गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
तर मंगळ ग्रहावर 'असे' संपले जीवन? शास्त्रज्ञांचा याबाबत मोठा खुलासा ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
मंगळावरही एकेकाळी पृथ्वीसारखे जीवन होते. या ग्रहावरही सर्व प्रकारचे वायू असलेले वातावरण होते. शास्त्रज्ञांनी दावा केला आहे की लाल ग्रहावरील सर्व काही तीन अब्ज वर्षांपूर्वी संपले आहे. पण हे कसे घडले हा मोठा प्रश्न होता. शास्त्रज्ञांनी त्याचे कोडे सोडवले आहे. अलीकडील संशोधनात, असा दावा करण्यात आला आहे की लाल ग्रहाची माती स्वतःच विनाशकारी बनली होती, ज्याने ग्रहातील सर्व वायू शोषले होते. यामुळे ग्रहाचे वातावरण खराब झाले.
शास्त्रज्ञांनी आधीच दावा केला आहे की हा लाल ग्रह नेहमीच असा नव्हता. नासाच्या चिकाटी आणि क्युरिऑसिटी रोव्हर्सनेही याचे पुरावे दिले आहेत. या रोव्हर्सनी गोळा केलेल्या पुराव्यांवरून असे स्पष्ट झाले आहे की, मंगळावरही एक काळ पाणी होते. असे मानले जाते की अंदाजे 4.6 अब्ज वर्षांपूर्वी ही स्थिती होती. आता शास्त्रज्ञांनी हे रहस्य सोडवले आहे की जर पृथ्वीवर वातावरण असेल तर ते कुठे गेले?
मंगळावर जीवन शक्य आहे का?
मंगळावरील वातावरण कसे संपले हे जाणून घेण्यापूर्वी, मंगळावर जीवसृष्टीची शक्यता आहे का हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न करतो. शास्त्रज्ञ यावर सतत काम करत आहेत. नासानेही दोन रोव्हर तेथे पाठवले आहेत, जेणेकरून ग्रहाचे बारकाईने निरीक्षण करता येईल. मात्र, मंगळावरील जीवनात अनेक आव्हाने असल्याचे आतापर्यंत झालेल्या संशोधनातून समोर आले आहे. यातील पहिले आव्हान तापमानाचे आहे. मंगळाचे तापमान -5 ते -87 टक्के आहे. त्याचे गुरुत्वाकर्षण देखील पृथ्वीच्या तुलनेत 38 टक्के कमी आहे. लाल ग्रहावर ओझोनचा थर नाही. येथे येणाऱ्या धुळीच्या वादळांना सामोरे जाणेही सोपे नाही. मात्र तरीही मंगळावर जीवसृष्टी असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही, असे शास्त्रज्ञांचे मत आहे.
मातीने मंगळाचे वातावरण शोषले आहे का?
एका संशोधनानुसार संशोधकांनी दावा केला आहे की लाल ग्रहावर पाणी होते, याचा अर्थ तेथे ऑक्सिजन आणि कार्बन डायऑक्साइड देखील असावा. हळूहळू, हवामान बदलाच्या परिणामांमुळे, कार्बन डायऑक्साइड वातावरणातून निघून गेला असेल किंवा मिथेनमध्ये रूपांतरित झाला असेल, जो अजूनही लाल ग्रहाच्या मातीत गाडला गेला असावा. संशोधकांच्या मते, “संशोधनातून समोर आलेले निष्कर्ष पृथ्वीच्या वातावरणात केलेल्या प्रयोगांवर आधारित आहेत. याचा सरळ अर्थ असा की मंगळावर कार्बन डाय ऑक्साईडचे मिथेनमध्ये रूपांतर होऊन ते जमिनीत गाडले गेले असणार. हे मिथेन मंगळावर अजूनही आहे ज्याचा उपयोग ऊर्जेचा स्त्रोत म्हणून केला जाऊ शकतो असा दावाही त्यांनी केला आहे.”
