सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
गावाकडे किंवा पूर्वीच्या काळात लांबच्या प्रवासाला निघताना प्रवाशासोबत खाण्याचे पदार्थ बांधून दिले जात. त्याला शिदोरी म्हटले जात असे. याच संकल्पनेतून गणपती बाप्पाच्या विसर्जनावेळी त्यांना शिदोरी देण्याची प्रथा काही कुटुंबांमध्ये रूढ झाल्याचे मानले जाते.
धार्मिक परंपरेनुसार गणपती बाप्पा विसर्जनानंतर आपल्या घरी म्हणजेच कैलासाकडे परत जातात, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे. त्यामुळे बाप्पा प्रवासाला निघाले आहेत, या भावनेने त्यांच्यासोबत खाण्याची शिदोरी दिली जाते. ही प्रथा प्रत्यक्ष प्रवासासाठी आवश्यक अन्न देण्यापेक्षा भक्ताच्या प्रेमाचे आणि जिव्हाळ्याचे प्रतीक मानली जाते.
शिदोरीत नेमके कोणते पदार्थ ठेवावेत, यासाठी सर्वत्र एकच नियम नाही. कुटुंबाच्या आणि प्रदेशाच्या परंपरेनुसार पदार्थ बदलतात. काही ठिकाणी दहीभात, दहीपोहे, लाडू किंवा घरातील उपलब्ध गोड पदार्थ शिदोरीत ठेवले जातात.
‘बाप्पा आपल्या घरातून निघत आहेत’ या भावनेतून शिदोरी दिली जाते. गणपतीला आपल्या कुटुंबातील सदस्याप्रमाणे मानून त्यांची काळजी घेण्याची भावना या प्रथेतून व्यक्त होते. त्यामुळे शिदोरी ही केवळ खाद्यपदार्थांची पिशवी नसून भक्ती आणि आपुलकीचे प्रतीक आहे.
गणेशोत्सवातील अनेक प्रथा प्रदेश, समाज आणि कुटुंबानुसार बदलतात. त्याचप्रमाणे शिदोरी देण्याची पद्धतही सर्व घरांमध्ये सारखी नसते. काही कुटुंबांमध्ये ही परंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या सुरू आहे, तर काही ठिकाणी ती पाळली जात नाही.
विसर्जनाच्या वेळी ‘गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या’ असा जयघोष केला जातो. बाप्पाला शिदोरी देणे, आरती करणे आणि प्रेमाने निरोप देणे या सगळ्या कृतींमधून भक्तांच्या मनातील श्रद्धा आणि भावनिक नाते व्यक्त होते.
शिदोरीची परंपरा ही प्रामुख्याने लोकपरंपरा आणि कौटुंबिक श्रद्धांशी संबंधित आहे. तिची पद्धत व शिदोरीतील पदार्थ प्रदेशानुसार वेगवेगळे आढळतात.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
