Vishvesh Negi IFS : इराणसाठी भारताचा नवा चेहरा; ज्येष्ठ मुत्सद्दी विश्वेश नेगी यांच्यावर सोपवली तेहरानची मोठी जबाबदारी

Who Is Vishvesh Negi: वरिष्ठ आयएफएस अधिकारी विश्वेश नेगी यांची इराणमधील भारताचे नवे राजदूत म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. सध्या परराष्ट्र मंत्रालयात सहसचिव असलेले नेगी आता तेहरानमध्ये ही महत्त्वपूर्ण राजनैतिक भूमिका पार पाडतील.

• इराणमध्ये नवे भारतीय राजदूत
• चाबहार बंदर आणि धोरणात्मक महत्त्व
• सागरी सुरक्षेचा मुद्दा

पश्चिम आशियातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि धोरणात्मकदृष्ट्या संवेदनशील देश असलेल्या इराणमध्ये भारताने आपल्या नवीन राजदूताची अधिकृत घोषणा केली आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाने (MEA) दिलेल्या माहितीनुसार, भारतीय परराष्ट्र सेवेतील (IFS) वरिष्ठ अधिकारी विश्वेश नेगी हे तेहरानमधील भारतीय दूतावासाची सूत्रे हाती घेतील. सध्या परराष्ट्र मंत्रालयात सहसचिव (Joint Secretary) म्हणून कार्यरत असलेले नेगी लवकरच आपल्या नव्या पदाचा पदभार स्वीकारणार आहेत. आखाती देशांमध्ये सध्या सुरू असलेली राजकीय उलथापालथ, इस्रायल-इराण संघर्ष आणि सागरी सुरक्षेचा प्रश्न या पार्श्वभूमीवर भारताचा हा निर्णय राजनैतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.

इराण हा केवळ भारताचा जुना मित्रच नाही तर भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी आणि मध्य आशियाशी थेट जोडले जाण्यासाठीचा सर्वात महत्त्वाचा मार्ग मानला जातो. अशा मोक्याच्या देशात राजदूत म्हणून नेमणूक होणे ही एक मोठी जबाबदारी असते. आंतरराष्ट्रीय वाटाघाटी आणि सुरक्षेच्या मुद्द्यांवर दांडगा अनुभव असलेल्या विश्वेश नेगी यांच्या नियुक्तीमुळे इराणसोबतचे भारताचे द्विपक्षीय आणि धोरणात्मक संबंध अधिक भक्कम होतील, असा विश्वास परराष्ट्र धोरण तज्ज्ञांकडून व्यक्त केला जात आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Bikini Atoll: जिथे अमेरिकेने टाकले 23 अणुबॉम्ब, तिथे 70 वर्षांनंतर उगवले निसर्गाचे वरदान; कॅन्सर करणार समूळ नष्ट?

कोण आहेत विश्वेश नेगी? आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीचा दांडगा अनुभव

विश्वेश नेगी हे भारतीय परराष्ट्र सेवेच्या (IFS) २००२ च्या तुकडीतील अत्यंत अनुभवी आणि अभ्यासू अधिकारी आहेत. गेल्या दोन दशकांहून अधिक काळाच्या आपल्या कार्यकाळात त्यांनी आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरी, सागरी सुरक्षा आणि प्रशासकीय सुधारणांच्या क्षेत्रात मोलाचे योगदान दिले आहे. सध्याच्या परराष्ट्र मंत्रालयातील भूमिकेपूर्वी त्यांनी भारत सरकारच्या संरक्षण मंत्रालयात (Ministry of Defence) आंतरराष्ट्रीय सहकार विभागाचे सहसचिव म्हणून अत्यंत जबाबदाराचे पद सांभाळले होते.

याशिवाय विश्वेश नेगी यांनी जगभरातील विविध देशांतील भारतीय दूतावासांमध्ये (Indian Missions) वेगवेगळ्या वरिष्ठ पदांवर काम केले आहे. जागतिक राजकारणाची सखोल जाण, गुंतागुंतीच्या जागतिक समस्या सोप्या पद्धतीने हाताळण्याचे कौशल्य आणि प्रशासकीय कामाचा दीर्घ अनुभव ही त्यांची मोठी ताकद मानली जाते. सध्याच्या अत्यंत तणावपूर्ण जागतिक परिस्थितीत केंद्र सरकारने त्यांच्या या अनुभवावर विश्वास दाखवत ही मोठी जबाबदारी सोपवली आहे.

