भारत हा केवळ अध्यात्म, संस्कृती आणि तत्त्वज्ञानाचा देश नसून, तो युद्धकला आणि शौर्याची एक समृद्ध परंपरा जपलेला देश आहे. आज जगभरात ज्या मार्शल आर्ट्सच्या विविध प्रकारांचे कौतुक केले जाते, त्यांचा खरा उगम प्राचीन भारतातील युद्धकलांमध्येच दडलेला आहे. युद्धात आत्मरक्षण करणे, शरीर लवचिक ठेवणे आणि शस्त्रास्त्रांचा अचूक वापर करणे या उद्देशाने भारतात अनेक स्थानिक युद्धकला विकसित झाल्या. चला तर मग, अशाच १० प्राचीन आणि ऐतिहासिक भारतीय युद्धकलांबद्दल जाणून घेऊया,

कलरीपयट्टू (केतळ): जगातील सर्वांत जुनी युद्धकला मानली जाणारी 'कलरीपयट्टू' केरळमध्ये विकसित झाली. यामध्ये शस्त्रांशिवाय आणि शस्त्रांसह (विशेषतः लवचिक तलवार - उरुमी) लढण्याचे शिक्षण दिले जाते. आजच्या आधुनिक मार्शल आर्ट्सचा हा पाया मानला जातो.

मर्दानी खेळ (महाराष्ट्र): छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात महाराष्ट्रात 'मर्दानी खेळ' अत्यंत लोकप्रिय झाला. पट्टा, तलवार, कट्यार आणि लाठी चालवण्याच्या गनिमी काव्याच्या तंत्रांसाठी ही कला प्रसिद्ध आहे.

गटका (पंजाब): शिखांच्या शौर्यशाली परंपरेचे प्रतीक असलेली 'गटका' ही युद्धकला विशेषतः लाठी आणि तलवारीच्या खेळासाठी ओळखली जाते. धार्मिक उत्सव आणि प्रदर्शनांमध्ये ही कला आजही उत्साहाने सादर केली जाते.

सिलंबम (तमिळनाडू): दांडपट्टा आणि लाठीच्या वापरावर आधारित असलेली 'सिलंबम' ही तमिळनाडूतील अतिशय प्राचीन युद्ध कला आहे. यामध्ये शरीराचा तोल आणि जलद हालचाली अत्यंत महत्त्वाच्या असतात.

थांग-ता (मणिपूर): ईशान्य भारतातील मणिपूरची 'थांग-ता' ही एक अद्भुत युद्धकला आहे. 'थांग' म्हणजे तलवार आणि 'ता' म्हणजे भाला. या युद्धकलेत लयबद्ध हालचाली आणि अचूक वार यांवर भर दिला जातो.

मुष्टी युद्ध (वाराणसी): भारतातील कुस्तीचा सर्वांत जुना प्रकार म्हणजे 'मुष्टी युद्ध'. यामध्ये कोणत्याही शस्त्रांशिवाय केवळ मुठींच्या (मुक्का) सहाय्याने लढावे लागते.

पारि-खंडा (बिहार): 'पारि' म्हणजे ढाल आणि 'खंडा' म्हणजे तलवार. बिहारच्या या पारंपरिक युद्धकलेने प्रसिद्ध 'छऊ' नृत्याच्या हालचालींना जन्म दिला आहे.

लाठी खेळ (बंगाल व उत्तर भारत): लाठीचा प्रभावी बचाव आणि आक्रमणासाठी वापर कसा करावा, हे शिकवणारी 'लाठी खेळ' ही कला ग्रामीण भारतात आजही मोठ्या प्रमाणावर पाहिली जाते.

काथी सामू (आंध्र प्रदेश): आंध्र प्रदेशातील राजेशाही घराण्यांमध्ये विकसित झालेली 'काथी सामू' ही विविध प्रकारच्या तलवारी आणि ढालींच्या वापरावर आधारित आहे.

कुस्ती / मल्लयुद्ध (संपूर्ण भारत): रामायण आणि महाभारताच्या काळापासून चालत आलेले 'मल्लयुद्ध' हे आधुनिक भारतीय कुस्तीचे मूळ रूप आहे, ज्यामध्ये शारीरिक ताकदीचा कस लागतो.






