Raghav Chadha: राघव चड्ढा यांची खासदारकी जाणार? SIR च्या ड्राफ्ट लिस्टमधून नाव गायब, 2003 मध्ये बदलला होता नियम

Raghav Chadha: पंजाबमधील SIR च्या ड्राफ्ट मतदार यादीत राघव चड्ढा यांचे नाव नसल्याने त्यांच्या राज्यसभा सदस्यत्वावर परिणाम होणार का, असा प्रश्न उपस्थित झाला आहे. मात्र एखाद्या राज्यातून राज्यसभेची निवडणूक लढवण्यासाठी त्याच राज्यातील मतदार असणे आवश्यक नाही.

• पंजाब SIR मधून नाव वगळलं तर राघव चड्ढांची खासदारकी जाणार?
• जाणून घ्या राज्यसभेचा नेमका नियम
• राघव चड्ढांच्या राज्यसभा सदस्यत्वाला धोका?
• मतदार यादीतून नाव वगळल्याने काय होणार, वाचा नियम

Raghav Chadha: सध्या SIR ची मोठ्या प्रमाणात चर्चा सुरु आहे. राज्यातील अनेक भागामध्ये SIR सर्वे केला जात आहे. यासोबत ज्यांची नाव SIR मध्ये नसतील त्यांचे नाव मतदार यादीत वगळ्यात येणार असल्याची देखील चर्चा आहे. याचदरम्यान पंजाबमधील SIR च्या ड्राफ्ट मतदार यादीत राघव चड्ढा यांचे नाव समाविष्ट नसल्याचा मुद्दा चर्चेत आला आहे. या पार्श्वभूमीवर मतदार यादीतून त्यांचे नाव अंतिमतः वगळले गेले, तर त्यांच्या राज्यसभा सदस्यत्वावर परिणाम होईल का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे. मात्र राज्यसभेसाठी लागू असलेल्या निवडणूक नियमांनुसार केवळ संबंधित राज्याच्या मतदार यादीत नाव नसल्याने खासदारकी आपोआप जात नाही.

पंजाबचा मतदार असणे आवश्यक आहे का?

राज्यसभेत एखाद्या राज्याचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी संबंधित व्यक्ती त्याच राज्यातील मतदार असणे पूर्वी आवश्यक होते. मात्र 2003 मध्ये या तरतुदीत महत्त्वाचा बदल करण्यात आला. त्यानंतर राज्यसभेची निवडणूक लढवणारी व्यक्ती संबंधित राज्यातीलच मतदार असणे बंधनकारक राहिले नाही. उमेदवाराचे नाव भारतातील एखाद्या संसदीय मतदारसंघाच्या मतदार यादीत नोंदलेले असणे आवश्यक आहे. त्यामुळे पंजाबमधील मतदार यादीतून नाव वगळले गेले, एवढ्या एका कारणामुळे राघव चड्ढा यांचे राज्यसभा सदस्यत्व आपोआप संपुष्टात येत नाही.

SIR Voter List: मतदारांनो, नाव तपासा! SIR ची प्रारूप यादी प्रसिद्ध, नागरिकांना नाव तपासण्याचे आवाहन

2003 पूर्वी काय होता नियम?

2003 पूर्वी लोकप्रतिनिधित्व कायदा, 1951 मधील कलम 3 नुसार एखाद्या राज्यातून राज्यसभेवर निवडून जाणाऱ्या उमेदवाराचे नाव त्या राज्यातील मतदार यादीत असणे आवश्यक होते.

संसदेने 2003 मध्ये या तरतुदीत बदल केला. 28 ऑगस्ट 2003 पासून लागू झालेल्या सुधारणेनंतर संबंधित राज्यातील मतदार असण्याची अट हटवण्यात आली. त्यामुळे एका राज्याचा रहिवासी किंवा मतदार असलेली व्यक्ती पात्रतेच्या इतर अटी पूर्ण करत असल्यास दुसऱ्या राज्यातून राज्यसभेची निवडणूक लढवू शकते.

सुप्रीम कोर्टापर्यंत पोहोचला होता नियमातील बदल

2003 मध्ये करण्यात आलेल्या या बदलाला सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान देण्यात आले होते. कुलदीप नायर विरुद्ध भारत सरकार प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने संबंधित कायदेशीर बदलाची घटनात्मक वैधता कायम ठेवली होती. त्यामुळे राज्यसभेचा सदस्य होण्यासाठी संबंधित राज्यातीलच रहिवासी किंवा मतदार असण्याची सक्ती नाही.

मग मतदार यादीत नाव असणे महत्त्वाचे का?

संबंधित राज्यातील मतदार असणे आवश्यक नसले तरी राज्यसभेच्या निवडणुकीसाठी आवश्यक पात्रतेमध्ये भारतात मतदार म्हणून नोंदणीकृत असण्याचा मुद्दा महत्त्वाचा आहे. त्यामुळे पंजाबमधील मतदार यादीतील नावाचा वाद आणि राज्यसभा सदस्यत्व रद्द होणे या दोन गोष्टी थेट समान मानता येणार नाहीत.

राघव चड्ढा यांचे नाव यापूर्वी दिल्लीतील मतदार यादीत नोंदवलेले होते आणि नंतर पंजाबमध्ये मतदार नोंदणी करण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे. त्यामुळे पंजाबमधील SIR प्रक्रियेत नावासंदर्भात प्रश्न निर्माण झाल्यास दावा-हरकतीच्या प्रक्रियेद्वारे त्यावर कार्यवाही करता येऊ शकते.

ड्राफ्ट आणि अंतिम मतदार यादीतही फरक

आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे सध्या चर्चेत असलेली यादी ड्राफ्ट मतदार यादी असल्याचे सांगण्यात आले आहे. ड्राफ्ट यादी प्रसिद्ध झाल्यानंतर मतदारांना दावा आणि हरकती नोंदवण्याची प्रक्रिया उपलब्ध असते. त्यामुळे ड्राफ्ट यादीत नाव नसणे म्हणजे अंतिमतः मतदार नोंदणी रद्द झाली, असा सरळ अर्थ होत नाही.

त्यामुळे SIR च्या अंतिम प्रक्रियेनंतरच राघव चड्ढा यांच्या मतदार नोंदणीची नेमकी स्थिती स्पष्ट होईल. मात्र केवळ पंजाबच्या मतदार यादीतून नाव वगळले म्हणून त्यांची राज्यसभा सदस्यता तत्काळ जाणार, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.

Ratnagiri मध्ये १ लाख ३१ हजार मतदार नावे वगळली; SIR प्रक्रियेत दावे व हरकती…