रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
(फोटो सौजन्य: istock)
रक्त हा आपल्या शरीराचा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. हे आपल्या शरीराच्या प्रत्येक कोपऱ्यात ऑक्सिजन आणि पोषक तत्वे पोहोचवते. साहजिकच आपले शरीर रक्ताशिवाय कार्य करू शकत नाही. तुमच्या लक्षात आलेच असेल की जेव्हा आपण आजारी पडतो तेव्हा सर्वप्रथम डॉक्टर रक्त तपासणी करण्यास सांगतात. वास्तविक, या टेस्टिंगद्वारे आपल्या शरीरात काय समस्या आहे हे डॉक्टरांना कळू शकते. रक्त तपासणीच्या माध्यमातून आपल्या शरीरात कोणते घटक कमी-जास्त आहेत हे देखील डॉक्टर शोधू शकतात.
जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला रक्ताची कमतरता भासवते तेव्हा डॉक्टर त्याच्या शरीरात रक्तपुरवठा करतात, परंतु हे जाणून घेणे खूप महत्वाचे आहे की, त्या व्यक्तीला त्याच प्रकारचे रक्त दिले जाते जे त्याच्या शरीरात आधीच आहे. A, B, AB आणि O असे रक्ताचे वेगवेगळे गट आहेत. जर एखाद्या व्यक्तीला चुकीच्या गटाचे रक्त दिले (Blood Type Mismatch), तर त्याच्या शरीरात रिएक्शन होऊ शकतात आणि यामुळे अनेक गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. आपले रक्त अनेक प्रकारच्या पेशी आणि द्रवपदार्थाने बनलेले असते. या द्रवाला प्लाझ्मा म्हणतात. रक्तामध्ये लाल रक्तपेशी सर्वात जास्त प्रमाणात असतात. या पेशींच्या पृष्ठभागावर विशिष्ट प्रकारचे पदार्थ असतात, ज्यांना प्रतिजन (Antigen) म्हणतात. हे प्रतिजन एखाद्या व्यक्तीचे रक्त कोणत्या प्रकारचे आहे, म्हणजेच त्याचा रक्तगट काय आहे हे सांगतात.
जीवनात यशाची शिडी चढायची असेल तर जरूर शिकून घ्या ‘हे’ 5 Social Skills
लाल रक्तपेशींच्या पृष्ठभागावर दोन मुख्य प्रकारचे प्रतिजन असतात – A आणि B. जर एखाद्या व्यक्तीच्या लाल रक्तपेशींमध्ये फक्त A प्रतिजन असेल तर त्याचा रक्तगट A असेल. जर फक्त B प्रतिजन असेल तर रक्तगट B असेल. जर दोन्ही प्रतिजन असतील तर रक्तगट AB असेल आणि जर दोन्ही प्रतिजन नसतील तर रक्तगट O असेल.
शरीरात चुकीचे रक्त चढवले तर काय होईल?
जेव्हा एखाद्या आजारी व्यक्तीला रक्त चढवले जाते तेव्हा हे काम अत्यंत काळजीपूर्वक केले जाते. याचे कारण असे की रक्त तपासणी करणे आणि रक्ताचा योग्य प्रकार निवडणे खूप महत्वाचे आहे. चुकीचे रक्त चढवल्यास आजारी व्यक्तीचा मृत्यूही होऊ शकतो.आपल्या शरीरात A, B, AB आणि O असे रक्ताचे अनेक प्रकार आहेत. जर एखाद्या व्यक्तीला त्याच्या रक्तगटापेक्षा वेगळे रक्त दिले तर त्याच्या शरीरात चुकीची रिऍक्शन घडू शकते आणि यामुळे आरोग्याचे मोठे नुकसान होऊ शकते. म्हणून, रक्त चढवण्यापूर्वी, डॉक्टर अतिशय काळजीपूर्वक रक्त तपासणी करतात. माहितीसाठी, आम्ही तुम्हाला सांगतो की कधीकधी, योग्य रक्त चढवल्यानंतरही, एखाद्या व्यक्तीला ऍलर्जीचा त्रास होऊ शकतो. ऍलर्जीमुळे, एखाद्या व्यक्तीला खाज सुटणे, सूज येणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो, परंतु डॉक्टर प्रतिजैविकांच्या मदतीने ही परिस्थिती नियंत्रित करतात.
काय असते ट्रांसफ्यूजन रिएक्शन?
आपल्या रक्तामध्ये लाल रक्तपेशी असतात, ज्यांच्या पृष्ठभागावर प्रतिजन असतात. अनेक प्रकारचे प्रतिजन असतात आणि या प्रतिजनांच्या आधारे रक्तगट ठरवला जातो. सोप्या शब्दात सांगायचे झाले तर, जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला चुकीच्या रक्तगटाचे रक्त दिले जाते, तेव्हा शरीर त्या रक्तातील अँटीजेनला परदेशी मानते आणि त्याच्या विरूद्ध एंटीबॉडी बनवते. या एंटीबॉडीमुळे शरीरात रक्ताच्या गुठळ्या तयार होतात आणि शरीरात ट्रांसफ्यूजन रिएक्शन होऊ लागते.
