातून होर्मुझची सामुद्रधुनी हा संपूर्ण जगासाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा मार्ग आहे, कारण जगातील एकूण तेल व्यापारापैकी सुमारे २० टक्के तेल वाहतूक याच अरुंद सागरी मार्गावरून होते. अमेरिकेने आधीच स्पष्ट केले आहे की, हा मार्ग खुला ठेवणे हे त्यांच्यासाठी आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा आणि राष्ट्रीय प्राधान्याचा विषय आहे. अशा स्थितीत इराणमधील दोन भिन्न शक्ती केंद्रांमध्ये (सैन्य आणि सरकार) या मार्गावरून सुरू असलेला अंतर्गत संघर्ष पश्चिम आशियाला एका मोठ्या युद्धाच्या खाईत लोटू शकतो, अशी भीती जागतिक विश्लेषकांकडून व्यक्त केली जात आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : MoU collapse: US-Iran सामंजस्य सामंजस्य करार मोडला! शाहबाज शरीफ तणावात; पाकिस्तान आणि सौदी अरेबियाची आली प्रतिक्रिया

2026, day 192 Good morning from Asia. ‘Mojtaba Khamenei pledges revenge for father and predecessor in written message’ (Al Arabiya); ‘How the absence of Iran’s Mojtaba Khamenei is becoming a liability for the Islamic Republic’ (Reuters); ‘Aspiring to Regional Domination, Iran… pic.twitter.com/xIsRCX9KaI — Michael Every (@TheMichaelEvery) July 12, 2026

credit – social media and Twitter

इराणमधील दोन भिन्न रणनीती आणि मूक संघर्ष

आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध असलेल्या ‘सुफान सेंटर’चे (The Soufan Center) वरिष्ठ विश्लेषक केनेथ कॅट्झमन यांच्या मते, सध्या तेहरानच्या सत्ताधारी वर्गात दोन अत्यंत टोकाचे आणि भिन्न दृष्टिकोन कार्यरत आहेत. एका बाजूला आयआरजीसी (IRGC) चे सर्वोच्च कमांडर आणि देशातील कट्टरपंथी गट आहेत, ज्यांचा असा ठाम विश्वास आहे की, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर पूर्ण नियंत्रण ठेवणे हीच इराणची सर्वात मोठी सामरिक ताकद आहे. त्यांच्या मते, या मार्गावर नाकेबंदी करून किंवा तिथले कामकाज बंद पाडून अमेरिकेवर आणि तिच्या पाश्चात्य मित्र राष्ट्रांवर प्रचंड आर्थिक दबाव आणला जाऊ शकतो आणि हीच अमेरिकेला नमवण्याची खरी गुरुकिल्ली आहे.

या कट्टरपंथी लष्करी गटाचा उद्देश केवळ या सागरी मार्गावर आपली पकड मजबूत करणे एवढाच नाही. आयआरजीसीच्या सर्वोच्च कमांडर्सना त्यांचे दिवंगत सर्वोच्च नेते, अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या हत्येचा अमेरिकेकडून अत्यंत क्रूर बदला घ्यायचा आहे. सैन्याचे असे मत आहे की, अमेरिकेला आता अशा भाषेत आणि अशा पद्धतीने सडेतोड प्रत्युत्तर दिले पाहिजे, ज्यामुळे इराणविरुद्ध भविष्यात कोणतीही लष्करी किंवा गुप्तहेर कारवाई करण्यापूर्वी व्हाईट हाऊसला दहा वेळा विचार करावा लागेल. लष्कराच्या या आक्रमक पवित्र्यामुळे इराणमधील वातावरण अत्यंत तापले आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : GFSGalaxy: होर्मुझ सामुद्रधुनीत भारतीय जहाजावर इराणचा हल्ला; 10 भारतीयांना वाचवले, 1 बेपत्ता, अमेरिकेने डागली 140 क्षेपणास्त्रे

पेझेश्कियन सरकारचा शांतता आणि वाटाघाटींवर भर

या लष्करी आक्रमकतेच्या अगदी उलट भूमिका इराणचे नागरी सरकार घेताना दिसत आहे. राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियन आणि संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बाकेर गालिबाफ यांच्यासारखे लोकनियुक्त आणि प्रगतीशील नेते कोणत्याही प्रकारचा थेट लष्करी संघर्ष वाढवण्यापेक्षा संवादाला आणि राजनैतिक मार्गाला एक चांगला आणि सुरक्षित पर्याय मानतात. सरकारी विश्लेषकांच्या मते, जर इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केली, तर त्यावर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरून अत्यंत तीव्र प्रतिक्रिया उमटेल आणि यामुळे इराणवर आणखी मोठे आर्थिक निर्बंध लादले जाऊ शकतात, ज्यामुळे देशाची अर्थव्यवस्था पूर्णपणे कोलमडेल.

याचा विचार करून, राष्ट्राध्यक्ष पेझेश्कियन यांचे सरकार होर्मुझच्या सामुद्रधुनीच्या वादावर शांततापूर्ण आणि राजनैतिक तोडगा काढण्यासाठी पडद्यामागून हालचाली करत आहे. इराण सरकारला आशा आहे की, ओमान (Oman) हा देश नेहमीप्रमाणे या कठीण प्रसंगातही अमेरिका आणि इराण यांच्यात मध्यस्थीची अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतो. प्रादेशिक तणाव कमी करण्यासाठी आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीच्या सुरक्षिततेबाबत एक नवा आंतरराष्ट्रीय करार करण्यासाठी सरकार संवादाच्या माध्यमातून मार्ग शोधण्याचा आटोकाट प्रयत्न करत आहे. मात्र, शक्तिशाली लष्कर सरकारच्या या मऊ भूमिकेवर प्रचंड नाराज असल्याची चर्चा असून, यामुळे इराणमध्ये अंतर्गत बंडाळी माजण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.