सोमवार, 12 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
World Bank Report 2026: जगभरात एआय (AI) आणि जेन-एआयचा वापर अत्यंत वेगाने वाढत आहे. या तांत्रिक बदलांच्या काळात रोजगाराच्या बाजारातून एक अत्यंत महत्त्वाची आणि चिंताजनक बातमी समोर आली आहे. वर्ल्ड बँकेच्या एका नवीन अहवालानुसार, भारतासह संपूर्ण दक्षिण आशियामध्ये जनरेटिव्ह एआयमुळे व्हाईट-कॉलर पदांवर, विशेषतः सुरुवातीच्या स्तरावरील नोकऱ्यांमध्ये मोठी कपात पाहायला मिळत आहे. एकीकडे बाजारात एआय कौशल्ये असलेल्या प्रोफेशनल्सची मागणी गगनाला भिडत आहे, तर दुसरीकडे अनेक पारंपरिक सुरुवातीच्या नोकऱ्या हळूहळू कमी होत आहेत.
वर्ल्ड बँकेच्या ‘वर्ल्ड डेव्हलपमेंट रिपोर्ट २०२६’ मध्ये हे स्पष्टपणे सांगण्यात आले आहे की, जनरेटिव्ह एआयच्या आगमनामुळे भारतात अशा नोकऱ्यांच्या जाहिराती खूप कमी झाल्या आहेत, ज्या संगणकाच्या साहाय्याने सहजपणे ऑटोमेट केल्या जाऊ शकतात. अहवालानुसार, सुरुवातीच्या स्तरावर काम करणारे ज्युनिअर्स आणि नवीन कर्मचाऱ्यांवर याचा सर्वात वाईट परिणाम झाला आहे. आकडेवारीबद्दल बोलायचे झाल्यास, नोव्हेंबर २०२२ मध्ये ChatGPT च्या लाँचिंगनंतर संपूर्ण दक्षिण आशियामध्ये कंपन्यांकडून काढल्या जाणाऱ्या नोकऱ्यांमध्ये १.६ टक्क्यांची घसरण नोंदवली गेली होती.
एआयच्या या युगात सर्वात जास्त परिणाम अशा कंपन्यांवर झाला आहे ज्या मोठ्या बहुराष्ट्रीय कंपन्यांशी (MNCs) आणि ग्लोबल सप्लाय चेनशी थेट जोडलेल्या आहेत. अहवालानुसार, ज्या क्षेत्रांमध्ये एआय माणसांची जागा सहज घेऊ शकते, तिथे दरमहा निघणाऱ्या नोकऱ्यांच्या संख्येत सुमारे २० टक्क्यांपर्यंत मोठी घट झाली आहे. विशेषतः आयटी (IT) आणि नॉलेज बेस्ड सर्व्हिसेसमध्ये एंट्री लेव्हलचे काम एआयने सांभाळण्यास सुरुवात केली आहे. यामुळे ज्युनिअर्सच्या अनेक जुन्या भूमिका पूर्णपणे संपुष्टात येण्याच्या मार्गावर आहेत.
वर्ल्ड बँकेच्या टीमचे नेतृत्व करणारे गौरव नय्यर यांच्या मते, एआयचा हा परिणाम पूर्णपणे नकारात्मक नाही. बाजारात जिथे काही जुन्या नोकऱ्या जात आहेत, तिथे एआयमुळे अगदी नवीन प्रकारची क्षेत्रे आणि कामाच्या संधी देखील समोर येत आहेत. आजकाल कंपन्यांमध्ये ‘प्रॉम्प्ट इंजिनियर्स’ आणि ‘एआय एथिक्स स्पेशलिस्ट’ यांसारख्या नवीन आणि प्रगत पदांची मागणी खूप वेगाने वाढत आहे. याचा अर्थ असा की बाजार पूर्णपणे बंद होत नाहीये, तर नोकऱ्यांचे स्वरूप पूर्णपणे बदलत आहे.
तज्ज्ञांनी इशारा दिला आहे की, विद्यार्थी आणि तरुणांनी आता कोणत्याही एका छोट्या किंवा विशिष्ट कामात माहिर असण्याऐवजी आपल्या ज्ञानाचा विस्तार केला पाहिजे. उदाहरणार्थ, एका काळी कोडिंग हे एक अत्यंत उत्कृष्ट आणि स्वतःच्या बळावर करिअर बनवणारे कौशल्य मानले जात होते. परंतु आजच्या काळात एआयने सर्वात आधी कोडिंगलाच आपल्या नियंत्रणात घेतले आहे आणि कोडिंगचे काम ऑटोमेशनद्वारे खूप सहजपणे होत आहे. त्यामुळे केवळ कोडिंग शिकण्याच्या भरवशावर बसणे आता सुरक्षित राहिलेले नाही.
या नवीन संकटाचा आणि बदलाचा सामना करण्यासाठी भारतीय आयटी कंपन्या आणि मोठ्या उच्च शिक्षण संस्थांना आपली रणनीती बदलावी लागेल. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, आता विद्यार्थ्यांना व्यापक स्तरावर ‘STEM’ – सायन्स (Science), तंत्रज्ञान (Technology), इंजिनिअरिंग (Engineering) आणि मॅथ्स (Maths) चे शिक्षण दिले पाहिजे. तरुणांमधील वैज्ञानिक क्षमता आणि इंजिनिअरिंगचे मूलभूत ज्ञान मजबूत करावे लागेल, जेणेकरून ते बाजाराच्या मागणीनुसार स्वतःमध्ये सहज बदल करू शकतील.
