War Alert: इस्रायल अन् युक्रेन एकत्र लढणार? युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर वॉशिंग्टनमधील ‘त्या’ भेटीने पुतिन आणि इराणची झोप उडवली

Zelensky Netanyahu Meeting: वॉशिंग्टनमध्ये झेलेन्स्की आणि नेतान्याहू यांच्या भेटीमुळे नवीन जागतिक समीकरणे निर्माण झाली आहेत. रशिया-इराण युती वाढत असताना, जग दुसऱ्या महायुद्धाच्या दिशेने वाटचाल करत आहे का?

• वॉशिंग्टनमध्ये ऐतिहासिक भेट
• कॅस्पियन समुद्रात युक्रेनचा इराणी जहाजावर हल्ला
• तिसऱ्या महायुद्धाचा धोका वाढला

वॉशिंग्टनमध्ये या आठवड्यात झालेल्या एका महत्त्वाच्या घडामोडीने संपूर्ण जगाचे लक्ष वेधून घेतले आहे. युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष वोलोडिमिर झेलेन्स्की आणि इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांची अमेरिकेची (America) राजधानी वॉशिंग्टन येथे अचानक भेट झाली. हे दोन्ही जागतिक नेते दिवंगत अमेरिकी सिनेटर लिंडसे ग्रॅहम यांच्या अंत्यसंस्कार कार्यक्रमासाठी वॉशिंग्टनमध्ये उपस्थित राहिले होते. सिनेटर ग्रॅहम हे रशिया आणि इराणविरोधात अमेरिकेच्या आक्रमक आणि कठोर भूमिकेचे मोठे पाठीराखे म्हणून ओळखले जात असत. या दोन्ही नेत्यांच्या एकाच व्यासपीठावर येण्यामुळे आणि त्यांच्यातील उच्चस्तरीय संवादामुळे जागतिक सुरक्षेबाबत नवीन समीकरणांची चर्चा सुरू झाली आहे.

सध्या जगासमोर दोन मोठी युद्धक्षेत्रे आहेत – एकीकडे युरोपमधील रशिया-युक्रेन संघर्ष आणि दुसरीकडे पश्चिम आशियातील (मध्य-पूर्व) इस्रायल विरुद्ध इराण व त्याच्या समर्थक संघटनांमधील भीषण युद्ध. या दोन्ही लढायांचा केंद्रबिंदू आता एकमेकांशी थेट जोडला जात असल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे. रशिया आणि इराण यांच्यात दिवसेंदिवस घट्ट होत चाललेली लष्करी युती ही पश्चिमेकडील देश, युक्रेन आणि इस्रायल या तिघांसाठीही सामायिक चिंतेचा विषय बनली आहे. त्यामुळे या भेटीकडे केवळ औपचारिक भेट म्हणून न पाहता, एका नव्या जागतिक लष्करी व राजनैतिक आघाडीची सुरुवात म्हणून पाहिले जात आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : PoK Protest: ‘एक जरी वाचला तरी…’ PoK मध्ये रक्ताची होळी; पाकिस्तानी लष्कराच्या दडपशाहीविरुद्ध JAAC ची आरपारची लढाई

परिस्थिती १९१४ च्या पहिल्या महायुद्धासारखी बनत आहे का?

जागतिक राजकारणातील अभ्यासू विश्लेषक आणि इतिहासकारांच्या मते, सध्याची परिस्थिती १९१४ मधील पहिल्या महायुद्धापूर्वी निर्माण झालेल्या तणावाची तीव्र आठवण करून देणारी आहे. त्या काळात जसे विविध प्रादेशिक वाद आणि लष्करी करार एकत्र येऊन एका विनाशकारी महायुद्धात रूपांतरित झाले होते, तसाच धोका आजही निर्माण झाला आहे. वॉशिंग्टनमधील व्हाईट हाऊस आता एकाच वेळी दोन मोठ्या युद्धांच्या मध्यभागी उभे ठाकले आहे. युक्रेन आणि इस्रायल या दोन्ही देशांना अमेरिकेकडून मोठ्या प्रमाणावर लष्करी मदत मिळते आणि आता या दोन्ही लढाया रशिया-इराण अक्षामुळे (Moscow-Tehran Axis) एकमेकांत गुंतल्या आहेत.

