
नाना पाटेकर यांची कारकिर्द, यश आणि जीवनप्रवास (फोटो सौजन्य - विकीपीडिया)
नाना पाटेकर यांनी अनेक दशकं सिनेसृष्टीवर राज्य केले. मराठमोळ्या नानाने कधीही कोणताही तामझाम केला नाही. अत्यंत साधी राहणी आणि उच्च विचारसरणी असणारा हा अवलिया सोडून जातानाही तितक्याच साधेपणात गेला असल्याची नक्कीच सर्वांना हुरहूर लागून राहील.
नाना पाटेकर यांचा जन्म १ जानेवारी १९५१, मुरुड-जंजिरा, मुंबई संस्थान मात्र सध्याचे महाराष्ट्र इथे झाला होता. त्यांचे मूळ नाव विश्वनाथ पाटेकर असे होते. मात्र लहानपणापासून त्यांनी हालाखाची परिस्थितीतून वर येऊन नाना पाटेकर म्हणून नाव कमावले. गरिबी असल्यामुळे त्यांनी वयाच्या १३ व्या वर्षी काम करण्यास सुरुवात केली. सुरूवातीला त्यांनी चित्रपटांची पोस्टर्सही रंगवली.
दरम्यान त्यांनी मुंबईतील सर जे. जे. इन्स्टिट्यूट ऑफ अप्लाईड आर्ट्स येथे शिक्षण घेतले आणि रंगभूमीवर काम करायला त्यांनी सुरूवात केली. हिंदी चित्रपटसृष्टीत आपल्या अभिनयाच्या जोरावर अनेक हिरोंची वेगळी संकल्पना असतानाही आपले स्थान निर्माण केले आणि या मराठमोळ्या अभिनेत्याने अनेकांना हिंदी चित्रपटसृष्टीत वाट मोकळी करून दिली. नाना पाटेकर यांच्यामागे त्यांची पत्नी नीलाकांती पाटेकर आणि मुलगा मल्हार आहे.
नाना पाटेकर यांनी १९७८ साली ‘गमन’ या चित्रपटातून अभिनयात पदार्पण केले. ‘परिंदा’ (१९८९), ‘प्रहार’ (१९९१), ‘क्रांतिवीर’ (१९९४), ‘खामोशी’, ‘अब तक छप्पन’ (२००४), ‘राजनेती’ (२०१०), आणि ‘वेलकम’ (२००७) हे त्यांच्या सर्वात प्रसिद्ध चित्रपटांपैकी आहेत. या सर्व चित्रपटात नानांच्या कामाने सर्वांचं लक्ष वेधून घेतलं आणि हिरोच्या यादीत त्यांचं स्थान पक्कं केलं.
नाना पाटेकर यांची संवादशैली अफलातून होती. ते त्यांच्या प्रभावी संवादफेकीसाठी आणि गंभीर ते विनोदी अशा विविध प्रकारच्या भूमिका साकारण्यासाठी ओळखले गेले. नाना पाटेकर यांचे संवाद म्हणजे अनेक मिमिक्री आर्टिस्टसाठीही पर्वणी ठरली. त्यांचा आवाज आणि संवादशैली हीच त्यांची ओळख झाली होती.
नाना पाटेकर यांना त्यांच्या उत्कृष्ट अभिनयासाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाले. भारत सरकारने २०१३ मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले होते. इतका मोठा अभिनेता मात्र कायम साध्या वेषात राहणं आणि कामाशी काम ठेवणं हेच त्यांच्या कारकिर्दीत दिसून आलं होतं.
पाटेकर यांनी गमन (1978), आणि माफीचा साक्षीदार (मराठी, 1986) मधून पदार्पण केले, त्यानंतर त्यांनी मराठी चित्रपटांमध्ये अनेक छोट्या भूमिका केल्या. ब्रिटीश टेलिव्हिजन मालिका लॉर्ड माउंटबॅटन: द लास्ट व्हाईसरॉय (1986) मध्ये त्यांनी नथुराम गोडसेची भूमिका केली. त्यांनी आज की आवाज (1984), अंकुश (1986), प्रतिघात (1987), अंधायुद्ध (1987), मोहरे (1987), त्रिशग्नी (1988), आवम (1987), आणि सागर संगम (1988) मध्येही उल्लेखनीय भूमिका केल्या. अंधा युद्ध मधील त्यांच्या अभिनयामुळे त्यांना सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याच्या फिल्मफेअर पुरस्कारासाठी प्रथम नामांकन मिळाले.
२००७ हे वर्ष पाटेकर यांच्यासाठी यशस्वी ठरले. त्यांनी अनेक विनोदी भूमिका साकारल्या, ज्यात अनिल कपूर यांच्यासोबतच्या ‘वेलकम’ या चित्रपटातील त्यांच्या अत्यंत प्रशंसित अभिनयाचा समावेश आहे. या चित्रपटात त्यांनी मुंबईतील एका शक्तिशाली गुन्हेगाराची भूमिका साकारली होती, ज्याला एकेकाळी चित्रपट अभिनेता होण्याची आकांक्षा होती. त्यानंतर ते संगीत सिवन यांच्या ‘एक’ (२००९) या चित्रपटात दिसले.
अनेकांना याबाबत माहीत नसेल की, नाना पाटेकर यांची १९९० मध्ये त्यांची भारतीय प्रादेशिक सेनेत कॅप्टन म्हणून निवड झाली आणि त्यांनी लष्करी प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी १९९९ च्या कारगिल युद्धातही सेवा बजावली होती. ते 2013 मध्ये लेफ्टनंट कर्नल म्हणून टेरिटोरियल आर्मीमधून निवृत्त झाले. याशिवाय नाना पाटेकर यांचं नाव नाम फाउंडेशनशीदेखील जोडलं गेलं आहे. त्यांनी महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त शेतकरी आणि सैनिकांच्या कुटुंबीयांना मदत करण्यासाठी ‘नाम फाउंडेशन’ची स्थापना केली.