रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
गणेशोत्सव हा सण गणपती बाप्पाला समर्पित असलेल्या प्रमुख हिंदू सणांपैकी एक आहे. या उत्सवादरम्यान, भक्त आपल्या घरांमध्ये आणि मंडपांमध्ये गणपती बाप्पाच्या मूर्तीची स्थापना करतात आणि विधीपूर्वक त्यांची पूजा करतात. गणेश चतुर्थीला सुरू होणारा हा उत्सव 10 दिवसांचा असतो.
यावर्षी गणेश चतुर्थीची सुरुवात सोमवार, १४ सप्टेंबर रोजी झाली, तर अनंत चतुर्दशी २५ सप्टेंबर रोजी आहे. चतुर्दशीची तिथी: २४ सप्टेंबर (रात्री ११:१८) ते २५ सप्टेंबर (रात्री ११:०६) विसर्जनाचा सकाळचा मुहूर्त: सकाळी ६:२८ ते सकाळी १०:५९ विसर्जनाचा दुपारचा मुहूर्त (शुभ): दुपारी १२:३० ते दुपारी २:०१ विसर्जनचा संध्याकाळचा मुहूर्त: सायंकाळी ५:०२ ते सायंकाळी ६:३२ पर्यंत असेल.
गणेशोत्सवादरम्यान तुम्हाला देखील असा प्रश्न पडतो का की गणेश चतुर्थीनंतर गणपतीचे विसर्जन करणे आवश्यक आहे का? गणपतीची मूर्ती विसर्जन न करता घरातील देवघरात कायम ठेवता येते का? याचे उत्तर तुम्ही स्थापित केलेल्या गणपतीच्या मूर्तीच्या प्रकारावर आणि तुमच्या कुटुंबाच्या पूजेच्या परंपरांवर अवलंबून आहे. गणेश चतुर्थीनंतर बाप्पाचे विसर्जन करण्यामागील धार्मिक परंपरेविषयी सविस्तर जाणून घेऊया
जर तुम्ही घरी किंवा मंडपात मातीच्या गणेश मूर्तीची स्थापना करून तिची प्रतिष्ठापना केली असेल, तर पूजेच्या विहित दिवसांनंतर विसर्जन करणे आवश्यक मानले जाते. भक्त आपल्या परंपरेनुसार, म्हणजेच अनंत चतुर्दशीला, दीड, तीन, पाच, सात किंवा दहा दिवसांनी विसर्जन करू शकतात. दरम्यान, जर तुम्ही गणपतीची स्थापना केली नसेल आणि केवळ घरीच त्याची पूजा करत असाल, तर विसर्जन करणे आवश्यक नाही.
धार्मिक श्रद्धेनुसार, गणेश चतुर्थीसाठी खास आणलेल्या मातीच्या मूर्तीची पूजा करून तिचे विसर्जन केले जाते. ही मूर्ती काही काळासाठी घरात किंवा मंडपात स्थापित केली जाते आणि नंतर विहित विधींनुसार पाण्यात विसर्जित केली जाते. मात्र, जर तुमच्या घरातील देवघरात सोने, चांदी, पितळ, अष्टधातू, दगड किंवा स्फटिकाची कायमस्वरूपी गणेश मूर्ती असेल आणि तिची नियमितपणे पूजा केली जात असेल, तर तिचे विसर्जन केले जात नाही. अशा मूर्ती घरातील देवघरात ठेवून त्यांची नियमितपणे पूजा केली जाते.
विसर्जनातून आपल्याला हे शिकायला मिळते की, या जगातील प्रत्येक गोष्ट तात्पुरती, म्हणजेच नाशवंत आहे. ज्याप्रमाणे गणपतीची मातीची मूर्ती काही दिवस भक्तांच्या सान्निध्यात राहिल्यानंतर पाण्यात विरघळते, त्याचप्रमाणे आपणही जीवनातील कोणत्याही गोष्टीवर अती आसक्ती ठेवू नये. विसर्जनाद्वारे भक्त आदराने बाप्पाला निरोप देतात आणि पुढच्या वर्षी त्याच्या परत येण्यासाठी प्रार्थना करतात.
पौराणिक कथेनुसार, महर्षी वेद व्यासांनी गणपतीकडे महाभारताची कथा लिहिण्याची प्रार्थना केली. गणपतीने त्यांची विनंती मान्य केली, पण एक अट घातली की त्यांनी न थांबता सतत लिहावे. त्यानंतर गणपतीने १० दिवस ती कथा लिहिली. कथा पूर्ण झाल्यानंतर दहाव्या दिवशी, सततच्या लेखनामुळे आणि विश्रांतीच्या अभावामुळे गणपतीच्या शरीराचे तापमान लक्षणीयरीत्या वाढले.
त्यांचे शरीर थंड करून तापमान सामान्य करण्यासाठी, महर्षी वेद व्यासांनी त्यांना एका तलावात स्नान घालायला लावले. असे मानले जाते की तो दिवस अनंत चतुर्दशीचा होता. या कथेच्या आधारावर, दहा दिवस गणपतीची पूजा केल्यानंतर मूर्तीचे विसर्जन करण्याची परंपरा सुरू झाली.
पौराणिक कथेनुसार, देवी पार्वतीने गणपतीला मातीपासून घडवले. त्यामुळे, मातीच्या गणपतीच्या मूर्तीचे पाण्यात विसर्जन करणे हे त्या मूर्तीचे निसर्गात परत जाण्याचे प्रतीक मानले जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार, गणपती काही दिवसांसाठी पाहुणे म्हणून भक्तांच्या घरी येतात आणि त्यांची पूजा स्वीकारून आपल्या कैलास निवासस्थानी परत जातात.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
