संग्रहित फोटो
पुणे/गायत्री पवळे : आजचे युग हे रील्स, यूट्यूब आणि लाइव्ह कॉन्सर्ट्सचे आहे. या डिजिटल लाटेत कलेला अभूतपूर्व व्यासपीठ मिळाले असून, काही सेकंदांच्या एका व्हिडिओमुळे कलाकार एका रात्रीत प्रसिद्धीच्या शिखरावर पोहोचत आहेत. पूर्वी ज्या प्रसिद्धीसाठी कलाकारांना वर्षानुवर्षे कठोर मेहनत करावी लागत असे, ती आता मोबाईलच्या स्क्रीनवर सहज उपलब्ध झाली आहे. मात्र, या झपाट्याने मिळणाऱ्या यशाच्या नादात कलेची खोली, रियाज आणि सादरीकरणातील सातत्य कमी होत चालले आहे का? असा गंभीर प्रश्न आता उपस्थित केला जात आहे.
एकेकाळी कलाकाराची ओळख ही रंगमंच, गुरूंचे कठोर मार्गदर्शन, प्रत्यक्ष मैफिली आणि स्पर्धांमधून घडत असे. आता हे समीकरण पूर्णपणे बदलले असून त्याची जागा इंस्टाग्राम रील्स आणि फेसबुक लाइव्हने घेतली आहे. या माध्यमांमुळे कलाकाराला कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय थेट प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचता येते. विशेषतः ग्रामीण भागातील आणि लहान शहरांतील गायक, नर्तक आणि अभिनेत्यांसाठी सोशल मीडिया हे वरदान ठरले आहे.
यूट्यूब आणि लाइव्ह कॉन्सर्ट्सचा समन्वय
केवळ रील्सवर अवलंबून न राहता अनेक कलाकार आता यूट्यूबचा प्रभावी वापर करत आहेत. रील्सच्या माध्यमातून प्रेक्षकांना आकर्षित करायचे आणि यूट्यूबवर संपूर्ण सादरीकरण किंवा शैक्षणिक व्हिडिओ दाखवायचे, असा सुवर्णमध्य साधला जात आहे. या लोकप्रियतेमुळेच आता शहरांमध्ये होणाऱ्या लाइव्ह कॉन्सर्ट्सना तरुणांची प्रचंड गर्दी होत असल्याचे चित्र दिसत आहे. तज्ज्ञांच्या मते, प्रश्न सोशल मीडियाचा नसून तो वापरणाऱ्याच्या मानसिकतेचा आहे. जर एखादा कलाकार केवळ ‘व्हायरल’ होण्यासाठी कलेचा वापर करत असेल, तर ती कला उथळ होण्याची शक्यता अधिक असते. मात्र, याच माध्यमाचा उपयोग कलेची व्याप्ती वाढवण्यासाठी केल्यास ते कलेसाठी नक्कीच हितकारक ठरेल.
प्रसिद्धीचा वेग आणि कलेचा गाभा
सोशल मीडियावर ‘ताबडतोब लक्ष वेधणारा’ आशय (कंटेंट) जास्त चालतो. यामुळे कलाकार सखोल सादरीकरणाऐवजी केवळ आकर्षक भाग दाखवण्यावर भर देत आहेत. शास्त्रीय संगीत, नाट्यसंगीत किंवा लोककलेतील जो भाव आणि शिस्त असते, ती काही सेकंदांच्या व्हिडिओमध्ये मांडणे कठीण असते. परिणामी, कलेचा मूळ गाभा मागे पडून केवळ ‘ग्लेमर’ पुढे येत असल्याची टीका जाणकार करत आहेत.
