रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
पुतिन यांच्या कुरिल बेटांवरील पहिल्या भेटीने जपान संतप्त झाला असून, ८१ वर्षांपासूनचा वाद पुन्हा पेटला आहे ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
रशिया आणि जपान यांच्यातील संबंधांमध्ये पुन्हा एकदा मोठा राजनैतिक भूकंप झाला आहे. उत्तर-पूर्व आशियातील सामरिकदृष्ट्या अत्यंत संवेदनशील मानल्या जाणाऱ्या कुरिल बेटांवर रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन (Vladimir Putin) यांनी गुरुवारी, १३ ऑगस्ट रोजी अचानक आणि अनपेक्षित दौरा केला. क्रेमलिनच्या सत्तेवर आल्यापासून पुतिन यांनी या वादग्रस्त बेटांना दिलेली ही पहिलीच ऐतिहासिक भेट आहे. पुतिन यांच्या या पावलामुळे जपानची राजधानी टोकियोमध्ये तीव्र संताप व्यक्त केला जात असून, दोन्ही देशांमधील तब्बल ८१ वर्षांपासून प्रलंबित असलेला प्रादेशिक वाद पुन्हा एकदा पूर्ण ताकदीने समोर आला आहे.
जपानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने पुतिन यांच्या या दौऱ्यावर तात्काळ आणि अत्यंत आक्रमक प्रतिक्रिया दिली आहे. जपानी परराष्ट्र मंत्र्यांनी अधिकृत निवेदन जारी करून या भेटीला आंतरराष्ट्रीय कायदे आणि ऐतिहासिक तथ्यांचे उल्लंघन ठरवत रशियन सरकारकडे तीव्र निषेध नोंदवला आहे. जपानच्या मते, ही चार बेटे (ज्याला जपानमध्ये ‘नॉर्दर्न टेरिटरीज’ किंवा उत्तरी प्रदेश म्हटले जाते) त्यांच्या सार्वभौम क्षेत्राचा अविभाज्य भाग आहेत. दुसऱ्या बाजूला, रशियाने जपानचे हे सर्व दावे फेटाळून लावत ही बेटे दुसऱ्या महायुद्धानंतर आंतरराष्ट्रीय करारांनुसार रशियन महासंघाचा कायदेशीर भाग बनल्याचा पुनरुच्चार केला आहे.
क्रेमलिन आणि रशियन प्रसारमाध्यमांनी दिलेल्या माहितीनुसार, राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांनी कुरिल द्वीपसमूहातील ‘इतुरुप’ (Iturup) या मुख्य बेटाला भेट दिली. तेथे त्यांनी ‘यास्नी’ येथील एका मोठ्या आधुनिक मासे प्रक्रिया केंद्राची (Yasny Fish Processing Plant) सखोल पाहणी केली आणि स्थानिक मासेमारी उद्योगाची माहिती घेतली. या दौऱ्या दरम्यान पुतिन यांनी कॅविआर (मत्स्यबीज) या अत्यंत मौल्यवान पदार्थाची चव घेतली आणि स्थानिक रहिवाशांशी संवाद साधला.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Lashkar E Taiba: ‘भारताचा विनाश अटळ!’ शेख रशीदची भारताला थेट धमकी; हाफिज सईदबाबतचा गुलाम असल्याचा मोठा दावा
या मुख्य दौऱ्यापूर्वी पुतिन यांनी जवळच असलेल्या रशियाच्या सखालिन बेटाला भेट दिली होती. तेथे रशियन पॅसिफिक फ्लीटद्वारे आयोजित करण्यात आलेल्या मोठ्या नौदल युद्धकवायतींचा त्यांनी स्वतः आढावा घेतला. यानंतर पूर्व सीमांच्या सुरक्षेबाबत रशियन उच्च अधिकाऱ्यांची एक महत्त्वाची बैठक घेऊन त्यांनी या प्रदेशातील लष्करी तयारी मजबूत करण्याचे संकेत दिले. पुतिन यांच्या या हालचालींवरून स्पष्ट होते की, रशिया आपल्या पूर्व सीमेवरील भू-राजकीय आणि लष्करी वर्चस्वाबाबत कोणतीही तडजोड करण्यास तयार नाही.
