शुक्रवार, 9 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य सोशल मिडिया
Cultural heritage : गावोगावी साजऱ्या होणाऱ्या यात्रा आणि उत्सव हे केवळ धार्मिक किंवा मनोरंजनाचे कार्यक्रम नसून, ते महाराष्ट्राच्या समृद्ध सांस्कृतिक परंपरेचे, सामाजिक एकतेचे आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे महत्त्वाचे आधारस्तंभ आहेत. गावातील देवदेवता, लोककला, नृत्य, संगीत, परंपरा आणि सामूहिक सहभाग यांमधून ग्रामीण समाजाचे सांस्कृतिक जीवन समृद्ध होत असते. या परंपरांचे जतन करतानाच गावांचा सर्वांगीण विकास आणि आधुनिक व्यवस्थांचे बळकटीकरण करणे आवश्यक आहे, असे प्रतिपादन राज्याचे सांस्कृतिक कार्यमंत्री ॲड. आशिष शेलार यांनी केले.
महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक कार्य विभागाच्या दर्शनिका विभागामार्फत प्रकाशित करण्यात आलेल्या ‘राज्य गॅझेटिअर’मधील ‘यात्रा व उत्सव कोकण विभाग’, ‘यात्रा व उत्सव : पश्चिम महाराष्ट्र’ आणि ‘वैदिक जलविज्ञान’ या ग्रंथांच्या प्रकाशन सोहळ्यानिमित्त ते बोलत होते. या ग्रंथांचे प्रकाशन ॲड. आशिष शेलार यांच्या हस्ते करण्यात आले.
गावातील यात्रा आणि उत्सव हे त्या गावाच्या सांस्कृतिक ओळखीचे अविभाज्य अंग असतात. या उत्सवांमधून पारंपरिक कला, नृत्य, संगीत आणि लोकजीवनाचे विविध पैलू पुढील पिढीपर्यंत पोहोचतात. यात्रांच्या माध्यमातून गावातील नागरिक एकत्र येतात, सामाजिक संबंध दृढ होतात आणि सामूहिक सहभागाची भावना वाढीस लागते. या परंपरांचे दस्तऐवजीकरण आणि अभ्यास झाल्यास महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचे जतन अधिक प्रभावीपणे करता येईल, असेही त्यांनी नमूद केले.
यात्रा-उत्सवांचा संबंध केवळ श्रद्धा आणि परंपरेपुरता मर्यादित नसून, त्यातून स्थानिक कलाकार, कारागीर, लघुव्यावसायिक आणि विविध सेवा पुरविणाऱ्यांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होतात. त्यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळते. स्थानिक कला आणि कलाकृतींना प्रोत्साहन देत या परंपरांचे संवर्धन करणे ही काळाची गरज आहे, असे मत त्यांनी व्यक्त केले.
महाराष्ट्राच्या विविध भागांतील यात्रा, उत्सव आणि सांस्कृतिक परंपरांची माहिती संकलित करणारे हे ग्रंथ संशोधक, अभ्यासक, विद्यार्थी आणि सांस्कृतिक क्षेत्रात कार्य करणाऱ्यांसाठी उपयुक्त ठरतील. महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वैभवाचे दस्तऐवजीकरण करून ते पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचविण्याच्या दृष्टीने या प्रकाशनाला विशेष महत्त्व आहे.
या कार्यक्रमाला दर्शनिका विभागाच्या कार्यकारी संपादक व सचिव डॉ. सायली पिंपळे यांच्यासह संशोधक लेखिका डॉ अनिता राणे, डॉ सुवर्णा चवरे, डॉ. बलसेकर, डॉ. प्राची मोघे, महाराष्ट्र राज्य साहित्य अकादमीचे सचिव सचिन निंबाळकर याच्यासह या संबंधित अधिकारी, अभ्यासक आणि निमंत्रित उपस्थित होते.
