शनिवार, 31 ऑक्टोबर 2026
ISRO : अमेरिकन GPS ला भारतीय उत्तर! अचूक नेव्हिगेशनसाठी इस्रोने लाँच केला NVS-03 उपग्रह; पंतप्रधान मोदींकडून कौतुक ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (ISRO) पुन्हा एकदा संपूर्ण जगाचे लक्ष आपल्या ऐतिहासिक कामगिरीकडे वेधून घेतले आहे. शुक्रवारी, ३० ऑक्टोबर रोजी इस्रोच्या शास्त्रज्ञांनी NVS-03 या अत्याधुनिक नेव्हिगेशन उपग्रहाचे अत्यंत यशस्वी प्रक्षेपण केले. अमेरिकेच्या जगप्रसिद्ध ‘जीपीएस’ (GPS) प्रणालीवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी आणि भारताची स्वतःची स्वदेशी नेव्हिगेशन प्रणाली ‘नेव्हीक’ (NavIC) अधिक शक्तिशाली बनवण्यासाठी ही मोहीम अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. या ऐतिहासिक प्रक्षेपणामुळे भारताची अंतराळातील स्वायत्तता अधिक बळकट झाली आहे.
श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातील दुसऱ्या लाँच पॅडवरून शुक्रवारी रात्री ११ वाजून ५१ मिनिटांनी ‘जीएसएलव्ही-एफ१८’ (GSLV-F18) या शक्तिशाली प्रक्षेपकाने NVS-03 उपग्रहाला घेऊन अंतराळात झेप घेतली. प्रक्षेपणांनंतर अवघ्या २० मिनिटांच्या आत प्रक्षेपकाने २ हजार २५० किलो वजनाचा हा उपग्रह त्याच्या नियोजित जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिटमध्ये (GTO) अत्यंत अचूकतेने प्रस्थापित केला. या यशानंतर इस्रोच्या मुख्यालयात आणि श्रीहरिकोटा येथे शास्त्रज्ञांनी एकच जल्लोष केला. इस्रोचे प्रमुख डॉ. व्ही. नारायणन यांनी मोहीम पूर्णपणे यशस्वी झाल्याची अधिकृत घोषणा केली आणि सर्व अभियंत्यांच्या योगदानाचे कौतुक केले.
NVS-03 हा इस्रोच्या दुसऱ्या पिढीतील (Second Generation) नेव्हिगेशन उपग्रह मालिकेतील तिसरा महत्त्वपूर्ण उपग्रह आहे. भारताने विकसित केलेली ‘नेव्हीक’ प्रणाली अधिक जलद, अचूक आणि व्यापक बनवणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. या उपग्रहामध्ये प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे, ज्यामुळे भारतीय भूभाग आणि भारताच्या सीमांपासून १५०० किलोमीटर अंतरापर्यंत अत्यंत अचूक पोझिशनिंग, नेव्हिगेशन आणि वेळेची (Timing) माहिती मिळण्यास मदत होईल.
नागरी वाहतूक, व्यावसायिक जहाजे, आपत्ती व्यवस्थापन, तसेच लष्करी आणि धोरणात्मक (Strategic) प्रयोगांसाठी उपग्रह आधारित नेव्हिगेशन अत्यंत कळीचे बनले आहे. NVS-03 उपग्रहाच्या यशस्वी प्रक्षेपणामुळे भारताची स्थान निश्चिती (Positioning) आणि नकाशा सेवा अधिक मजबूत होणार आहेत. भविष्यात आपल्या स्मार्टफोनमधील मॅप सेवा थेट भारतीय उपग्रहांच्या नेटवर्कवर चालण्यास यामुळे मोठी मदत होणार आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : VIRAL VIDEO : पाकिस्तानी महिला न्यायाधीशांची कविता भारतात व्हायरल; ‘तुझ्या आशेपेक्षा जास्त…’ म्हणत तरुण वकिलांचे जिंकले मन
भारताच्या ‘जिओसिंक्रोनस सॅटेलाइट लाँच व्हेईकल’ (GSLV) प्रक्षेपकाची ही विसावी (20th) अंतराळ झेप होती. कठीण मानल्या जाणाऱ्या अंतराळ मोहिमांमध्ये जीएसएलव्हीची ही कामगिरी इस्रोच्या तांत्रिक परिपक्वतेचे प्रतीक आहे. २ हजार २५० किलोचा वजनदार उपग्रह सुरक्षितपणे कक्षेत पोहोचवून प्रक्षेपकाने आपली क्षमता पुन्हा एकदा सिद्ध केली आहे.
