शनिवार, 31 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
CBSE Rule Changes 2026: देशातील सर्वात मोठे शिक्षण मंडळ असलेल्या सीबीएसई (CBSE) साठी २०२६ हे वर्ष निर्णय आणि त्यांच्या स्पष्टीकरणांचे वर्ष ठरत आहे. मे २०२६ पासून ते ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत अवघ्या ७ महिन्यांत सीबीएसईला किमान ६ वेळा आपल्या नियमांमध्ये बदल, संशोधन किंवा स्पष्टीकरणे जारी करावी लागली. डिजिटल मूल्यांकनातील वादापासून ते अतिरिक्त गुणांची गणना, त्रि-भाषा सूत्र (थ्री लँग्वेज फॉर्म्युला), पास होण्याच्या गुणांविषयीचा संभ्रम आणि आता इयत्ता ९ वीच्या अभ्यासक्रमात अचानक केलेले बदल यामुळे विद्यार्थी, पालक आणि शाळा प्रशासन संभ्रमात पडले आहेत.
बोर्डाच्या परीक्षा जवळ येत असताना, नवीन शिक्षण मंत्र्यांनी पदभार स्वीकारल्यानंतर आणि बोर्डाचे नवे अध्यक्ष आल्यानंतर आता असा सवाल उपस्थित होत आहे की, आगामी २०२७ हे वर्ष विद्यार्थ्यांसाठी स्थैर्य घेऊन येईल की नियमांमध्ये आणखी काही नवीन बदल पाहायला मिळतील?
इयत्ता १२ वीच्या उत्तरपत्रिकेसाठी नवीन ऑन-स्क्रीन मार्किंग सिस्टीमबद्दलच्या तक्रारी आणि प्रश्नांनंतर सीबीएसईने आपल्या डिजिटल मूल्यमापन प्रक्रियेचा बचाव केला. स्टेप-वाइज मार्किंग कशी काम करते हे सीबीएसईने स्पष्ट केले आणि ज्या विद्यार्थ्यांना आपले गुण मान्य नाहीत, त्यांना पडताळणी आणि फेर-मूल्यांकन प्रक्रियेकडे जाण्यास सांगितले. या वादानंतर अखेर २ जून रोजी सीबीएसईचे चेअरमन राहुल सिंह आणि सेक्रेटरी हिमांशू गुप्ता यांची बदली करण्यात आली, त्यानंतर ओएसएम (OSM) सेवांच्या खरेदीची चौकशी सुरू झाली.
ज्या विद्यार्थ्यांना त्यांच्या तपासलेल्या उत्तरपत्रिकेची स्कॅन केलेली प्रत मिळाली, त्यांनी कॅल्क्युलेटेड शीटमधील लिहिलेले गुण आणि अंतिम टोटल यांच्यात तफावत पाहिली. यानंतर सीबीएसईने स्पष्ट केले की, जेव्हा विद्यार्थी अतिरिक्त प्रश्न सोडवतील, तेव्हा गुणांची गणना कशी केली जाईल आणि ‘बेस्ट ऑफ मार्क्स’ देण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रक्रियेबद्दल माहिती दिली.
सीबीएसईने १५ मे रोजी घोषणा केली होती की, २०२६-२७ सत्रापासून इयत्ता ९ वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी तीन भाषा अनिवार्य असतील. यानंतर त्यांनी आपल्या त्रि-भाषा धोरण फ्रेमवर्कवर एक सविस्तर स्पष्टीकरण जारी केले. बोर्डाने ट्रान्झॅक्शन आणि अरेंजमेंट सूट, परदेशी भाषांचे कॉम्बिनेशन आणि कोणत्या बॅचला तिसऱ्या भाषेची बोर्ड परीक्षा द्यावी लागेल, याबद्दल माहिती दिली.
