मंगळवार, 3 नोव्हेंबर 2026
कर्नाटक विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेसच्या मोठ्या विजयानंतर मंथनाचा टप्पा सुरू झाला आहे. वर्तमान मुख्यमंत्री बसवराज बोम्मई यांनीही आपण कुठे चुकलो यावर विचारमंथन करणार असल्याचे म्हटले आहे. भाजपच्या पराभवाची कारणे, काँग्रेसच्या विजयाची आणि राजकीय परिणामांचीही कारणे शोधली जात आहेत, पण या सगळ्यात एक बाजू अशी आहे की, कर्नाटकच्या मतदारांनी सत्तेत कोणत्याही राजकीय पक्षाची पुनरावृत्ती न करण्याचा जवळपास चार दशके जुना ट्रेंड कायम ठेवला आहे.
निवडणूक निकालांवर नजर टाकली तर निवडणूक प्रचारादरम्यान कोणते मुद्दे मांडले गेले आणि सर्वेक्षणात काय सांगितले गेले याचे चित्रही दिसून येते. काँग्रेसचा हा विजय देखील महत्त्वाचा आहे कारण काँग्रेसच्या स्थानिक नेतृत्वाने स्थानिक प्रश्नांवर लक्ष केंद्रित केले आणि सामाजिक समरसतेसह गरीब समर्थक अजेंडाचे इंद्रधनुष्याचे जाळे विणले. भाजपसाठी कर्नाटकातील पराभव हे दक्षिण विंध्येत पक्षाची सत्ता संपल्याचे प्रतीक मानले जाते. जनता दल सेक्युलरला (जेडीएस) जागा आणि मतांचेही नुकसान झाले आहे. कर्नाटकात अनेक जागांवर काँग्रेस आणि भाजपमध्ये थेट लढत होती.
काँग्रेसपुढे स्पष्ट जनादेश दिल्यानंतर आता मुख्यमंत्रीपदासाठी विधीमंडळ पक्षाचा नेता निवडण्याचे आव्हान आहे. निवडणूक प्रचारादरम्यान काँग्रेस नेत्यांची एकजूट दिसून येत होती, मात्र आता निवडणुकीत पक्षाने बाजी मारल्याने मुख्यमंत्री निवडणे हे काँग्रेससमोर मोठे आव्हान आहे. कर्नाटक काँग्रेसचे अध्यक्ष डीके शिवकुमार आणि विधानसभेतील विरोधी पक्षनेते सिद्धरामय्या हे दोघेही मुख्यमंत्रीपदाचे प्रबळ दावेदार असून दोघांनीही वेळोवेळी मुख्यमंत्री होण्याची इच्छा व्यक्त केली आहे. एकत्र काम केले नाही तर पक्षाची सत्ता येण्याची शक्यता फारच कमी असल्याचे या दोन्ही नेत्यांनी यापूर्वी मान्य केले आहे.
सामाजिक समीकरण साधण्यासाठी डीके शिवकुमार आणि सिद्धरामय्या हे दोन्ही नेते काँग्रेससाठी महत्त्वाचे होते. सिद्धरामय्या हे फार पूर्वीपासून अहिंदा चळवळीचा आवाज आहेत, जे बिगर-प्रबळ मागास जाती, दलित, आदिवासी आणि मुस्लिम यांच्या युती आहेत. त्याच वेळी, डीके शिवकुमार यांची गणना प्रभावी वोक्कलिगा समुदायातील मजबूत नेत्यांमध्ये केली जाते. कर्नाटकात काँग्रेसला जिंकण्यासाठी ज्या प्रकारची सामाजिक समीकरणे आवश्यक होती, त्या दृष्टीने हे दोन्ही नेते महत्त्वाचे होते.
