Geopolitics : राजकारण अर्थव्यवस्थेपेक्षा वरचढ, जागतिक व्यवस्थेत मोठे बदल; S. Jaishankar यांनी स्पष्ट केली देशाची भूमिका

S. Jaishankar : परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर म्हणाले की, आज जगात अर्थशास्त्रापेक्षा राजकारण अधिक प्रभावी झाले आहे. अमेरिका-चीन स्पर्धा, पुरवठा साखळी संकटे आणि ऊर्जा संक्रमण हे नवीन जागतिक गतिमानता निर्माण करत आहेत.

• परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर यांच्या मते, आजच्या जागतिक व्यवस्थेत अर्थशास्त्रावर नव्हे तर राजकारणावर निर्णयप्रक्रिया अवलंबून आहे आणि हा बदल आता स्थायी वास्तव ठरू लागला आहे.
• अमेरिका आणि चीन यांच्यातील वाढती महासत्ता चढाओढ, पुरवठा साखळीतील असुरक्षा, ऊर्जा संक्रमण आणि व्यापार निर्बंध यांमुळे जगाची आर्थिक व राजकीय दिशा मूलतः बदलत आहे.
• भारतासाठी या बदलत्या जागतिक परिस्थितीत ‘मेक इन इंडिया’ ही केवळ योजना नसून, ती एक धोरणात्मक गरज आणि भविष्यातील सुरक्षिततेची किल्ली बनली आहे.

S Jaishankar statement : आजचे जग केवळ बाजारपेठेच्या मागणीनुसार चालत नाही, तर राजकीय हितसंबंध, सुरक्षा चिंता आणि सामरिक समीकरणांवर आता अर्थव्यवस्थेची दिशा ठरत असल्याचे स्पष्ट मत परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर (S Jaishankar) यांनी व्यक्त केले. कोलकात्यातील आयआयएम जोका कॅम्पसमध्ये मानद डॉक्टरेट स्वीकारल्यानंतर झालेल्या संवादात त्यांनी आजच्या जागतिक व्यवस्थेतील बदलांचा थेट आणि नेमका वेध घेतला. “राजकारण आता अर्थशास्त्रावर नियंत्रण ठेवत आहे आणि हे केवळ मत नव्हे तर जागतिक वास्तव बनले आहे,” असे जयशंकर यांनी ठामपणे सांगितले.

आंतरराष्ट्रीय पातळीवर पाहिल्यास अमेरिका आणि चीन यांच्यातील वाढती स्पर्धा ही सध्याच्या अस्थिरतेचे प्रमुख कारण ठरत आहे. अमेरिका जुनी बहुपक्षीय व्यवस्था मागे सारत द्विपक्षीय करारांवर भर देत आहे, तर चीन स्वतःच्या अटी आणि नियमांनुसार विस्तारवादाची दिशा पकडत आहे. या दोन्ही शक्तींमधील संघर्षामुळे अनेक देशांना आपली धोरणे नव्याने ठरवावी लागत असून, कोणत्या बाजूने उभे राहायचे आणि कोणत्या करारातून देशहित साधायचे, हा मोठा प्रश्न निर्माण झाला आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Shadow Fleet : ‘हा VIRATआहे, आम्हाला मदत हवी आहे, मेडे…मेडे’; रशिया युक्रेनचा ब्लॅक सीमध्ये युद्ध थरार, तुर्की मात्र अनभिज्ञ

पुरवठा साखळीचा प्रश्नही तितकाच गंभीर बनत चालला आहे. जगातील एक मोठा उत्पादन हिस्सा चीनमध्ये केंद्रित झाल्यामुळे जागतिक बाजारपेठ एका देशावर अवलंबून राहिली आहे. युद्ध, संघर्ष, महामारी आणि हवामान बदल यांमुळे ही पुरवठा साखळी वारंवार तुटत असून, त्यामुळे अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थेला मोठे धक्के बसत आहेत. अशा परिस्थितीत, स्वावलंबन आणि विविध स्त्रोतांवर आधारित व्यापार व्यवस्था उभारणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरत आहे.

See more

#WATCH | Kolkata, West Bengal | EAM Dr S Jaishankar says, “…How does India respond to these new realities? Well, obviously, by pursuing policies and taking actions that advance our comprehensive national power, reduce our vulnerabilities, and promote our influence. Now the last… pic.twitter.com/j8gnoBzI9P — ANI (@ANI) November 29, 2025

credit : social media and Twitter 

ऊर्जा क्षेत्रातही आमूलाग्र बदल होत आहेत. अमेरिका आता प्रमुख ऊर्जा निर्यातदार म्हणून समोर येत आहे, तर चीन अक्षय ऊर्जेच्या क्षेत्रात जगाचे नेतृत्व करत आहे. टॅरिफ, व्यापार निर्बंध आणि आर्थिक शिक्षा यामुळे जागतिक व्यापार अधिक अस्थिर झाला असून, ऊर्जा ही भविष्यातील राजकारणाची आणि संघर्षाची मुख्य चावी ठरू शकते, असेही जयशंकर यांनी सूचित केले.

या सगळ्या पार्श्वभूमीवर भारताची भूमिका अधिक महत्त्वाची बनत आहे. ‘मेक इन इंडिया’ ही केवळ औद्योगिक योजना नसून, ती भारताच्या सुरक्षिततेची आणि स्वाभिमानाची दिशा आहे. देशातच उत्पादन, संशोधन, डिझाइन आणि नाविन्यपूर्ण तंत्रज्ञान विकसित करण्यावर भर दिला जात आहे. भारत आपल्या कमजोरी कमी करून, कौशल्य आणि क्षमता वाढवत स्वतःला जागतिक पुरवठा साखळीचा विश्वासार्ह भागीदार म्हणून उभे करत आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Stockton : कॅलिफोर्नियामध्ये मुलांच्या वाढदिवसाच्या पार्टीत अंदाधुंद गोळीबार; 4 जणांचा मृत्यू, 19 जखमी, धक्कादायक VIDEO VIRAL

जगात सध्या भारताकडे केवळ एक मोठा बाजार म्हणून नाही, तर स्थिर, विश्वासार्ह आणि दीर्घकालीन भागीदार म्हणून पाहिले जात आहे. अनेक देश भारतासोबत व्यापार करार, संरक्षण सहकार्य आणि तंत्रज्ञान भागीदारीसाठी पुढे येत आहेत. हेच बदलत्या जागतिक राजकारणातील भारताचे खरे यश असल्याचे जयशंकर यांनी अधोरेखित केले. आजच्या अस्थिर आणि बदलत्या जागतिक व्यवस्थेत भारत स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करत असून, राजकारणाच्या या नव्या युगात तो एक निर्णायक शक्ती म्हणून उदयास येत असल्याचे हे वक्तव्य सूचित करते.