रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
( Vedanta Nand Ghar::फोटो सौजन्य- सोशलमीडिया)
नोव्हेंबर 2026: बालदिनानिमित्त देशभरातील नंद घरे “बचपन का फन, नंद घर के संग” या राष्ट्रव्यापी उत्सवाने उजळून निघाली. हा उत्सव बालपणाचा आनंद, सर्जनशीलता, शोध आणि शिक्षण यांना समर्पित होता. यात मुले, समुदाय आणि इन्फ्लुएन्सर्स एकत्र आले आणि कला व हस्तकला सत्रे, चित्रकला, रंगकाम, परस्परसंवादी खेळ आणि सर्जनशील आव्हाने अशा विविध आकर्षक उपक्रमांत सहभागी झाले. विविध केंद्रांना इन्फ्लुएन्सर्सनी दिलेल्या भेटींमुळे उत्साह आणखी वाढला आणि नंद घरांमधील चैतन्यमय व प्रेमळ वातावरण प्रत्यक्ष अनुभवण्याची संधी मिळाली. Vedanta Nand Ghar:
उत्सवापलीकडे जाऊन, हा प्रसंग बालपणीच्या विकासाला बळकटी देण्याच्या नंद घरच्या वचनबद्धतेतील एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला. चाइल्डफंड इंडियाच्या भागीदारीतून विकसित केलेल्या ‘बालसेतू’ या राष्ट्रव्यापी बालपणीचा विकास आणि शाळेसाठीच्या तयारीच्या उपक्रमाची घोषणा यावेळी करण्यात आली. तीन ते सहा वर्षे वयोगटातील मुलांसाठी आखलेल्या या उपक्रमाचा उद्देश लहान विद्यार्थ्यांना औपचारिक शालेय शिक्षणात यशस्वीपणे प्रवेश करण्यासाठी आवश्यक पायाभूत कौशल्ये, आत्मविश्वास आणि संवादक्षमता देणे हा आहे.
नंद घर हा वेदांताच्या पाठबळाने अनिल अग्रवाल फाउंडेशनचा प्रमुख सामाजिक प्रभाव उपक्रम आहे. तो पारंपरिक अंगणवाडी केंद्रांचे आधुनिक, बालस्नेही आणि तंत्रज्ञानसज्ज सामुदायिक विकास केंद्रांमध्ये रूपांतर करत आहे. 18 राज्यांमध्ये 16,650 नंद घरांच्या उपस्थितीसह, हा उपक्रम बालपणीची काळजी व शिक्षण, पोषण, प्राथमिक आरोग्यसेवा आणि महिला सक्षमीकरण यांचा समावेश असलेले एकात्मिक मॉडेल राबवतो आणि तळागाळातील मुलांपर्यंत व महिलांपर्यंत पोहोचतो.
LIC Child Plans: मुलांच्या भविष्यासाठी LIC चा मास्टर प्लॅन! या 3 योजनांतून मिळू शकतात 40 लाख रुपये
या विस्तृत सामुदायिक जाळ्याच्या आधारावर, बालसेतू बालपण आणि औपचारिक शिक्षण यांच्यात अर्थपूर्ण सेतू उभारू इच्छितो. नंद घरच्या प्रेमळ वातावरणातून पहिलीसाठी आवश्यक असलेला आत्मविश्वास आणि तयारी यांपर्यंत पोहोचण्यास तो मुलांना मदत करेल. “प्रत्येक मुलाला शिकण्याची आणि भरभराटीची समान संधी मिळायला हवी” या विश्वासावर आधारित हा कार्यक्रम खेळाधारित आणि परस्परसंवादी पद्धती वापरतो. यात मुलांच्या स्वतःच्या भाषांमधील गोष्टी, गाणी, संभाषणे आणि उपक्रमांचा समावेश आहे, तसेच त्यांना हळुवारपणे इंग्रजीची ओळखही करून दिली जाते.