कॅस्पियन समुद्रात नवी रणधुमाळी: युक्रेनचा इराणी जहाजावर हल्ला

या तणावात अधिक भर पडली ती कॅस्पियन समुद्रात घडलेल्या एका अभूतपूर्व घटनेमुळे. जगातील सर्वात मोठे भूवेष्टित जलाशय मानल्या जाणाऱ्या कॅस्पियन समुद्रात युक्रेनच्या सैन्याने लांब पल्ल्याच्या ड्रोनद्वारे हल्ला चढवला. राष्ट्राध्यक्ष झेलेन्स्की यांनी दावा केला की, युक्रेनियन सैन्याने रशियासाठी ‘शाहिद’ ड्रोन्स आणि लष्करी सुटे भाग घेऊन जाणाऱ्या इराणी जहाजांना यशस्वीरित्या लक्ष्य केले आहे. रशियाची युद्ध पुरवठा साखळी तोडण्याच्या उद्देशाने हा धाडसी हल्ला करण्यात आल्याचे युक्रेनच्या सुरक्षा यंत्रणांनी (SBU) स्पष्ट केले.

मात्र, इराणने या हल्ल्यावर अत्यंत तीव्र शब्दांत संताप व्यक्त केला आहे. इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी युक्रेनचा दावा फेटाळत, युक्रेनने एका नागरी व्यावसायिक जहाजावर बेकायदेशीर हल्ला करून एका इराणी खलाशाला ठार मारल्याचा आरोप केला. इराणने याला “उद्धटपणाचे कृत्य” असे संबोधत या हल्ल्याचा योग्य वेळी बदला घेतला जाईल असा गंभीर इशारा दिला आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Russia-Ukraine War: युक्रेनची रशियाविरोधात मोठी तयारी सुरू; झेलेन्स्की यांच्या अमेरिका भेटीचा ‘Patriot’ मिसाइल ठरला केंद्रबिंदू

इराण आणि रशिया युतीमुळे सीमा धूसर

युक्रेनचा असा थेट आरोप आहे की, तेहरान २०२२ पासून रशियाला हजारो आत्मघाती ड्रोन्स, क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञान आणि इतर लष्करी मदत पुरवून युद्धात अप्रत्यक्षपणे उतरले आहे. युक्रेनचे परराष्ट्र मंत्री अँड्री त्सिबिहा यांनी स्पष्ट केले की, रशियाला शस्त्रे पुरवणारा इराण आता स्वतःला ‘पीडित’ किंवा निष्पाप दाखवू शकत नाही.

सुरक्षा विश्लेषकांच्या मते, मॉस्को आणि तेहरान यांच्यातील धोरणात्मक युतीमुळे युरोप आणि मध्य-पूर्वेतील युद्धक्षेत्रांमधील सीमा आता पूर्णपणे धूसर झाल्या आहेत. याच मुद्द्याचा फायदा घेत झेलेन्स्की अमेरिकन प्रशासनाला हे पटवून देण्याचा प्रयत्न करत आहेत की, युक्रेनला लष्करी आणि हवाई संरक्षण मदत (जसे की पेट्रिऑट मिसाइल सिस्टीम) देणे म्हणजे प्रत्यक्षात इराणच्या जागतिक नेटवर्कला खिंडार पाडणेच आहे.

डोनाल्ड ट्रम्प यांची भूमिका आणि राजनैतिक समतोल

या वाढत्या जागतिक संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प राजनैतिक समतोल साधण्याचा प्रयत्न करत आहेत. झेलेन्स्की यांनी अमेरिकेला गुप्तचर माहिती देताना असा दावा केला होता की, रशिया उपग्रहांद्वारे मिळालेली संवेदनशील गुप्तचर माहिती इराणला पुरवत आहे, ज्याचा वापर मध्य-पूर्वेतील अमेरिकन लष्करी तळांवर हल्ले करण्यासाठी केला जात आहे.

या गंभीर आरोपांनंतर ट्रम्प यांनी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्याशी थेट चर्चा करण्याची घोषणा केली आहे. तथापि, ट्रम्प यांनी सध्या या दाव्यांबाबत सावध भूमिका घेतली असून, रशिया एवढ्या उच्च पातळीवर या कारवायांमध्ये थेट सामील असेल यावर लगेच विश्वास ठेवणे कठीण असल्याचे संकेत दिले आहेत. अमेरिकन प्रशासन केवळ स्वतःच्या स्वतंत्र गुप्तचर यंत्रणांच्या अहवालानंतरच यावर पुढील पाऊल उचलेल असे दिसते.

एकंदरीत, वॉशिंग्टनमधील झेलेन्स्की आणि नेतान्याहू यांची भेट ही केवळ एका अंत्यसंस्कार प्रसंगी झालेला योगायोग नसून, आगामी काळात रशिया-इराण अक्षाविरुद्ध युक्रेन, इस्रायल आणि पश्चिमेकडील देशांच्या एका नव्या आंतरराष्ट्रीय रणधोरणाची नांदी ठरू शकते.