Asthma vs COPD: दमा की COPD? श्वास लागतोय, पण आजार नेमका कोणता? ‘या’ टेस्टशिवाय होणार नाही फरक स्पष्ट

Asthma vs COPD: खोकला, धाप लागणे आणि छातीत घरघर होणे ही लक्षणे केवळ दम्याचीच नसून COPDमध्येही दिसू शकतात. लेखानुसार, दम्याची लक्षणे वय, वातावरण, धूळ, थंडी, व्यायाम किंवा तणावामुळे बदलू शकतात, तर COPDमध्ये खोकला, कफ आणि श्वास लागण्याचा त्रास हळूहळू कायमस्वरूपी वाढत जाऊ शकतो.

• खोकला, धाप आणि घरघर
• लक्षणांवरूनच निदान होत नाही
• वेळेत निदान झाल्यास उपचार सुरू करता येतात

खोकला, धाप लागणं, छातीत घरघर होणं. ही लक्षणं दिसली की आपण लगेच म्हणतो दमा झाला. पण असं नाही. हीच लक्षणं दुसऱ्या आजाराची पण असू शकतात ज्याचं नाव आहे COPD. दोन्ही आजार दिसायला सारखेच वाटतात पण आतून खूप वेगळे आहेत. आणि यातच सगळा घोळ होतो.डॉ. गीता चोप्रा ज्या मेट्रोपोलिस हेल्थकेअर मध्ये मोठ्या पदावर आहेत, त्यांनी याबद्दल महत्वाची माहिती दिली आहे.

भारतामध्ये या आजारांचं प्रमाण किती?

तुम्हाला माहिती आहे का, भारतात होणाऱ्या एकूण मृत्यूंमध्ये दमा आणि COPD मिळून दुसऱ्या नंबरवर आहेत. तब्बल 10.9% लोक यामुळेच दगावतात. बाहेरचं प्रदूषण, घरातला धूर, सिगारेट-तंबाखूचा धूर आणि आधी झालेले इन्फेक्शन ही याची मुख्य कारणं आहेत. भारतात प्रदूषण जास्त असल्यामुळे हे आजार पण जास्त आहेत. म्हाताऱ्या लोकांमध्ये तर यामुळे मृत्यूचा धोका अजून जास्त असतो.Asthma vs COPD:

दोन्ही आजारांमध्ये काय होतं? तर श्वासाच्या नळीला सूज येते. त्याच्याभोवतीचे स्नायू आकुंचन पावतात, त्यामुळे नळी अरुंद होते आणि हवा नीट आत-बाहेर जाऊ शकत नाही. आणि जेव्हा अटॅक येतो तेव्हा आतमध्ये कफ पण जास्त तयार होतो, त्यामुळे श्वास घ्यायला अजून त्रास होतो.

दमा आणि COPD मधला फरक ओळखा

दमा हा लहान वयात पण सुरू होऊ शकतो. लहान मुलांमध्ये पण दमा दिसतो. तर COPD हा साधारणपणे 40 वर्षानंतर सुरू होतो.दम्याची लक्षणं दिवसभरात बदलतात. कधी बरी वाटतात, कधी रात्री किंवा पहाटे जास्त त्रास होतो. धूळ लागली, थंडी लागली, व्यायाम केला, टेन्शन आलं की दम्याचा त्रास वाढतो. जेव्हा त्रास नसतो तेव्हा फुफ्फुस एकदम नॉर्मल काम करतात.

घरात कुणाला दमा असेल तर दुसऱ्याला होण्याची शक्यता असते. आणि सगळ्यात महत्वाचं म्हणजे इनहेलर घेतला की लगेच बरं वाटतं.पण COPD मध्ये असं नाही. याची लक्षणं कायम राहतात. औषध घेतलं तरी पूर्ण बरं वाटत नाही. थोडं चाललं, जिना चढला की धाप लागते, सतत खोकला आणि कफ असतो. हा त्रास हळूहळू वाढत जातो, कमी होत नाही. आणि इनहेलरने पण थोडाच आराम मिळतो, पूर्ण नाही.

High BP at 30: तरुण वयातही वाढतोय High BP! 30 नंतर ‘इतक्या’ वेळा नक्की तपासा रक्तदाब

निदान कसं करतात? कोणत्या टेस्ट करतात?

फक्त छातीत घरघर होते म्हणून हा दमा आहे किंवा COPD आहे असं म्हणता येत नाही. त्यासाठी डॉक्टर तपासणी करतात.सगळ्यात आधी डॉक्टर छाती तपासतात, स्टेथोस्कोप लावून घरघर आवाज आहे का ते बघतात.

मग छातीचा एक्स-रे काढला जातो. एक्स-रे ने न्यूमोनिया, टीबी किंवा कॅन्सर तर नाही ना हे समजतं.काही वेळा CT स्कॅन पण करावा लागतो. CT स्कॅनने आत नेमकं काय प्रॉब्लेम आहे, काही इन्फेक्शन आहे का, गाठ तर नाही ना हे कळतं.

त्यानंतर फुफ्फुसाच्या कामाची टेस्ट करतात. त्याला Lung Function Test म्हणतात. यात Peak Flow Meter नावाचं एक छोटं मशीन असतं, त्यात फुंक मारायला सांगतात. त्यावरून फुफ्फुस किती ताकदीने काम करतंय ते कळतं.

आता तर बऱ्याच नवीन लॅब टेस्ट आल्या आहेत. रक्ताची तपासणी, थुंकीची तपासणी करून टीबी आहे का, दुसरं काही इन्फेक्शन आहे का ते बघतात. TB-PCR आणि कल्चर टेस्ट यासाठी करतात. दम्यासाठी कशाची एलर्जी आहे ते पण टेस्ट मधून कळतं. धूळ, प्रदूषण, कोणत्या गोष्टीची एलर्जी आहे ते कळलं की ती गोष्ट टाळता येते.काही अवघड केसेस मध्ये तर बायोप्सी पण करावी लागते, म्हणजे थोडासा तुकडा काढून तपासला जातो.

Lifestyle News: झोपणंही झालं होतं कठीण; 73 वर्षीय महिलेच्या हृदयावर झाली ‘ही’ अत्याधुनिक शस्त्रक्रिया

वेळेत निदान झालं तर काय फायदा?

जर वेळेत कळलं की नेमका कोणता आजार आहे तर त्यावर उपचार लवकर सुरू करता येतो. दम्यामध्ये कशाची एलर्जी आहे ते कळलं की ती गोष्ट टाळता येते. COPD मध्ये जर इन्फेक्शन असेल तर त्यावर लवकर औषध सुरू करता येतं.म्हणून सारखा खोकला, धाप लागत असेल तर त्याला साधं समजून दुर्लक्ष करू नका. डॉक्टरकडे जाऊन योग्य टेस्ट करून घ्या. कारण दमा आहे की COPD आहे की अजून काही वेगळंच आहे हे टेस्ट शिवाय कळणारच नाही.