बालसेतूच्या केंद्रस्थानी एक वैशिष्ट्यपूर्ण समुदायाभिमुख दृष्टिकोन आहे. त्याच गावांतील किशोरवयीन मुली, ज्यांना किशोरी दीदी म्हणतात, समवयस्क-सदृश शिक्षण मार्गदर्शक (नियर-पीअर लर्निंग मेंटॉर) म्हणून काम करतील. नंद घर दीदीच्या मार्गदर्शनाखाली आणि केंद्राच्या दैनंदिन दिनक्रमात सामावून घेतल्या जाऊन त्या छोटी, आकर्षक शिक्षण सत्रे घेतील. या सत्रांतून मुलांना संवाद साधण्यासाठी, ऐकण्यासाठी, स्वतःला व्यक्त करण्यासाठी, गटात सहभागी होण्यासाठी आणि सुरुवातीच्या शिकण्याच्या क्षमता विकसित करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळेल. औपचारिक शालेय शिक्षणात प्रवेश करण्याच्या उंबरठ्यावर असलेल्या पाच वर्षे आणि त्यावरील वयाच्या मुलांवर विशेष भर दिला जाईल. प्रत्येक मुलाचा शिक्षणप्रवास आणि प्रगती एका विशेष शैक्षणिक ओळखपत्राद्वारे नोंदवली जाईल.
हा उपक्रम ग्रामीण किशोरवयीन मुलींना स्वयंसेवक म्हणून आपल्या समुदायांत मार्गदर्शक, नेत्या आणि आदर्श म्हणून पुढे येण्याची संधीही निर्माण करतो. किशोरी दीदींना मुलांच्या विकासात योगदान देण्याची संधी देऊन, बालसेतू महिला सक्षमीकरण, नेतृत्व तसेच अधिक सहभाग आणि आर्थिक स्वातंत्र्याकडे नेणाऱ्या मार्गांप्रति नंद घरच्या व्यापक वचनबद्धतेला बळकटी देतो.
बालसेतू हा पायाभूत शिक्षण आणि बालपणीच्या शिक्षणावरील भारताच्या राष्ट्रीय प्राधान्यांना हातभार लावण्यासाठी, राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (एनईपी) 2020 च्या दृष्टिकोनाशी सुसंगत असा आखला आहे. सुरुवातीची वर्षे आयुष्यभराच्या शिक्षणाचा पाया रचतात हे ओळखून, हा उपक्रम संवाद, आकलन, ऐकणे, अभिव्यक्ती आणि भाषा व छापील मजकुराशी सुरुवातीची ओळख यांसह शाळापूर्व आवश्यक क्षमता घडवण्यावर लक्ष केंद्रित करतो. या पायाभूत क्षमतांमुळे मुले अधिक चांगल्या तयारीने पहिलीत प्रवेश करू शकतील आणि आत्मविश्वासाने सहभागी होऊ, गुंतून राहू व शिकू शकतील.
या शुभारंभप्रसंगी बोलताना, नंद घर, वेदांता समूहाचे सीईओ शशी अरोरा म्हणाले, “भारताने एक स्पष्ट राष्ट्रीय प्राधान्य ठरवले आहे: प्रत्येक मूल वयाच्या 5 व्या वर्षापर्यंत शाळेसाठी तयार असावे. हे प्राधान्य तिथे प्रत्यक्षात आणण्यास हातभार लावण्याचे नंद घरचे ध्येय आहे, जिथे त्याची सर्वाधिक गरज आहे, म्हणजे गावात, मुलाच्या दारात. 18 राज्यांमधील 16,650 केंद्रांसह, बालपणीचा विकास आणि पायाभूत शिक्षण यांचे व्हिजन शेवटच्या टोकापर्यंत नेण्यासाठी आमच्याकडे पोहोच आणि समुदायाशी नाळ आहे. प्रोजेक्ट बालसेतू हे व्हिजन प्रत्यक्षात आणतो. तो प्रत्येक नंद घराला अशा जागेत रूपांतरित करतो जिथे मुले आनंदातून शिकतात, आणि त्यांच्याच समुदायांतील तरुणी (किशोरी दीदी) मार्गदर्शक आणि आदर्श म्हणून भूमिका बजावतात. जेव्हा मुलांना त्यांचा आत्मविश्वास गवसतो आणि किशोरी दीदींना त्यांची नेतृत्वक्षमता, तेव्हा त्याचा प्रभाव वर्गाच्या पलीकडे पोहोचतो आणि संपूर्ण समुदायाला बळकट करतो.”
