शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
Narendra Modi : 4.2 कोटी एलईडींचा अद्भुत नजारा! भारतातील पहिल्या एलईडी डोम तारांगणाचे मोदींच्या हस्ते उद्घाटन, सौजन्य : आयएएनएस
Narendra Modi : भारतातील पहिले एलईडी डोम तारांगण असलेल्या ‘कॉसमॉस म्हैसूरु प्लॅनेटेरियम’चे उद्घाटन पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते शुक्रवारी करण्यात आले. यावेळी केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन, राज्यपाल सुधा यादव, मुख्यमंत्री डी. के. शिवकुमार, म्हैसूर-कोडगूचे भाजप खासदार यदुवीर कृष्णदत्त चामराजा वाडियार यांच्यासह अनेक मान्यवर उपस्थित होते.
यावेळी मोदी म्हणाले की, खगोलशास्त्राचे शिक्षण आणि तारांगण तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात भारताने महत्त्वाचे पाऊल टाकले आहे. अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज असलेल्या या तारांगणामुळे प्रेक्षकांना अवकाशाचा अनोखा अनुभव घेता येणार आहे.
इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ अ‍ॅस्ट्रोफिजिक्स (IIA) या संस्थेने या अत्याधुनिक तारांगणाची उभारणी केली आहे. पंतप्रधान मोदी यांनी इमारतीच्या प्रवेशद्वारावर फीत कापून या केंद्राचे उद्घाटन केले.
उद्घाटनानंतर निर्मला सीतारामन यांनी पंतप्रधान मोदी यांना तारांगणाची वैशिष्ट्ये समजावून सांगितली. त्यांनी संपूर्ण केंद्राची पाहणी केली. त्यानंतर पंतप्रधानांनी ‘स्काय थिएटर’ला भेट दिली. तेथे इतर मान्यवरांसोबत त्यांनी खगोलशास्त्रावर आधारित कार्यक्रमही पाहिला. यावेळी त्यांनी लडाखमधून आलेले तज्ज्ञ, खगोलशास्त्रज्ञ आणि अंतराळ वैज्ञानिकांशी संवाद साधला.
चामुंडी टेकड्यांच्या पायथ्याशी म्हैसूर विद्यापीठाच्या परिसरात ‘कॉसमॉस म्हैसूरु’ उभारण्यात आले आहे. खगोलशास्त्राचे शिक्षण आणि प्रशिक्षण केंद्र म्हणून या सुविधेची संकल्पना मांडण्यात आली आहे. या तारांगणात 15 मीटरचा तिरपा घुमट असून, त्यामध्ये सुमारे 6,150 पॅनल्स बसवण्यात आले आहेत. या पॅनल्समध्ये एकूण 4.2 कोटी एलईडींचा वापर करण्यात आला आहे.
पारंपरिक तारांगणांपेक्षा या केंद्राचे तंत्रज्ञान वेगळे आहे. येथील एलईडी पॅनल्स रिअल टाइममध्ये नियंत्रित करता येतात. त्यामुळे आकाशातील दृश्ये अधिक प्रभावीपणे सादर करता येणार आहेत. खगोलशास्त्राचे शिक्षण अधिक रंजक आणि अनुभवाधारित करण्यासाठी या तंत्रज्ञानाचा उपयोग होणार आहे.
‘स्काय थिएटर’मध्ये व्यावसायिक पद्धतीने तयार केलेले खगोलशास्त्रविषयक कार्यक्रम दाखवले जाणार आहेत. याशिवाय म्हैसूरचा इतिहास आणि खगोलशास्त्र यांच्यातील संबंध उलगडणारा चित्रपटही येथे प्रदर्शित केला जाणार आहे. हे कार्यक्रम कन्नड, इंग्रजी आणि हिंदी या तीन भाषांमध्ये उपलब्ध असतील.
या केंद्रात प्रदर्शन दालन, खगोलशास्त्राशी संबंधित प्रतिकृती आणि कलाकृती असलेले संग्रहालय, व्याख्यान सभागृह, प्रशिक्षण केंद्र तसेच परस्परसंवादी बाह्य प्रदर्शनाची सुविधाही उपलब्ध असेल.
‘कॉसमॉस म्हैसूरु’च्या माध्यमातून इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ अ‍ॅस्ट्रोफिजिक्सच्या संशोधन कार्यालाही मदत मिळणार आहे. देशभरातील आणि अंतराळातील मल्टिव्हेव्हलेंथ टेलिस्कोप सुविधांचे संचालन, भविष्यातील खगोलीय सुविधांचा विकास आणि राष्ट्रीय स्तरावरील जनजागृती कार्यक्रमांना या केंद्राचा उपयोग होणार आहे.
Ans: ‘कॉसमॉस म्हैसूरु प्लॅनेटेरियम’ हे भारतातील पहिले एलईडी डोम तारांगण आहे.
Ans: कर्नाटकातील म्हैसूर शहरात चामुंडी टेकड्यांच्या पायथ्याशी म्हैसूर विद्यापीठाच्या परिसरात हे तारांगण उभारण्यात आले आहे.
Ans: येथे खगोलशास्त्रावर आधारित कार्यक्रम आणि म्हैसूरचा इतिहास व खगोलशास्त्र यांच्यातील संबंध सांगणारा चित्रपट दाखवला जाणार आहे.
