गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- गुगल
छठ पूजेदरम्यान वापरल्या जाणाऱ्या प्रत्येक वस्तूचे स्वतःचे महत्त्व असते. पूजेसाठी ठेकवा तयार करणे, फळे अर्पण करणे किंवा सूर्यदेवाला प्रार्थना करणे असो, या सर्व तयारीमध्ये बांबूच्या भांड्यांना आणि वाडग्यांना एक विशेष स्थान असते. छठ पूजेदरम्यान लोक पितळ, स्टील किंवा इतर धातूच्या भांड्यांपेक्षा बांबूच्या भांड्यांना आणि वाडग्यांना अधिक प्राधान्य देतात. यामागील नेमकं कारण काय आहे? ही केवळ एक जुनी परंपरा आहे, की निसर्ग, लोकसंस्कृती आणि उपासना यांच्याशी संबंधित यामागे एखादे विशिष्ट तत्त्वज्ञान आहे? याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया
यावर्षी छठ पूजा 13 नोव्हेंबर ते 16 नोव्हेंबरपर्यंत साजरी केली जाणार आहे. हा चार दिवसांचा भव्य उत्सव कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील चतुर्थी ते सप्तमीपर्यंत चालतो.
छठ पूजेदरम्यान, सूप आणि दौरा या दोन्हींचा उपयोग वेगवेगळ्या कारणांसाठी होतो. सूप हे बांबूच्या पातळ पट्ट्यांपासून बनवलेले एक रुंद, सपाट भांडे असते. त्यात ठेकुआ, फळे, नारळ, आले, हळद आणि इतर नैवेद्य सजवून ठेवले जातात. अर्घ्याच्या वेळी (सूर्य देवाला अर्पण करताना) हे सूप आदराने अर्पण केले जाते. तर, दौरा ही बांबूपासून बनवलेली एक टोपली असते, ज्यात पूजेचे साहित्य आणि नैवेद्य ठेवले जातात. कुटुंबातील सदस्य ते डोक्यावर घेऊन पूजास्थळी किंवा घाटावर जातात. नैवेद्य एका भांड्यात सजवून मिरवणुकीत ठेवण्याची प्रथा आहे.
छठ पूजा हा निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा सण देखील आहे. या पूजेमध्ये सूर्य, पाणी आणि पृथ्वीवरील फळे व धान्य यांचा समावेश असतो. बांबूच्या टोपल्या आणि वाडग्यांचा वापर निसर्गाशी नाते जोडण्याची परंपरा पुढे चालू ठेवतो.
ग्रामीण बिहार आणि पूर्व उत्तर प्रदेशात बांबू हा फार पूर्वीपासून घरोघरी वापरला जाणारा एक महत्त्वाचा घटक आहे. त्याचा उपयोग चमचे, टोपल्या, चटई आणि इतर अनेक वस्तू बनवण्यासाठी केला जातो. त्यामुळे, छठसारख्या लोकनृत्य उत्सवांमध्ये बांबूच्या उत्पादनांचा वापर हळूहळू परंपरा आणि ओळखीचा एक भाग बनला आहे. बांबूचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे वापरानंतर त्याच्या उत्पादनांचे नैसर्गिकरित्या विघटन होऊ शकते. प्लास्टिकपेक्षा हा एक अधिक चांगला पर्यावरणपूरक पर्याय मानला जातो.
छठ पूजेदरम्यान बांबूच्या भांड्यांचे आणि वाडग्यांचे महत्त्व केवळ धार्मिक परंपरेपुरते मर्यादित नाही. ती भांडी बनवणाऱ्या स्थानिक कारागिरांना त्यातून उपजीविकाही मिळते. बिहारच्या अनेक भागांमध्ये, कारागीर पिढ्यानपिढ्या बांबूच्या पट्ट्यांपासून भांडी, टोपल्या आणि वाडगे बनवत आले आहेत. छठ सण जवळ येताच या वस्तूंची मागणी वाढते. तथापि, आता पितळ, स्टील आणि इतर धातूंपासून बनवलेली भांडीदेखील बाजारात उपलब्ध आहेत. त्यांच्या वाढत्या वापरामुळे पारंपरिक बांबूच्या वस्तू बनवणाऱ्या कारागिरांच्या कामावरही परिणाम होत आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: धार्मिक मान्यतेनुसार, बांबूचे सूप पवित्र मानले जाते. त्यामध्ये सूर्यदेवाला अर्पण करावयाचा प्रसाद आणि पूजेचे साहित्य ठेवले जाते.
Ans: बांबूचे सूप हे पारंपरिक पूजेचे प्रतीक मानले जाते. त्याचा वापर अनेक पिढ्यांपासून छठ पूजेच्या विधींमध्ये केला जात आहे.
Ans: बांबूच्या वस्तू शुद्धता, निसर्गाशी जवळीक आणि समृद्धीचे प्रतीक मानल्या जातात. त्यामुळे छठ पूजेच्या परंपरेत त्यांना महत्त्व आहे.