स्मेटाइटीने आयुष्य कसे संपवले
संशोधकांनी पृथ्वीवर संशोधन सुरू केले. भूगर्भीय प्रक्रियांचा पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर कसा परिणाम होतो हे शोधण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला, ज्याला आपण लिथोस्फियर म्हणून ओळखतो. संशोधकांनी चिकणमातीच्या खनिज स्मेक्टाइटवर लक्ष केंद्रित केले, जे कार्बन पकडण्यात कार्यक्षम आहे. स्मेक्टाइट हे चिकणमातीचे खनिज आहे जे कोट्यवधी वर्षांपासून कार्बन स्वतःमध्ये साठवू शकते.
हे देखील वाचा : ‘पर्यटन आणि शांतता’ या थीमवर साजरा केला जातोय जागतिक पर्यटन दिन, जाणून घ्या काही खास गोष्टी
टेक्टोनिक प्लेट्सच्या हालचालीमुळे स्मेक्टाइट्स तयार होतात. पृथ्वीवरील खंड केवळ टेक्टोनिक प्लेट्सवर अस्तित्वात आहेत. या प्लेट्सच्या टक्करमुळे भूकंप होतात. म्हणजे भूकंपामुळे स्मेटाइट्सही तयार झाले. शास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की जेव्हा ते पृष्ठभागावर आले तेव्हा या खनिजाने कार्बन डायऑक्साइड आकर्षित केले आणि हळूहळू मंगळावरील सर्व कार्बन डायऑक्साइड शोषले. संशोधकांच्या टीमनुसार, मंगळाच्या पृष्ठभागावर असेच स्मेटाइट आहे, ज्यामुळे मंगळाच्या वातावरणावर परिणाम झाला होता.
शास्त्रज्ञांनी असे संशोधन केले
शास्त्रज्ञांनी अल्ट्रामॅफिक खडक शोधून काढले जे पाण्यामुळे स्मेटाइट्स तयार करतात. संशोधनादरम्यान असे खडक मंगळावरही दिसले. या गटाने पृथ्वीवरच एक मॉडेल तयार केले, जेणेकरुन हे खडक पाण्यावर कशी प्रतिक्रिया देतात हे कळू शकेल. यावरून असे दिसून आले की पाणी खडकावर आदळून स्मेटाइट तयार झाले. MIT EAPS संशोधकांच्या मते, स्मेटाइट मातीमध्ये कार्बन साठवण्याची मोठी क्षमता आहे. यामुळे मंगळावरही असेच काहीतरी घडले असावे असा अंदाज बांधण्यात मदत झाली.
हे देखील वाचा : अवघ्या 6 सेकंदात उध्वस्त झाले मलेशियातील सर्वात मोठे स्टेडियम; सोशल मीडियावर व्हिडिओ व्हायरल
मंगळावर सतत भूकंप होत असतात
शास्त्रज्ञांनी म्हटल्याप्रमाणे भूकंपामुळे स्मेटाइट्स तयार होतात. या वस्तुस्थितीला नासाच्या अहवालानेही पुष्टी दिली आहे, ज्यामध्ये असे म्हटले आहे की मंगळावर सतत भूकंप होत राहतात, नासानेच याची पुष्टी केली आहे. नासाने मंगळावर भूकंपाच्या लहरी लँडर पाठवले होते. त्याच्याकडून मिळालेल्या डेटामध्ये याची पुष्टी झाली आहे. मंगळाच्या मातीत सल्फर आणि ऑक्सिजन असल्याचं समोर आलं होतं, मात्र सततच्या भूकंपाच्या लाटांमुळे तिथे जीवसृष्टीची शक्यता खूपच कमी आहे. मंगळाची निर्मिती 4.6 अब्ज वर्षांपूर्वी झाली होती आणि तो पृथ्वीपेक्षा कसा वेगळा आहे हे या डेटाने सांगितले होते.
