सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
गणेशोत्सवात गणपती बाप्पासोबत गौरीचेही मोठ्या भक्तिभावाने स्वागत आणि पूजन केले जाते. महाराष्ट्रातील अनेक घरांमध्ये गौरीचे आगमन झाल्यानंतर तिची विशेष पूजा, नैवेद्य आणि आरती केली जाते. त्यानंतर परंपरेनुसार गौरी आणि गणपतीचे विसर्जन केले जाते. या विसर्जनाला धार्मिक श्रद्धेसोबतच भावनिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वही आहे.
गणपती आणि गौरीचे आगमन म्हणजे घरात सुख, समृद्धी आणि मंगलतेचे आगमन अशी अनेक कुटुंबांची श्रद्धा आहे. काही दिवस पूजा आणि पाहुणचार केल्यानंतर त्यांना निरोप देण्याची परंपरा आहे. विसर्जन म्हणजे देवी-देवता कायमचे दूर जाणे नसून, त्यांच्या मूळ स्वरूपात परत जाण्याचे प्रतीक मानले जाते.
गौरी विसर्जनाच्या दिवशी सकाळी किंवा कुटुंबाच्या परंपरेनुसार ठरलेल्या वेळी पूजा आणि आरती केली जाते. गौरीला नैवेद्य दाखवून, हळद-कुंकू आणि ओटी भरून तिचा निरोप घेतला जातो. त्यानंतर गौरीचे विसर्जन केले जाते. काही घरांमध्ये गौरी आणि गणपतीचे विसर्जन एकाच दिवशी केले जाते, तर काही कुटुंबांमध्ये दोघांच्या विसर्जनाची वेळ किंवा दिवस वेगळा असू शकतो. ही पद्धत स्थानिक परंपरा आणि घरच्या कुळाचारानुसार बदलते.
गौरी-गणपतीला निरोप देताना भक्तिभावाने आरती केली जाते आणि गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या, अशा जयघोषात विसर्जन मिरवणूक काढली जाते. गौरीला निरोप देताना तिच्या कृपेने घरात सुख-समृद्धी नांदावी, अशी प्रार्थना केली जाते.
महाराष्ट्रातील अनेक कुटुंबांसाठी गौरी ही केवळ देवी नसून माहेरवाशीण लेकीप्रमाणे मानली जाते. तिचे आगमन उत्साहात केले जाते आणि विसर्जनाच्या वेळी भावनिक वातावरण निर्माण होते. त्यामुळे गौरी विसर्जन हा भक्ती, परंपरा आणि कौटुंबिक भावनांचा सुंदर संगम मानला जातो.
आज अनेक कुटुंबे पर्यावरणाचा विचार करून गौरी-गणपतीचे विसर्जन कृत्रिम तलाव किंवा घरच्या घरी पाण्याच्या टबमध्ये करण्याला प्राधान्य देतात. शाडू मातीच्या मूर्ती, नैसर्गिक सजावट आणि पर्यावरणपूरक साहित्याचा वापर करून उत्सव साजरा करण्याचा संदेश दिला जात आहे.
महाराष्ट्राच्या विविध भागांत गौरीच्या स्थापनेपासून ते विसर्जनापर्यंतच्या पद्धती वेगवेगळ्या आहेत. कुठे मुखवट्यांच्या रूपात, तर कुठे दगड, माती किंवा इतर पारंपरिक स्वरूपात गौरीची पूजा केली जाते. मात्र या सर्व परंपरांमागील भक्तिभाव आणि घरच्या सुख-समृद्धीसाठी केली जाणारी प्रार्थना समान आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