🚨 Liftoff of GSLV-F18 carrying NVS-03 at 11:51 PM IST from Second Launch Pad, SHAR! ISRO’s rescue mission for NavIC is now underway 🚀 #ISRO | #GSLVF18 https://t.co/MizXSaUe4R — ISRO Spaceflight (@ISROSpaceflight) October 30, 2026
credit – social media and Twitter
या ऐतिहासिक यशाबद्दल पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी इस्रोचे शास्त्रज्ञ, तंत्रज्ञ आणि सर्व कर्मचाऱ्यांचे मनापासून अभिनंदन केले आहे. आपल्या सोशल मीडिया अकाउंटवर पोस्ट करताना पंतप्रधान मोदी म्हणाले, “ही मोहीम स्वदेशी उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणाली नेव्हीक मजबूत करण्याच्या दिशेने उचललेले एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. प्रगत क्षमतांनी सुसज्ज असलेला एनव्हीएस-०३ उपग्रह, तंत्रज्ञानातील आत्मनिर्भरतेला बळ देईल. आपल्या शास्त्रज्ञांचे समर्पण आणि कल्पकता संपूर्ण देशाला अभिमान वाटायला लावणारी आहे.”
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : VIDEO VIRAL : ज्यू धर्मगुरूने हिंदू धर्माची उडवली खिल्ली; गोमूत्राबाबतच्या ‘त्या’ वक्तव्याने पेटला आंतरराष्ट्रीय वाद
नेव्हिगेशन क्षेत्रात परदेशी उपग्रहांवर अवलंबून राहणे सुरक्षेच्या दृष्टीने संवेदनशील मानले जाते. कारगिल युद्धादरम्यान भारताला जीपीएस सेवा मिळण्यात अडचणी आल्यानंतर स्वतःची यंत्रणा उभारण्याचे पाऊल भारताने उचलले होते. आज NVS-03 च्या प्रक्षेपणामुळे भारताने अंतराळ तंत्रज्ञानात स्वावलंबन मिळवले आहे.
पुढील पिढीतील या उपग्रहामुळे केवळ वाहतूक किंवा मोबाईल मॅपिंग नव्हे, तर हवाई उड्डाणे, सागरी वाहतूक, आणि शेती क्षेत्रातील आधुनिक उपकरणांच्या अचूक नियंत्रणासाठी मोठी मदत होईल. इस्रोची ही ‘हनुमान उडी’ भारताला जागतिक अंतराळ क्षेत्रात एका नव्या शिखरावर घेऊन गेली आहे.
Ans: इस्रोने शुक्रवारी, ३० ऑक्टोबर रोजी रात्री ११ वाजून ५१ मिनिटांनी आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून NVS-03 चे यशस्वी प्रक्षेपण केले.
Ans: NVS-03 उपग्रहाचा मुख्य उद्देश भारताची स्वदेशी पोझिशनिंग आणि नेव्हिगेशन प्रणाली 'नेव्हीक' (NavIC) अधिक मजबूत करणे आणि अचूक नेव्हिगेशन सेवा पुरवणे हा आहे.
Ans: हा २,२५० किलो वजनाचा उपग्रह अंतराळात नेण्यासाठी भारताच्या 'जीएसएलव्ही-एफ१८' (GSLV-F18) या प्रक्षेपकाचा वापर करण्यात आला.
