India-Qatar ties : कतारचे ‘राष्ट्रपिता’ शेख हमद अल थानी यांचे निधन; भारताने का जाहीर केला राष्ट्रीय शोक? जाणून घ्या नियम

National Mourning in India: भारताने कतारचे फादर अमीर शेख हमद बिन खलिफा यांच्या निधनाबद्दल राष्ट्रीय दुखवटा जाहीर केला आहे. परदेशी नेत्यांच्या निधनासंदर्भात कोणते नियम आहेत? कतारचे राष्ट्रपिता अमीर, शेख हमद बिन खलिफा अल थानी यांचे निधन झाले.

• कतारच्या ‘राष्ट्रपित्यांचे’ निधन
• भारतात एक दिवसाचा राष्ट्रीय दुखवटा
• द्विपक्षीय संबंध आणि आदर

 Father Amir Qatar demise India : कतारचे राष्ट्रपिता अमीर, शेख हमद बिन खलिफा अल थानी यांचे रविवारी (१२ जुलै २०२६) प्रदीर्घ आजारानंतर निधन झाले. त्यांनी १९९५ ते २०१३ या काळात कतारवर यशस्वीपणे राज्य केले. त्यांच्याच कार्यकाळात कतार हा जगातील सर्वात श्रीमंत आणि प्रगत देशांपैकी एक बनला. २०१३ मध्ये त्यांनी स्वेच्छेने आपले सुपुत्र आणि कतारचे सध्याचे अमीर शेख तमीम बिन हमद अल थानी यांच्याकडे सत्तेची सूत्रे सोपवली होती. त्यांच्या या दुःखद निधनामुळे संपूर्ण कतारसह (Qatar) जागतिक राजकारणात हळहळ व्यक्त केली जात आहे.

या पार्श्वभूमीवर भारत सरकारने १३ जुलै २०२६ रोजी एक दिवसाचा राष्ट्रीय दुखवटा जाहीर केला आहे. या निर्णयामुळे अनेकांच्या मनात प्रश्न निर्माण झाला आहे की, परदेशी नेत्याच्या निधनावर भारत राष्ट्रीय शोक का पाळतो? यामागे केवळ औपचारिकता नसून भारताचे परराष्ट्र धोरण, जागतिक राजकारण आणि दोन्ही देशांमधील ऐतिहासिक संबंध जोडलेले आहेत.

भारत कतारच्या माजी शासकाच्या निधनाबद्दल शोक का व्यक्त करत आहे?

परदेशी राष्ट्रप्रमुखाच्या निधनानंतर राष्ट्रीय शोक जाहीर करणे हा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि संवेदनशील राजनैतिक निर्णय असतो. मृत नेत्याचा भारताशी असलेला वैयक्तिक संबंध, भारताच्या विकासातील किंवा द्विपक्षीय भागीदारीतील त्यांचे योगदान आणि त्यांचे जागतिक महत्त्व लक्षात घेऊन हा निर्णय घेतला जातो.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Egypt Tombs: सोन्याच्या जिभा, दुसऱ्या जगाचा दरवाजा, देवांशी संबंध; इजिप्तमध्ये सापडल्या 2000 वर्षे जुन्या प्राचीन रहस्यमयी 18 कबरी

शेख हमद बिन खलिफा अल थानी हे भारताचे खरोखरच ‘सच्चे मित्र’ होते. त्यांच्या कार्यकाळात भारत आणि कतारमधील आर्थिक, व्यापारी आणि ऊर्जा क्षेत्रातील संबंधांना एक नवी दिशा मिळाली. भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आपल्या शोकसंदेशात म्हटले आहे की, “शेख हमद हे एक दूरदर्शी नेते होते, ज्यांनी कतारला विकासाच्या सर्वोच्च शिखरावर नेले. फेब्रुवारी २०२४ मधील माझ्या कतार दौऱ्यादरम्यान मला त्यांना भेटण्याचे भाग्य लाभले होते.” भारताचे संसदीय आणि अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्री किरेन रिजिजू हे स्वतः भारताच्या वतीने अधिकृत शोक व्यक्त करण्यासाठी कतारचा दौरा करणार आहेत. हा आदर दोन्ही देशांमधील विश्वासाचे नाते अधिक घट्ट करतो.

राष्ट्रीय शोक (National Mourning) म्हणजे काय?

