बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- istock
कुबेर हा धनाचा देव मानला जातो. धनत्रयोदशीला लक्ष्मीजींच्या पूजेबरोबरच कुबेरजींचीही पूजा करण्याची परंपरा आहे. विशेषत: जेव्हा जेव्हा धनप्राप्तीची चर्चा होते तेव्हा देवी लक्ष्मीसोबत कुबेराचे नावही घेतले जाते. धनत्रयोदशीला भगवान कुबेराची पूजा करताना अनेकांच्या मनात प्रश्न पडतो की, रावणाचा सावत्र भाऊ कुबेर याला संपत्तीचा देव का बनवण्यात आला? खरे तर त्याची कथा त्याच्या मागील आयुष्याशी संबंधित आहे. कुबेर संपत्तीचा देव कसा झाला हे जाणून घेऊया.
कुबेर, संपत्तीचा देव, अलकापुरीत राज्य करणारा यक्षांचा राजा आहे. ही अलकापुरी कैलास पर्वताजवळ आहे. कुबेराचे वर्णन पांढरे आहे, त्याचे शरीर दुबळे आहे, त्याला आठ दात आणि तीन पाय आहेत. त्याच्याकडे गदा आहे. वैश्रावणीने कुबेर आपल्या सत्तर योजनेच्या विस्तृत संमेलनात बसल्याचेही वर्णन केले आहे. कुबेर हा रावणाचा सावत्र भाऊ आहे, त्यामुळे त्याला राक्षसी स्वरूपाचे देखील मानले जाते, परंतु पौराणिक मान्यतेनुसार, कोणताही जीव त्याच्या कर्माच्या आधारे ओळखला जातो, म्हणून धन कुबेर हे केवळ दैवी स्वरूपाचे मानले जातात.
हेदेखील वाचा- दिवाळीत चुकूनही देऊ नका या भेटवस्तू, नाहीतर होईल नुकसान
कुबेरच्या मागील जन्माची कथा अशी आहे की तो एक चोर होता आणि मंदिरातून दानपेट्या आणि इतर मौल्यवान वस्तू चोरत असे. एकदा शिव मंदिरात चोरी करण्यासाठी प्रवेश केला आणि वस्तू शोधण्यासाठी दिवा लावला. पुन्हा-पुन्हा दिवा विझूनही त्याने हार न मानता तो पुन्हा पुन्हा पेटवत राहिला. हे पाहून भोलेनाथ प्रसन्न झाले आणि मागच्या जन्मी चोर असलेल्या कुबेरला म्हणाले, “तू पैशाअभावी चोरी करतोस, पण तरीही तू माझ्या भक्तीचा दिवा तेवत ठेवलास, त्यामुळे तुझी पैशाची उणीव दूर होईल.”
भगवान शिवाचे म्हणणे ऐकून कुबेर निष्पापपणे म्हणाले, “तू देव आहेस, तू माझी असहाय्यता समजू शकत नाहीस. एवढ्या पैशाने माझे काही उपयोग होणार नाही. जीवन खूप कठीण आहे.” कुबेरांचे बोलणे ऐकून जगाचा भोलेनाथ प्रसन्न झाला आणि कुबेरांना पुढील जन्मात धनाचा देव होण्याचा आशीर्वाद दिला.
पुढील जन्मात कुबेरांनी माता लक्ष्मी, ब्रह्मा आणि शिवशंकर यांची कठीण तपश्चर्या केली. कुबेरांच्या तपश्चर्येने प्रसन्न होऊन लक्ष्मीजींनी त्यांना अपार संपत्ती दिली आणि लक्ष्मीजींच्या विनंतीवरून ब्रह्माजींनी हा खजिना त्यांच्याकडे सोपवला आणि त्याच्या रक्षणाची जबाबदारी त्यांच्यावर दिली. तर शिवशंकरांनी त्यांना पूर्वजन्मात धनाची कमतरता भासू नये म्हणून वरदान दिले होते. अशाप्रकारे देवी-देवतांच्या कृपेने कुबेर धनाची देवता बनले. संपत्तीचा देव कुबेर हा शिवाचा द्वारपाल देखील मानला जातो.
हेदेखील वाचा- महाभारताशी संबंधित आहेत ही ठिकाणे, ज्याचे आजही सापडतात पुरावे
कुबेराचा विवाह सूर्याची कन्या भद्रा हिच्याशी झाला होता. कुबेरांना नलकुबेर आणि मणिग्रीव असे दोन पुत्र होते. कुबेर यांना मीनाक्षी नावाची मुलगी देखील होती. अनेक पौराणिक कथांमध्ये, नलकुबेरने अप्सरे रंभाशी लग्न देखील केले. कुबेर हा यक्षांचा राजा होता आणि तो त्याच्या समृद्धी आणि संपत्तीसाठी ओळखला जातो. असे मानले जाते की कुबेर मंदिरांमध्ये पुरलेल्या खजिन्याचे रक्षण करतात. जेव्हा केव्हा कुठेतरी पुरातन खजिना गाडलेला आढळतो तेव्हा कुबेराचे साथीदार सापांच्या रूपात खजिन्याचे रक्षण करतात.
धनत्रयोदशीला सोने, चांदी, वाहने, घर आणि मौल्यवान वस्तू खरेदी करणे शुभ मानले जाते. असे मानले जाते की धनत्रयोदशीला लक्ष्मीसोबत कुबेरजींचीही पूजा केली जाते. कुबेर हा संपत्तीचा रक्षक मानला जातो, म्हणून धन कुबेराची पूजा एखाद्याच्या संपत्तीचे रक्षण करण्यासाठी केली जाते. विशेषतः कुबेरजींना सोन्याचे रक्षक मानले जाते.
