US Iran Talks: इराण-अमेरिका चर्चा आज सुरू; संपूर्ण जगाचे लक्ष होर्मुझ आणि अणुकरारावर, सौदी-कतारच्या मध्यस्थीला यश

US Iran Talks: ट्रम्प यांनी इराणवरील एक मोठा हल्ला टाळला असून ३ ऑगस्टपासून चर्चा सुरू करण्याची घोषणा केली आहे. सौदी अरेबिया आणि कतारच्या मध्यस्थीने, आता होर्मुझच्या सामुद्रधुनी आणि अणुकरारावर एक मोठी प्रगती अपेक्षित आहे.

• इराण-अमेरिका चर्चा आजपासून सुरू
• मोठा लष्करी हल्ला स्थगित
• होर्मुझची सामुद्रधुनी आणि अणुकरार केंद्रस्थानी

मध्यपूर्वेत (West Asia) गेल्या काही दिवसांपासून पेटलेला प्रचंड तणाव अखेर आशेच्या किरणांकडे वळताना दिसत आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणवरील एक मोठा लष्करी हल्ला शेवटच्या क्षणी स्थगित केला असून, दोन्ही देशांमध्ये आज म्हणजेच ३ ऑगस्ट रोजी दुपारी राजनैतिक चर्चेची नवी फेरी सुरू होत असल्याची अधिकृत घोषणा केली आहे. एअर फोर्स वनमधून पत्रकारांशी संवाद साधताना ट्रम्प यांनी या चर्चेची पुष्टी केली. सौदी अरेबिया, कतार, युएई आणि ओमान या प्रादेशिक मित्रांच्या मध्यस्थीने हा मार्ग मोकळा झाला असून, जागतिक अर्थव्यवस्थेची जीवनवाहिनी मानल्या जाणाऱ्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीचा (Strait of Hormuz) तिढा सुटण्याची आणि अणुकराराबाबत प्रगती होण्याची मोठी शक्यता निर्माण झाली आहे.

गेल्या काही दिवसांत इराण आणि अमेरिका यांच्यातील लष्करी संघर्ष पराकोटीला पोहोचला होता. अमेरिकेकडून इराणवर आतापर्यंतचा सर्वात भीषण लष्करी हल्ला करण्याचा पूर्ण आराखडा तयार होता. मात्र, जागतिक शांतता आणि जीवितहानी टाळण्याच्या उद्देशाने राजनैतिक मार्ग निवडण्यात आला. ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले की, इराण आणि इतर प्रादेशिक देशांनी स्वतःहून अमेरिकेशी संवादाचा पुढाकार घेतला. “मला निष्पाप लोकांचा जीव घ्यायचा नाही, युद्ध आणि विनाशाऐवजी कराराचा मार्ग निवडणे नेहमीच फायदेशीर ठरते,” असे सांगत ट्रम्प यांनी इराणलाही आता करारावर स्वाक्षरी करायची असल्याचे संकेत दिले आहेत.

होर्मुझ सामुद्रधुनी आणि अणुमुद्द्यावर तोडगा निघणार?

या ऐतिहासिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी दोन अत्यंत महत्त्वाचे आणि आंतरराष्ट्रीय सुरक्षेशी जोडलेले मुद्दे आहेत: पहिला म्हणजे होर्मुझची सामुद्रधुनी खुल्या मार्गाने नियंत्रित करणे आणि दुसरा म्हणजे इराणचे अण्वस्त्रमुक्तीकरण (Denuclearization). आंतरराष्ट्रीय राजनैतिक वर्तुळातून मिळालेल्या माहितीनुसार, होर्मुझचा अत्यंत महत्त्वाचा सागरी मार्ग पुढील ६० दिवसांसाठी विनाशुल्क आणि विनाअडथळा खुला ठेवण्याबाबत प्राथमिक संमती झाली आहे. जर हा सागरी मार्ग सुरळीत झाला, तर जागतिक बाजारातील कच्च्या तेलाच्या किमतींवरील दबाव कमी होईल आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला मोठा दिलासा मिळेल.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Bikini Atoll: जिथे अमेरिकेने टाकले 23 अणुबॉम्ब, तिथे 70 वर्षांनंतर उगवले निसर्गाचे वरदान; कॅन्सर करणार समूळ नष्ट?