कार्यक्रमात नंद घरांमधील विद्यमान पायाभूत सुविधा आणि संसाधनांचाही वापर केला जाईल, ज्यामुळे शिकण्याचा अनुभव अधिक आकर्षक होईल. केंद्रांमधील स्मार्ट टेलिव्हिजन गाणी, गोष्टी आणि भाषाविकासासाठी परस्परसंवादी शिक्षण साधने म्हणून काम करतील, तर नियमित पालक सभा कुटुंबांना आपल्या मुलांच्या शिक्षणप्रवासात सक्रियपणे सहभागी होण्यासाठी आणि हे अनुभव घरी दृढ करण्यासाठी प्रोत्साहन देतील.
चाइल्डफंड इंडियाचे कार्यकारी संचालक आनंद विश्वकर्मा पुढे म्हणाले, “समुदायांमध्ये स्वतःच्या विकासाचे नेतृत्व करण्याची ताकद असते; त्यासाठी आवश्यक व्यासपीठे आणि संधी निर्माण करणे ही आमची भूमिका आहे. अनिल अग्रवाल फाउंडेशनसोबतची ही भागीदारी बालपणीचे शिक्षण बळकट करण्याच्या आणि प्रत्येक मुलाला योग्य सुरुवात मिळेल याची खात्री करण्याच्या आमच्या समान वचनबद्धतेला एकत्र आणते. बालसेतू हा शिक्षक आणि किशोरी दीदींच्या अंतर्दृष्टी व अनुभवावर उभा आहे, जेणेकरून विविध, आनंददायी आणि आकर्षक पद्धतींनी पायाभूत शिक्षण सर्वांसाठी सुलभ करता येईल. ही आवश्यक कौशल्ये सुरुवातीच्या वर्षांत जोपासून, आपण मुलांना आत्मविश्वासू विद्यार्थी म्हणून औपचारिक शाळेत पाऊल ठेवण्यास मदत करू शकतो, जे आपली क्षमता ओळखण्यास आणि उज्ज्वल भविष्यासाठी योगदान देण्यास सज्ज असतील.”
बालसेतूच्या माध्यमातून, नंद घर आणि चाइल्डफंड इंडिया हे दाखवू इच्छितात की मजबूत सामुदायिक जाळे, स्थानिक नेतृत्व आणि आनंददायी शिक्षण एकत्र येऊन मुलांचे भविष्य कसे घडवू शकतात. हा उपक्रम नंद घरांमध्ये जसजसा राबवला जाईल, तसतसे त्याचे शिक्षण-परिणाम पद्धतशीरपणे नोंदवले जातील, जेणेकरून हे मॉडेल अधिक बळकट करता येईल आणि ते व्यापक स्तरावर स्वीकारले जाऊ शकेल.
कारण उज्ज्वल भविष्याचा प्रवास मूल वर्गात पाऊल ठेवण्याच्या खूप आधीपासून सुरू होतो. बालसेतूच्या माध्यमातून, प्रत्येक मुलाने आत्मविश्वास, जिज्ञासा आणि शिकण्याची, वाढण्याची व भरभराटीची संधी घेऊन ते पहिले पाऊल टाकावे, याची खात्री करण्याचे नंद घरचे ध्येय आहे.