मुख्यमंत्रीपदासाठीच्या सर्वेक्षणात सिद्धरामय्या यांना पहिली पसंती
आता काँग्रेसला पूर्ण बहुमताने सरकार स्थापन करण्याचा जनादेश मिळाला आहे. मुख्यमंत्री कोण होणार, असे प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. बहुतांश सर्वेक्षणांमध्ये सिद्धरामय्या यांना मुख्यमंत्रीपदासाठी पहिली पसंती असल्याचे सांगण्यात आले. सिद्धरामय्या यांच्या तुलनेत मुख्यमंत्रीपदासाठी डीके शिवकुमार यांची लोकप्रियता कमी असल्याचे सर्वेक्षण अहवालात दिसून आले आहे.सर्वेक्षणातील बहुतांश लोकांनी पाच वर्षे मुख्यमंत्री राहिलेल्या सिद्धरामय्या यांना मुख्यमंत्रीपदासाठी पहिली पसंती असल्याचे सांगितले होते. . सिद्धरामय्या हे जेडीएस सरकारमध्ये उपमुख्यमंत्रीही होते. अर्थमंत्री म्हणून सर्वाधिक बजेट सादर करण्याचा विक्रमही सिद्धरामय्या यांच्या नावावर आहे.
सिद्धरामय्या यांची सखोल राजकीय समज आणि प्रशासकीय क्षमता यांचा फायदा काँग्रेसला निवडणूक प्रचारादरम्यान मिळाला. 2013 मध्ये सिद्धरामय्या मुख्यमंत्री झाले तेव्हा काँग्रेसच्या बहुतांश आमदारांसह त्यांना पक्षाच्या हायकमांडचाही पूर्ण पाठिंबा होता. माजी मुख्यमंत्री असल्याने सिद्धरामय्या यांचा मुख्यमंत्रीपदावरील दावा बळकट होत असताना त्याचे तोटेही आहेत. तोटा असा की ते मुख्यमंत्री असताना पक्षाला झालेल्या पराभवामुळे दावाही दुबळा होत चालला आहे.
शिवकुमार संकटातही काँग्रेससोबत
डीके शिवकुमार यांची गणना काँग्रेसच्या निष्ठावान नेत्यांमध्ये केली जाते. पक्ष अडचणीत असतानाही शिवकुमार काँग्रेसच्या पाठीशी उभे राहिले. शिवकुमार यांची प्रतिमा क्रायसिस मॅनेजर अशी आहे. संघटनात्मक बाबींमध्ये पारंगत असलेले दक्ष शिवकुमार हे 1999 ते 2004 दरम्यान तत्कालीन मुख्यमंत्री एसएम कृष्णा यांच्या जवळचे होते आणि त्यांनी प्रशासनात महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. 2018 मध्ये शिवकुमार यांनी निवडणुकीनंतर जेडीएससोबत युती करण्यातही महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. शिवकुमार यांनी प्रदेशाध्यक्ष या नात्याने कर्नाटकात काँग्रेसला खंबीरपणे उभे केले.
डीके शिवकुमार यांनीही काँग्रेससाठी निधी उभारण्यात आघाडीतून काम केले. शिवकुमार यांचा मुख्यमंत्रीपदाचा दावाही प्रबळ मानला जात आहे. काँग्रेसच्या मोठ्या विजयानंतर शिवकुमारही आपल्यासाठी हीच सर्वोत्तम संधी असल्याचे गृहीत धरत आहेत. डीके शिवकुमार यांचे वय ६० पेक्षा जास्त आहे आणि त्यांना विश्वास आहे की यावेळी जर त्यांची बस चुकली तर कदाचित त्यांना दुसरी संधी मिळणार नाही. मात्र, त्यांच्याविरुद्ध सुरू असलेल्या काही प्रकरणांचा तपास मुख्यमंत्री होण्याचा मार्ग अडवू शकतो.
काँग्रेससाठी हा निर्णय सोपा नसेल
सिद्धरामय्या किंवा डीके शिवकुमार कर्नाटकात नवीन सरकारचे नेतृत्व करतील की नाही या निर्णयावर पोहोचणे काँग्रेस पक्षासाठी सोपे नाही. कर्नाटक सरकारच्या नेतृत्वाबाबत काँग्रेस कसा निष्कर्ष काढते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. सिद्धरामय्या यांच्याकडे सरकारची कमान सोपवून डीके शिवकुमार यांना उपमुख्यमंत्री बनवले जाऊ शकते, अशीही चर्चा आहे. अडीच वर्षांच्या कार्यकाळाच्या सूत्राबाबतही चर्चा सुरू आहे, मात्र सिद्धरामय्या यांना ते क्वचितच मान्य होणार असल्याचेही बोलले जात आहे.