याशिवाय, इराणच्या अणु कार्यक्रमाला आळा घालण्यासाठी आणि प्रादेशिक सुरक्षितता सुनिश्चित करण्यासाठी एका नवीन सर्वसमावेशक अणुकरारावर स्वाक्षरी होण्याची दाट शक्यता व्यक्त केली जात आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सांगितले की, जर इराणने प्रामाणिकपणे पावले उचलली, तर अमेरिका सर्व आर्थिक निर्बंधांचा फेरविचार करू शकते आणि प्रादेशिक स्थिरतेसाठी ठोस भूमिका घेऊ शकते.

पडद्यामागील मोठी मुत्सद्देगिरी आणि आखाती देशांची भूमिका

या युद्धाच्या भीषण संकटातून जगाला बाहेर काढण्यात आखाती देशांनी (Gulf Countries) अत्यंत प्रभावी आणि ऐतिहासिक भूमिका बजावली आहे. सौदी अरेबियाचे क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमान (MBS) यांनी ट्रम्प यांच्याशी थेट फोनवरून प्रदीर्घ चर्चा केली आणि लष्करी कारवाई ऐवजी मुत्सद्देगिरीने मार्ग काढण्याचा आग्रह धरला. त्याच वेळी, कतार आणि ओमानच्या उच्च अधिकाऱ्यांनी पडद्यामागे तेहरान आणि वॉशिंग्टन यांच्यात संवाद प्रस्थापित केला.

कतारने शनिवारी ट्रम्प प्रशासनाला अधिकृत संदेश पाठवून सांगितले की, इराण सागरी मार्गाचा प्रस्ताव स्वीकारण्यास तयार आहे. ओमानच्या मदतीने सागरी वाहतुकीची नवी नियमावली आणि आराखडा अंतिम टप्प्यात पोहोचला आहे. या यशस्वी मध्यस्थीमुळेच ट्रम्प यांनी शुक्रवारी रात्री होणारा मोठा लष्करी स्ट्राईक अचानक पुढे ढकलण्याचा निर्णय घेतला.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Plastic Bag Free Day: प्लास्टिक पिशव्यांचा अतिवापर ठरतोय पर्यावरणाचा काळ; ‘हा’ एक पर्याय बदलू शकतो भविष्याचे चित्र

इराणमधील अंतर्गत राजकीय स्थिती आणि तेहरानची सावध भूमिका

अमेरिकेच्या या दाव्यांवर आणि चर्चेच्या बातम्यांवर इराणकडून मात्र अतिशय सावध आणि संमिश्र प्रतिक्रिया उमटत आहे. तेहरानमधील लष्करी आणि प्रशासकीय सूत्रांनी अमेरिकेचे सर्व दावे जसेच्या तसे स्वीकारण्यास नकार दिला आहे. इराणच्या इस्लामिक रिव्हॉल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) च्या जवळ असलेल्या सूत्रांचे म्हणणे आहे की, अजून कोणताही औपचारिक किंवा अंतिम करार झालेला नाही.

इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी स्पष्ट केले की, ओमानसोबत सागरी वाहतुकीच्या नव्या मार्गांवर चर्चा अंतिम टप्प्यात आहे, परंतु अमेरिकेच्या दबावापुढे इराण झुकणार नाही. इराणमधील काही कट्टरपंथी वृत्तपत्रांनी ट्रम्प यांच्या माघारीला इराणच्या सामर्थ्याचा विजय म्हटले आहे. तरीही, राष्ट्राध्यक्ष मसूर पेजेश्कियान यांच्या नेतृत्वाखालील इराणचे नागरी सरकार आर्थिक संकट टाळण्यासाठी राजनैतिक तोडगा काढण्यास उत्सुक असल्याचे चित्र आहे. आज दुपारी सुरू होणाऱ्या या चर्चेच्या परिणामांकडे संपूर्ण जगाचे डोळे लागले आहेत. जर ही चर्चा यशस्वी झाली, तर मध्यपूर्वेतील युद्धाचे ढग कायमचे पांगतील आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा दिलासा मिळेल.