इराणमधील या नियुक्तीचे नेमके महत्त्व काय? चाबहार बंदरावर लक्ष

पश्चिम आशिया सध्या एका अत्यंत नाजूक भू-राजकीय वळणावर उभा आहे. अमेरिका-इराण यांच्यातील तणाव, लाल समुद्र आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील अनिश्चितता यामुळे जागतिक व्यापारावर मोठा परिणाम होत आहे. या संकटसमयी भारत इराणसोबतचे आपले पारंपरिक आणि धोरणात्मक संबंध संतुलित ठेवून अधिक बळकट करू इच्छितो.

विश्वेश नेगी यांच्या इराणमधील कार्यकाळात सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा ‘चाबहार बंदर’ (Chabahar Port) हा असणार आहे. भारताने चाबहार बंदराच्या विकासासाठी आणि संचालनासाठी इराणसोबत दीर्घकालीन करार केले आहेत. हे बंदर भारताला पाकिस्तानला वळसा घालून थेट मध्य आशिया आणि रशियाशी जोडण्याचे काम करते. त्यामुळे चाबहार प्रकल्पाची गती कायम ठेवणे, उत्तर-दक्षिण वाहतूक कॉरिडॉर (INSTC) अधिक सक्रिय करणे आणि दोन्ही देशांमधील व्यापारी संबंधांना नवीन दिशा देणे हे नेगी यांच्यासमोरील मुख्य ध्येय असेल.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Pakistan Swat Blast: पाकिस्तानच्या स्वात खोऱ्यात शांतता मोर्चावर आत्मघाती हल्ला; पोलिसांना लक्ष्य करत स्फोट, 15 ठार अन् अनेक जखमी

सागरी सुरक्षेबाबत भारताची स्पष्ट आणि कठोर भूमिका

विश्वेश नेगी यांच्या नियुक्तीची बातमी समोर येण्यापूर्वीच भारताचे परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर यांनी इराणचे परराष्ट्र मंत्री सय्यद अब्बास अराघची (Seyed Abbas Araghchi) यांच्याशी फोनवरून सविस्तर चर्चा केली होती. या संभाषणात भारताने आपल्या सागरी सीमा आणि व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षेबाबतची चिंता स्पष्टपणे मांडली. आखाती समुद्रातून प्रवास करणाऱ्या भारतीय व जागतिक व्यापारी जहाजांवर आणि खलाशांवर होणारे हल्ले त्वरित थांबले पाहिजेत, यावर भारताने भर दिला.

दोन्ही परराष्ट्र मंत्र्यांनी या भागातील सुरक्षा परिस्थितीवर चर्चा केली आणि कोणत्याही परिस्थितीत सागरी वाहतुकीची सुरक्षा धोक्यात आणली जाऊ नये, यावर एकमत व्यक्त केले. त्यामुळे तेहरानमध्ये पोहोचल्यानंतर भारतीय व्यापारी नौकांचे आणि खलाशांचे रक्षण सुनिश्चित करणे हे राजदूत नेगी यांच्यासमोरील तातडीचे आणि महत्त्वाचे आव्हान असणार आहे.

विश्वेश नेगींसमोरील प्रमुख आव्हाने आणि भारताचे धोरण

तेहरानमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व करताना विश्वेश नेगी यांना अनेक आघाड्यांवर एकाच वेळी काम करावे लागेल. एका बाजूला अमेरिका आणि पाश्चात्य देशांचे इराणवरील निर्बंध हाताळत भारताचे व्यापारी हितसंबंध जपणे, तर दुसऱ्या बाजूला इराणमधील ऊर्जा क्षेत्र आणि स्थानिक बाजारपेठेत भारतीय उद्योगांना संधी उपलब्ध करून देणे हे मोठे काम असेल.

परराष्ट्र धोरण तज्ज्ञांच्या मते, भारताच्या अत्यंत संतुलित, स्वतंत्र आणि सक्रिय परराष्ट्र धोरणाचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणून या नियुक्तीकडे पाहिले जात आहे. आंतरराष्ट्रीय वाटाघाटींमधील विश्वेश नेगी यांचे कौशल्य आणि शांत स्वभावाने गुंतागुंतीच्या समस्या सोडवण्याची त्यांची पद्धत तेहरानमध्ये भारताचे स्थान आणखी भक्कम करेल, असा ठाम विश्वास व्यक्त केला जात आहे.