फोटो सौजन्य- pinterest
हिंदू धर्मात अधिक मास हा अत्यंत पवित्र आणि आध्यात्मिक साधनेसाठी महत्त्वाचा मानला जातो. या महिन्याला पुरुषोत्तम मास असेही म्हटले जाते. साधारणपणे दर तीन वर्षांनी एकदा अधिक मास येतो. या काळात जप, तप, दान, व्रत, उपवास, कथा-कीर्तन आणि देवभक्ती यांना विशेष महत्त्व दिले जाते. परंतु याच काळात विवाह, गृहप्रवेश, मुंज, वास्तुशांती किंवा इतर मंगलकार्य टाळले जातात. यामागे केवळ धार्मिक नव्हे तर खगोलशास्त्रीय आणि सांस्कृतिक कारणेही आहेत. अधिक महिन्यात शुभकार्य न करण्यामागे काय आहेत कारणे जाणून घ्या
हिंदू पंचांग हे चंद्राच्या गतीवर आधारित असते, तर सूर्यवर्ष हे सौरगतीवर आधारित असते. चांद्र वर्ष आणि सौर वर्ष यामध्ये सुमारे ११ दिवसांचा फरक पडतो. हा फरक भरून काढण्यासाठी दर ३२ महिने १६ दिवसांनी एक अतिरिक्त महिना जोडला जातो. हाच “अधिक मास”. या महिन्यात सूर्य एका राशीतून दुसऱ्या राशीत प्रवेश करत नाही. म्हणजेच “संक्रांत” नसते. त्यामुळे हा महिना सामान्य धार्मिक कर्मांपेक्षा उपासना आणि आत्मचिंतनासाठी राखून ठेवला जातो.
हिंदू धर्मात कोणतेही शुभकार्य करताना ग्रह-नक्षत्र, तिथी आणि संक्रांत यांचा विचार केला जातो. अधिक मासात सूर्याची संक्रांत होत नसल्याने हा काळ स्थिर मानला जातो. त्यामुळे विवाह किंवा गृहप्रवेशासाठी आवश्यक असलेले शुभ मुहूर्त उपलब्ध होत नाहीत.
पुराणांनुसार अधिक मासाला भगवान विष्णूंनी “पुरुषोत्तम मास” म्हणून स्वीकारले. त्यामुळे हा काळ सांसारिक सुखांपेक्षा अध्यात्म, जप, तप, दान आणि प्रार्थना यासाठी समर्पित मानला जातो. या महिन्यात लोकांनी देवाची भक्ती अधिक करावी. विष्णू पूजन, भागवत वाचन, रामरक्षा, विष्णुसहस्रनाम, दानधर्म
अशा धार्मिक कार्यांवर भर देतात. म्हणून विवाहासारखी भौतिक आणि सांसारिक कार्ये पुढे ढकलली जातात.
एक कथा अशी सांगितली जाते की, सर्व महिन्यांनी अधिक मासाचा अपमान केला कारण त्याला कोणतीही संक्रांत नव्हती. दुःखी होऊन अधिक मास भगवान विष्णूंकडे गेला. तेव्हा विष्णूंनी त्याला आपले नाव “पुरुषोत्तम मास” दिले आणि तो सर्वात पवित्र महिना ठरवला. यामुळे या महिन्यात देवभक्तीला सर्वोच्च महत्त्व आले आणि सांसारिक शुभकार्य टाळण्याची परंपरा निर्माण झाली.
पूर्वीच्या काळी लोक अधिक मासात तीर्थयात्रा, ध्यान, साधना, उपवास, सत्संग यासाठी वेळ द्यायचे. हा महिना आत्मपरीक्षणाचा आणि मन शुद्ध करण्याचा मानला जातो. त्यामुळे मोठ्या उत्सवांपेक्षा अंतर्मुख होण्यावर भर दिला जातो.
पूर्वी पंचांगानुसार शेती, ऋतू आणि समाजजीवनाचे नियोजन केले जात असे. अधिक मास हा एक प्रकारे “विश्रांतीचा धार्मिक काळ” समजला जाई. त्यामुळे मोठे समारंभ, खर्च आणि सामाजिक कार्यक्रम टाळले जात. यामुळे लोक धार्मिक कार्यांकडे वळत आणि समाजात संयम आणि साधेपणा टिकून राहत असे.
परंपरेनुसार या महिन्यात पुढील कार्ये टाळली जातात
विवाह
साखरपुडा
गृहप्रवेश
वास्तुशांती
नवीन व्यवसाय प्रारंभ
मुंज
नवीन घराचे शुभारंभ
आजच्या काळात काही लोक अधिक मासातील नियम काटेकोर पाळतात, तर काही जण व्यावहारिक दृष्टिकोन स्वीकारतात. तरीही भारतातील बहुसंख्य हिंदू समाजात अधिक मास हा अध्यात्म, संयम आणि भक्तीचा महिना म्हणूनच ओळखला जातो.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: पुराणांनुसार भगवान विष्णूंनी या महिन्याला आपले “पुरुषोत्तम” नाव दिले. त्यामुळे हा महिना अत्यंत पवित्र मानला जातो.
Ans: या महिन्यात सूर्याची संक्रांत होत नाही. त्यामुळे विवाह, गृहप्रवेश किंवा इतर मंगलकार्यांसाठी आवश्यक शुभ मुहूर्त उपलब्ध नसतात, असे मानले जाते.
Ans: जप, तप, दान, व्रत, उपवास, विष्णू पूजन, भागवत वाचन आणि तीर्थयात्रेला विशेष महत्त्व दिले जाते.
.png "Videos"){kind=small}