रशिया आणि जपान यांच्यातील हा गंभीर प्रादेशिक संघर्ष बरोबर ८१ वर्षांपूर्वी, म्हणजेच दुसऱ्या महायुद्धाच्या अंतिम टप्प्यात १९४५ मध्ये सुरू झाला होता. ऑगस्ट १९४५ मध्ये सोव्हिएत युनियनने तत्कालीन सर्वोच्च नेते जोसेफ स्टॅलिन यांच्या नेतृत्वाखाली जपानविरुद्ध अधिकृत युद्धाची घोषणा केली. यानंतर सोव्हिएत सैन्याने जलद कारवाई करत या चारही प्रमुख बेटांवर आपले पूर्ण नियंत्रण प्रस्थापित केले.
Putin on Japan: We are not threatening Japan. We have absolutely no claims against it. On the contrary, Japan has territorial claims against our country. I mean the problem of the Kuril Islands. pic.twitter.com/Y8a3A2SOXF — Clash Report (@clashreport) August 12, 2026
credit – social media and Twitter
ज्यावेळी सोव्हिएत सैन्याने या बेटांवर ताबा मिळवला, तेव्हा तिथे पिढ्यानपिढ्या राहणाऱ्या सुमारे १७,००० जपानी नागरिकांना जबरदस्तीने हद्दपार करण्यात आले होते. या ऐतिहासिक घटनेमुळे दोन्ही देशांमधील संबंधांवर कायमचा डाग पडला. या प्रादेशिक वादामुळेच दुसऱ्या महायुद्धानंतर ८ दशके उलटूनही रशिया आणि जपान यांच्यात अधिकृत शांतता करार (Peace Treaty) स्वाक्षरीत होऊ शकलेला नाही.
भौगोलिक आणि सामरिकदृष्ट्या ही बेटांची साखळी अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानली जाते. रशियाच्या कामचटका द्वीपकल्पापासून ते जपानच्या सर्वात उत्तरेकडील होक्काइडो बेटापर्यंत ही बेटे पसरलेली आहेत. प्रशांत महासागर आणि ओखोत्स्क समुद्र यांच्या मध्यभागी असलेल्या या स्थानामुळे रशियन नौदलाला मोकळ्या महासागरात प्रवेश करण्यासाठी हा मार्ग अत्यंत सोयीचा ठरतो.
या बेटांची नावे दोन्ही देशांमध्ये वेगवेगळी आहेत. रशियन भाषेत त्यांना इतुरूप, कुनाशीर, शिकोटान आणि हबोमाई म्हटले जाते, तर जपानमध्ये त्यांना एतोरोफू, कुनाशिरी, शिकोटान आणि हबोमाई बेटे म्हटले जाते. येथील अतिशय कठोर आणि थंड हवामान असूनही सध्या येथे सुमारे २०,००० रशियन नागरिक राहतात. निसर्गाची अफाट समृद्धी लाभलेल्या या बेटांवर सोने, चांदी आणि इतर दुर्मिळ खजिन्यांचे साठे आहेत, तसेच येथील सागरी क्षेत्र मुबलक मत्स्यसंपत्तीने भरलेले आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Golden Dome: अमेरिकेभोवती उभारणार 185 अब्ज डॉलर्सची अभेद्य सुरक्षेची भिंत; उद्योजक आणि गुंतवणूकदारांची मोठी मोर्चेबांधणी
२०२२ मध्ये रशियाने युक्रेनवर केलेल्या लष्करी आक्रमणानंतर रशिया आणि जपानमधील राजनैतिक संबंध आतापर्यंतच्या सर्वात खालील पातळीवर पोहोचले आहेत. जपानने पश्चिमेकडील G7 देशांसोबत जाऊन रशियावर कठोर आर्थिक निर्बंध लादले आहेत. याच्या उत्तरात रशियाने जपानसोबतची सर्व शांतता चर्चा आणि संयुक्त आर्थिक प्रकल्प पूर्णपणे गोठवले आहेत.
सध्याच्या बदलत्या जागतिक समीकरणांमध्ये रशियाने चीन आणि उत्तर कोरियासोबत आपली भागीदारी अधिक घट्ट केली आहे. उत्तर आशियातील हा लष्करी समन्वय जपान आणि अमेरिकेसाठी चिंतेचा विषय बनला आहे. अशा चिंताजनक आंतरराष्ट्रीय वातावरणात, पुतिन यांच्या या आक्रमक दौऱ्यानंतर दोन्ही देश शांतता आणि मुत्सद्देगिरीच्या माध्यमातून हा जुना वाद सोडवतात की तणाव आणखी वाढतो, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
