रविवार, 11 ऑक्टोबर 2026
उत्सवात का खेळतात गरबा आणि दांडिया?
Navratri 2026:शारदीय नवरात्रोत्सवाला आजपासून सुरुवात झाली आहे. या दिवशी लोक दांडिया आणि गरबा खेळतात आणि देवीच्या नऊ रूपांची पूजा करतात. पण तुम्हाला माहित आहे का दांडिया आणि गरबा फक्त नवरात्रीतच का खेळला जातो? महाराष्ट्र आणि गुजरातमध्ये सादर होणाऱ्या या लोकनृत्याचा थेट संबंध आई दुर्गाशी आहे. वास्तविक गरबा आणि दांडिया या खेळांचा उगम गुजरातमधून झाला. पण देवीचे भक्त देशभरात आहेत, त्यामुळे नवरात्रीच्या काळात देशभरात सामूहिक नृत्यांचे आयोजन केले जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार ही नृत्ये फक्त नवरात्रीतच केली जातात. कारण हे नृत्य देवी दुर्गा आणि राक्षस महिषासुर यांच्यातील नऊ दिवसांच्या युद्धाच्या विजयाचे प्रतिनिधित्व आणि प्रतीक मानले जाते. ज्यामध्ये देवी दुर्गा विजयी झाली होती. त्यामुळे नवरात्री उत्सवात भक्त गरबा आणि दांडिया करून देवीला प्रसन्न करतात आणि तिचा आशीर्वाद घेतात.(फोटो सौजन्य – istock)
गरबा नृत्यापूर्वी देवीची पूजा केली जाते. यानंतर देवीच्या प्रतिमेसमोर किंवा मूर्तीसमोर मातीच्या भांड्यात छिद्र करून दिवा लावला जातो. त्यानंतर त्यात चांदीचे नाणेही टाकले जाते. या दिव्याच्या प्रकाशात भाविक हे नृत्य करतात. हा खेळ म्हणजे देवी दुर्गा आणि राक्षस-राजा महिषासुराप्रमाणे स्त्री-पुरुष लढत आहेत. गरब्याच्या वेशभूषेत ३ भाग असतात. स्त्रिया चोली किंवा ब्लाउज, चनिया किंवा लांब स्कर्ट आणि चमकदार दुपट्टा घालतात आणि पुरुष कडूसह पगडी घालतात. अशी एक पद्धत आहे, ज्यामध्ये स्त्रिया आणि पुरुष दोन-चार गटात ताल धरून नृत्य करतात.
दांडिया नृत्यामध्ये महिला आणि पुरुष दोघेही रंगीबेरंगी आणि सजवलेल्या बांबूच्या काठ्यांसह ढोलक आणि तबला यांसारख्या वाद्यांवर नृत्य करतात. देव आणि दानवांमधील युद्ध सादर करण्याचा हा एक सुंदर मार्ग मानला जातो. दांडिया दरम्यान वापरल्या जाणाऱ्या रंगीबेरंगी शे दुर्गा देवीच्या तलवारीचे प्रतिनिधित्व करतात असे मानले जाते.
दांडिया नृत्यादरम्यान शेड्मधून निर्माण होणारा आवाज सकारात्मक ऊर्जा आणतो, असे म्हटले जाते. याशिवाय जीवनातील नकारात्मकताही संपते. अशा परिस्थितीत गरबा नृत्याच्या वेळी महिला तीन टाळ्या वाजवतात, ज्यामुळे सकारात्मक ऊर्जा मिळते. दांडिया नृत्य सगळेच अतिशय आवडीने खेळण्यासाठी जातात.