त्रि-भाषा धोरणावरील संभ्रम दूर न झाल्याने बोर्डाला पुन्हा मार्गदर्शक तत्त्वे जारी करावी लागली. ज्यामध्ये तिसऱ्या भाषेत नापास झाल्यास काय होईल, शिक्षकांची व्यवस्था आणि कुटुंबांचे स्थलांतर यांसारखे मुद्दे स्पष्ट करण्यात आले.
एका करिकुलम डॉक्युमेंटमुळे अशी अफवा पसरली की, इयत्ता १० वी मध्ये थ्योरी आणि इंटरनल असेसमेंट या दोन्हीमध्ये वेगवेगळे ३३ टक्के गुण मिळवणे अनिवार्य आहे. यानंतर सीबीएसईला स्पष्ट करावे लागले की नियम बदललेला नाही आणि दोन्ही मिळून एकूण ३३ टक्के गुण मिळवणारे विद्यार्थी पास मानले जातील.
सीबीएसईने आपल्या नवीन परिपत्रकात सध्याच्या इयत्ता ९ वीच्या बॅचमधून ‘इंडिव्हिज्युअल इन सोसायटी’ आणि ‘कंप्युटेशनल थिंकिंग ॲण्ड एआय मॉड्यूल’ वगळले आहेत. २०२७-२८ मध्ये जेव्हा ही बॅच इयत्ता १० वी मध्ये जाईल, तेव्हा या बॅचला ‘एनव्हायरन्मेंटल एज्युकेशन’ देखील शिकवले जाणार नाही. बोर्डाने विद्यार्थ्यांसाठी व्होकेशनल एज्युकेशन आणि विषय बदलण्याच्या नियमांचेही स्पष्टीकरण दिले आहे.
२९ ऑक्टोबरचे परिपत्रक सध्या इयत्ता ९ वी मध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर लागू होईल, जे २०२८ मध्ये त्यांच्या इयत्ता १० वी ची बोर्ड परीक्षा देतील. हे २०२७ मध्ये आपल्या इयत्ता १० वी ची परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर लागू होणार नाही. यामध्ये विद्यार्थ्यांसाठी बोर्डाच्या परीक्षेत पाच अनिवार्य विषय असतील. दोन भाषा, गणित, विज्ञान आणि सोशल सायन्स. यामध्ये विद्यार्थ्यांना कौशल्य विकास किंवा २२ स्किल विषयांपैकी एक निवडावा लागेल.
तसेच, जर एखादा विद्यार्थी गणित, विज्ञान किंवा सामाजिक विषयात नापास झाला आणि २२ स्किल विषयांपैकी एका विषयात पास असेल, तर स्किल विषयाच्या गुणांनी नापास झालेल्या विषयाची जागा बदलता येऊ शकेल. या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना अधिक लवचिकता देण्याचा उद्देश आहे, परंतु यामध्ये काही नवीन नियमही जोडले गेले आहेत, जे शाळा आणि पालकांनी समजून घेणे आवश्यक आहे.
Ans: या ७ महिन्यांच्या काळात सीबीएसईला किमान ६ वेळा नियमांमध्ये बदल किंवा स्पष्टीकरणे जारी करावी लागली.
Ans: थ्योरी आणि इंटरनल असेसमेंटमध्ये वेगवेगळे ३३ टक्के गुण मिळवणे अनिवार्य असल्याची अफवा पसरली होती, ज्यावर बोर्डाने स्पष्ट केले की दोन्ही मिळून एकूण ३३ टक्के गुण मिळवणारे विद्यार्थी पास मानले जातील.
Ans: चालू बॅचमधून 'इंडिव्हिज्युअल इन सोसायटी' आणि 'कंप्युटेशनल थिंकिंग ॲण्ड एआय मॉड्यूल' वगळण्यात आले असून, विद्यार्थ्यांना ५ अनिवार्य विषयांसह २२ स्किल विषयांपैकी एक विषय निवडण्याचा पर्याय दिला आहे.
