गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
QUAD Summit 2026: मनिलामध्ये मोदी-ट्रम्प जोडी चीनला दाखवणार आरसा; एकाच दौऱ्यात साध्य करणार दोन प्रमुख उद्दिष्टे ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
जागतिक राजकारणाची दिशा बदलणाऱ्या मोठ्या घडामोडींकडे सध्या संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. जेव्हा जगातील सर्वात शक्तिशाली लोकशाही देशांचे नेते एकाच व्यासपीठावर येतात, तेव्हा त्याचे पडसाद आंतरराष्ट्रीय स्तरावर उमटणे स्वाभाविक असते. अशीच एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि ऐतिहासिक घडामोड १६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी फिलिपिन्सची राजधानी मनिला येथे पाहायला मिळणार आहे. भारतीय पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आसियान (ASEAN) शिखर परिषदेत सहभागी होण्यासाठी आणि तब्बल दोन वर्षांच्या प्रदीर्घ विश्रांतीनंतर होणाऱ्या क्वाड (QUAD Summit 2026) नेत्यांच्या शिखर परिषदेला उपस्थित राहण्यासाठी मनिला दौऱ्यावर जाण्याची शक्यता आहे. या भेटीमुळे आशियाई राजकारणात प्रचंड खळबळ उडाली असून, विशेषतः शेजारील देश चीनची चिंता वाढली आहे.
मनिला येथे होणाऱ्या या शिखर परिषदेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळातील ही पहिलीच क्वाड नेत्यांची प्रत्यक्ष बैठक असणार आहे. अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव मार्को रुबियो यांनी केलेल्या ताज्या वक्तव्यांमुळे या परिषदेबाबतची उत्सुकता शिगेला पोहोचली आहे. इंडो-पॅसिफिक प्रदेशातील शांतता आणि स्थैर्यासाठी ट्रम्प प्रशासनाचे नेमके प्राधान्यक्रम काय असतील, तसेच भारत, जपान आणि ऑस्ट्रेलिया या भागीदार देशांसोबतचे सामरिक संबंध कोणत्या दिशेने पुढे नेले जातील, याचे स्पष्ट चित्र या बैठकीतून जगासमोर येणार आहे.
क्वाड देशांच्या सर्वोच्च नेत्यांची यापूर्वीची मोठी बैठक २१ सप्टेंबर २०२४ रोजी अमेरिकेतील विल्मिंग्टन येथे पार पडली होती. त्यानंतरच्या काळात या चारही देशांच्या परराष्ट्र मंत्र्यांमध्ये आणि अधिकाऱ्यांमध्ये चर्चा सुरू होत्या, मात्र शीर्ष नेत्यांचा भव्य मेळावा होऊ शकला नव्हता. नियोजनानुसार २०२५ मध्ये भारत या शिखर परिषदेचे यजमानपद भूषवणार होता, परंतु काही तांत्रिक आणि आंतरराष्ट्रीय कारणांमुळे ही परिषद होऊ शकली नाही. आता मनिला येथे होणारी ही बैठक रखडलेल्या प्रकल्पांना गती देण्यासाठी आणि जागतिक मंचावर या चारही महासत्तांची विश्वासार्हता अधिक भक्कम करण्यासाठी एक सुवर्णसंधी मानली जात आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Burj Khalifa : भुसभुशीत वाळूवर कशी उभी राहिली 828 मीटरची भव्य गगनचुंबी इमारत? वाचा बुर्ज खलिफाची थरारक कथा
दक्षिण चीन समुद्रातील चीनची वाढती आक्रमकता आणि विस्तारवादी भूमिका ही आता जगासाठी चिंतेची बाब बनली आहे. विशेषतः यजमान देश फिलिपिन्ससोबत चीनचा सागरी सीमेवरून दीर्घकाळापासून संघर्ष सुरू आहे. हा सागरी मार्ग जागतिक व्यापार आणि इंधन वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असल्याने या भागातील कोणताही तणाव संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेला धक्का देऊ शकतो. त्यामुळे मनिला येथील बैठकीत सागरी सुरक्षा, आंतरराष्ट्रीय कायद्यांचे पालन आणि व्यापारी जहाजांच्या मुक्त व निर्धोक वाहतुकीवर क्वाड नेते अत्यंत कठोर आणि स्पष्ट भूमिका घेतील, असा विश्वास आंतरराष्ट्रीय विश्लेषकांनी व्यक्त केला आहे.