राष्ट्रीय शोक हा संपूर्ण देशाच्या वतीने एखाद्या थोर व्यक्तीला किंवा नेत्याला वाहिलेली अधिकृत श्रद्धांजली असते. जेव्हा केंद्र सरकार राष्ट्रीय शोक घोषित करते, तेव्हा देशातील संपूर्ण यंत्रणा विशिष्ट नियमांचे पालन करते. हा सन्मान भारतातील सर्वोच्च पदांवरील व्यक्ती, राष्ट्रपती, पंतप्रधान, महान सामाजिक व्यक्ती यांच्या निधनावर दिला जातो. परंतु, भारताशी अत्यंत जवळचे आणि मित्रत्वाचे संबंध असलेल्या परदेशी नेत्यांच्या सन्मानार्थही असा शोक पाळण्याची परंपरा आहे.

राष्ट्रीय दुखवट्यादरम्यान कोणते नियम पाळले जातात?

भारत सरकारच्या गृह मंत्रालयाद्वारे परराष्ट्र आणि संरक्षण मंत्रालयाच्या सल्ल्याने राष्ट्रीय शोकाचे नियम निश्चित केले जातात. या काळात खालील मुख्य गोष्टींचे पालन केले जाते:

• राष्ट्रध्वज अर्ध्यावर फडकवणे: ज्या सरकारी इमारतींवर किंवा संस्थांवर दररोज नियमितपणे राष्ट्रध्वज (तिरंगा) फडकवला जातो, तिथे तो शोकाचे प्रतीक म्हणून अर्ध्यावर उतरवला जातो. परदेशातील भारतीय दूतावास आणि उच्चायुक्तालयांमध्येही हा नियम लागू असतो.
• अधिकृत मनोरंजनाचे कार्यक्रम रद्द: राष्ट्रीय शोकाच्या दिवशी सरकारतर्फे आयोजित केले जाणारे कोणतेही सांस्कृतिक कार्यक्रम, उत्सव किंवा अधिकृत मनोरंजनाचे जाहीर सोहळे आयोजित केले जात नाहीत.
• राजनैतिक शोक संदेश: राष्ट्रपती, पंतप्रधान किंवा परराष्ट्र मंत्री हे संबंधित देशाच्या सरकारला अधिकृत शोक संदेश पाठवून आपले दुःख व्यक्त करतात.

महत्त्वाची नोंद: राष्ट्रीय शोक म्हणजे ‘सरकारी सुट्टी’ नव्हे. अनेकांचा असा गैरसमज असतो की राष्ट्रीय दुखवट्याच्या दिवशी सुट्टी असते; परंतु या काळात सर्व सरकारी कार्यालये, बँका, शाळा आणि महाविद्यालये नेहमीप्रमाणे सुरू राहतात. केवळ अधिकृत शासकीय उत्सव आणि करमणुकीचे कार्यक्रम स्थगित केले जातात.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : PoK Protests : ‘प्रत्येक मुलाला मारले जाईल…’,मुझफ्फराबादचा मोर्चा ठरवणार काश्मीरचे भविष्य; 60,000 आंदोलक रस्त्यावर

यापूर्वी कोणत्या परदेशी नेत्यांसाठी भारताने राष्ट्रीय शोक पाळला आहे?

भारताने यापूर्वीही अनेक जागतिक स्तरावरील महान नेत्यांच्या निधनावर राष्ट्रीय शोक घोषित केला आहे. अलीकडच्या काळातील काही प्रमुख उदाहरणे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• शिन्झो आबे (जपान): जपानचे माजी पंतप्रधान शिन्झो आबे यांच्या हत्येनंतर भारताने एक दिवसाचा राष्ट्रीय दुखवटा जाहीर केला होता. त्यांनी भारत आणि जपानमधील धोरणात्मक भागीदारी मजबूत करण्यात मोठी भूमिका बजावली होती.
• शेख खलिफा बिन झायद अल नाह्यान (UAE): संयुक्त अरब अमिरातीचे अध्यक्ष यांच्या निधनानंतर भारताने आदरपूर्वक एक दिवसाचा शोक पाळला होता.
• इब्राहिम रईसी (इराण): हेलिकॉप्टर अपघातात इराणच्या अध्यक्षांचे निधन झाल्यानंतर भारताने राष्ट्रीय शोक पाळत इराणी जनतेसोबत सहानुभूती व्यक्त केली होती.

शेवटी, कतारच्या या महान नेत्याला आदरांजली वाहून भारताने जागतिक स्तरावर ‘वसुधैव कुटुंबकम’ (संपूर्ण जग हेच एक कुटुंब आहे) या आपल्या मूळ विचारसरणीचे दर्शन घडवले आहे. यामुळे कतारमधील लाखो भारतीय प्रवाशांच्या सुरक्षेपासून ते दोन्ही देशांमधील भविष्यातील व्यापारी करारांपर्यंत सर्वच स्तरांवर सकारात्मक संदेश गेला आहे.