इराणला अणुबॉम्ब बनवण्यापासून अमेरिका-इस्रायल का रोखतात? जाणून घ्या ११ वर्षांपूर्वीचा तो वाद, जो ठरला युद्धाचे मुख्य कारण

इराणला अण्वस्त्रे विकसित करण्यापासून रोखण्यासाठी अमेरिका आणि इस्रायलने मोठे युद्ध सुरू केले आहे. २०१५ च्या अण्वस्त्र कराराच्या पतनानंतर सुरू असलेली समृद्धीकरणाची शर्यत आजच्या विनाशकारी युद्धाचे प्रमुख कारण बनली आहे.

• इराणला अणुबॉम्ब बनवण्यापासून अमेरिका-इस्रायल का रोखतात?
• जाणून घ्या ११ वर्षांपूर्वीचा तो वाद
• जो ठरला युद्धाचे मुख्य कारण

मध्य पूर्वेमध्ये आज जे भीषण युद्धाचे ढग दाटले आहेत, त्याची बीजे ११ वर्षांपूर्वीच्या एका वादग्रस्त अणू करारामध्ये दडलेली आहेत. अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील हा संघर्ष जागतिक सुरक्षेला आव्हान देणाऱ्या अणुबॉम्बच्या शर्यतीशी संबंधित आहे. २०१५ मध्ये झालेला ऐतिहासिक अणू करार आणि त्यानंतर बदललेली राजकीय समीकरणे या युद्धाला कारणीभूत ठरली आहेत.

काय आहे २०१५ चा ऐतिहासिक ‘जेसीपीओए’ (JCPOA) करार?

साधारण ११ वर्षांपूर्वी, म्हणजेच २०१५ मध्ये जगातील महाशक्ती आणि इराण यांच्यात एक महत्त्वपूर्ण करार झाला होता, ज्याला ‘जॉइंट कॉम्प्रिहेन्सिव्ह प्लॅन ऑफ ॲक्शन’ (JCPOA) असे म्हटले जाते. या कराराचा मुख्य उद्देश इराणला अणुबॉम्ब विकसित करण्यापासून रोखणे हा होता. त्या बदल्यात इराणवर लादलेले कडक आर्थिक निर्बंध शिथिल करण्यात आले होते, जेणेकरून इराणला आंतरराष्ट्रीय बँकिंग आणि तेल व्यापारात पुन्हा स्थान मिळेल. इराणने आपले युरेनियम संवर्धन मर्यादित ठेवण्याचे आणि आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा एजन्सीला (IAEA) तपासणीची परवानगी देण्याचे मान्य केले होते.

ट्रम्प प्रशासनाचा निर्णय आणि कराराला तडा

२०१८ मध्ये तत्कालीन अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी हा करार जगासाठी ‘धोकादायक’ असल्याचे सांगत त्यातून माघार घेतली. अमेरिकेने करारातून बाहेर पडल्यानंतर इराणवर पूर्वीपेक्षाही अधिक कठोर आर्थिक निर्बंध लादले. याचा परिणाम असा झाला की, इराणनेही करारातील अटींकडे दुर्लक्ष करण्यास सुरुवात केली. इराणने युरेनियम संवर्धनाची मर्यादा ओलांडली आणि सेंट्रीफ्यूजच्या संख्येत मोठी वाढ केली. इस्रायलच्या मते, अण्वस्त्र सज्ज इराण हा त्यांच्या अस्तित्वासाठी सर्वात मोठा धोका आहे, त्यामुळेच इस्रायल कोणत्याही परिस्थितीत इराणला अणू बॉम्ब बनवण्यापासून रोखू इच्छितो.

Iran Israel युद्धाचा भडका! Pune पोलिस सतर्क; शहरातील संवेदनशील ठिकाणांवर…

२०२६ चे अल्टीमेटम आणि ओमानमधील चर्चा

२०२६ च्या सुरुवातीला हा वाद विकोपाला पोहोचला. फेब्रुवारी २०२६ मध्ये ट्रम्प प्रशासनाने ओमानमध्ये एका नवीन चर्चेची पुष्टी केली होती. इराणला अधिक कडक आणि ‘सार्थक करारा’साठी भाग पाडणे हा या चर्चेचा हेतू होता. अमेरिकेने स्पष्ट इशारा दिला होता की, जर इराणने नवीन अटी मान्य केल्या नाहीत, तर त्याला गंभीर लष्करी परिणामांना सामोरे जावे लागेल. दुसरीकडे फ्रान्स, जर्मनी आणि ब्रिटन या देशांनीही इराणच्या भूमिकेवर नाराजी व्यक्त केली होती. जर इराणने पाऊल मागे घेतले नाही, तर संयुक्त राष्ट्रांचे जुने निर्बंध पुन्हा लागू करण्याची धमकी देण्यात आली होती.

चर्चेचे रूपांतर युद्धात: अणू तळांवर हल्ले

वाटाघाटीचे मार्ग बंद झाल्यामुळे अखेर या वादाचे रूपांतर प्रत्यक्ष युद्धात झाले. अमेरिका आणि इस्रायलने संयुक्तपणे इराणच्या अणू केंद्रांना आणि लष्करी तळांना लक्ष्य करण्यास सुरुवात केली आहे, जेणेकरून इराणची अणू क्षमता पूर्णपणे नष्ट करता येईल. याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणनेही आपल्या सार्वभौमत्वाचा दाखला देत मध्य पूर्वेतील अमेरिकन तळांवर क्षेपणास्त्रांचा मारा केला आहे. ११ वर्षांपूर्वी जो वाद चर्चेच्या टेबलावर सोडवण्याचा प्रयत्न झाला होता, तो आता बारूद आणि स्फोटांच्या भयानक वळणावर येऊन थांबला आहे.

Iran Israel War : ज्याची भीती होती तेच झालं! महागाईला निमित्त…; सौदी अरेबियाच्या सर्वात मोठ्या तेल कंपनीने थांबवले उत्पादन