पंतप्रधान मोदींचा हा दौरा केवळ क्वाड गटापुरता मर्यादित नसून भारत आणि फिलिपिन्स यांच्यातील द्विपक्षीय संबंधांसाठीही मैलाचा दगड ठरणार आहे. २०२६ मध्ये आसियान संघटनेचे अध्यक्षपद फिलिपिन्सकडे असून १३ ते १५ नोव्हेंबर दरम्यान तिथे ४९ वी आसियान शिखर परिषद आयोजित करण्यात आली आहे. दोन्ही देश इंडो-पॅसिफिक प्रदेशात शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी कटिबद्ध आहेत. या दौऱ्यामुळे संरक्षण, द्विपक्षीय व्यापार, प्रगत तंत्रज्ञान आणि सागरी सहकार्य या क्षेत्रांत भारत आणि फिलिपिन्स दरम्यान अनेक नवे करार होण्याची दाट शक्यता आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Iran IRGC: आयआरजीसी वादानंतर इराणचे प्रतिशोधात्मक पाऊल; अर्जेंटिनाच्या हवाई दलावर लावला ‘दहशतवादी’ शिक्का
आधुनिक काळात क्वाड हा केवळ एक सुरक्षा किंवा लष्करी गट राहिलेला नाही, तर त्याची व्याप्ती आता अर्थव्यवस्था आणि प्रगत तंत्रज्ञानापर्यंत विस्तारली आहे. मनिला परिषदेत प्रामुख्याने सेमीकंडक्टर उत्पादन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), डिजिटल पायाभूत सुविधा आणि दुर्मीळ खनिजांची सुरक्षित पुरवठा साखळी निर्माण करण्यावर सखोल मंथन होणार आहे. एकाच देशावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी हे चारही देश एकत्र येऊन ठोस पावले उचलणार आहेत. या तांत्रिक करारांचा थेट लाभ भारताच्या ‘मेक इन इंडिया’ अभियानाला आणि देशाच्या देशांतर्गत उत्पादन क्षमतेला होणार आहे.
मनिलामध्ये क्वाड नेत्यांचे एकत्र येणे हे चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्यासाठी मोठी डोकेदुखी ठरले आहे. यामागे एक महत्त्वाचे राजनैतिक कारण म्हणजे, मनिला शिखर परिषद आटोपल्यानंतर लगेचच राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प चीनमधील शेन्झेन येथे होणाऱ्या एपेक (APEC) शिखर परिषदेत सहभागी होणार आहेत, जिथे त्यांची शी जिनपिंग यांच्याशी भेट होईल. त्यामुळे मनिलातून चीनला जो स्पष्ट सामरिक संदेश दिला जाईल, त्याचे पडसाद थेट चीनच्या भूमीवर उमटतील. चीनने नेहमीच क्वाडला आपल्या विरोधातील आघाडी मानले आहे, त्यामुळे या बैठकीमुळे बीजिंगची अस्वस्थता कमालीची वाढली आहे.
ही शिखर परिषद भारतासाठी आपला जागतिक प्रभाव सिद्ध करण्याची एक मोठी संधी घेऊन आली आहे. हिंद महासागरापासून ते पश्चिम प्रशांत महासागरापर्यंत सुरक्षित आणि मुक्त सागरी व्यापार असावा, ही भारताची ठाम भूमिका आहे. त्याचबरोबर, भारत आपल्या स्वतंत्र परराष्ट्र धोरणाशी आणि सामरिक स्वायत्ततेशी कोणतीही तडजोड करत नाही. क्वाडच्या माध्यमातून भारत आपल्या सर्व जागतिक भागीदारांमध्ये योग्य समतोल राखत प्रादेशिक सुरक्षेत नेतृत्वाची भूमिका बजावत आहे. मार्को रुबियो यांनी स्पष्ट केल्याप्रमाणे, ही बैठक केवळ औपचारिक निवेदनांपुरती मर्यादित न राहता स्वच्छ ऊर्जा, सायबर सुरक्षा आणि आपत्ती निवारण या क्षेत्रांत जमिनीवर दिसणारे ठोस निर्णय घेणारी ठरेल.
क्वाड म्हणजेच ‘चतुर्भुज सुरक्षा संवाद’ (Quadrilateral Security Dialogue) हा भारत, अमेरिका, जपान आणि ऑस्ट्रेलिया या चार प्रमुख लोकशाही देशांचा एक अनौपचारिक धोरणात्मक मंच आहे. २००४ मध्ये हिंद महासागरात आलेल्या भीषण त्सुनामीनंतर मदतकार्यासाठी हे चार देश पहिल्यांदा एकत्र आले होते. त्यानंतर २००७ मध्ये जपानचे तत्कालीन पंतप्रधान शिन्झो आबे यांनी या गटाला औपचारिक रूप देण्याची संकल्पना मांडली. मधल्या काही वर्षांत ऑस्ट्रेलियाने माघार घेतल्याने हा गट काहीसा थंडावला होता, मात्र २०१७ मध्ये त्याचे पुनरुज्जीवन झाले आणि २०२१ पासून या गटाच्या नियमित शिखर परिषदा सुरू झाल्या.
Ans: २०२६ ची क्वाड शिखर परिषद फिलिपिन्सची राजधानी मनिला येथे १६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी आयोजित केली जाणार आहे.
Ans: क्वाड गटामध्ये भारत, अमेरिका, जपान आणि ऑस्ट्रेलिया हे चार प्रमुख लोकशाही देश सामील आहेत.
Ans: जवळपास दोन वर्षांच्या खंडानंतर ही बैठक होत असून अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळातील ही पहिलीच क्वाड परिषद आहे, ज्यात दक्षिण चीन समुद्र सुरक्षा आणि तांत्रिक सहकार्यावर मोठे निर्णय होणार आहेत.
