फोटो सौजन्य- pinterest
एकादशीच्या दिवशी पांडुरंगाष्टकम पठण करण्याचे मुख्य कारण म्हणजे भगवान विठ्ठलाची भक्ती करणे, मन एकाग्र करणे आणि अध्यात्मिक आत्मिक शुद्धी प्राप्त करणे. आदि शंकराचार्यांनी रचलेले हे स्तोत्र विठ्ठलाच्या रूपाचे वर्णन करते, जे भक्तांना भवसागरातून तारते.
महायोगपीठे तटे भीमरथ्या वरं पुंडरीकाय दातुं मुनीद्रैः ।
समागत्य तिष्टंतमानंदकदं परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगं ॥ १ ॥
आद्य शंकराचार्य हे शैव आहेत. असे समजून तत्कालीन समाजातील वैष्णव संप्रदाय त्यांची अवहेलना करायचा पण पांडुरंगाष्टकम रचून त्यांनी आपण शिवाचेही आणि विष्णूचेही उपासक असल्याचे दाखवून दिले.
आद्य शंकराचार्यांनी महायोगाचे अधिष्ठान अशा भीमा नदीच्या तीरावर, पुंडलिकाला वरदान देण्यासाठी, श्रेष्ठ मुनींसह येऊन राहणाऱ्या आनंदकंद अशा परब्रह्मरूपी पांडुरंगास नमस्कार करून पांडुरंगाष्टकमच्या श्लोकांची सुरुवात करतात. अत्यंत सुंदर, भावर्थ असलेले हे पांडुरंगाष्टकम एकादशीला वारकरी संप्रदाय विठ्ठल भक्त लयबद्धतेने स्तवन करत असतात.
एकादशी हा विष्णू किंवा विठ्ठलाचा पवित्र दिवस मानला जातो, त्यामुळे या दिवशी त्यांच्या स्तुतीचे (पांडुरंगाष्टक) पठण करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते. हे स्तोत्र मनाला शांती आणि आत्म्याला शुद्धी प्रदान करते. तसेच असे मानले जाते की, या स्तोत्राच्या पठणाने जीवनातील संकटे दूर होतात.
पांडुरंगाष्टकातील प्रत्येक श्लोक विठ्ठलाच्या दिव्य रूपाचे, जसे की कमरेवर हात, पायाजवळ असणे इत्यादींचे स्मरण करून देतो, ज्यामुळे भक्ती वाढते. या स्तोत्राचे पठण केल्याने भक्त भवसागरातून मुक्त होऊ शकतात असा विश्वास आहे. पांडुरंगष्टकमाचा भावार्थ सुंदर आहे. प्रत्येक श्लोकातून जीवनाला, संसार संदेश मिळतो. विठ्ठलभक्ती गोडी वाढते.
श्री पांडुरंगष्टकम्चे शिल्पकार श्री आदिशंकराचार्य आहेत. त्यांनी त्याची रचना केली आहे. पांडुरंगाष्टकम हे संपूर्णपणे संस्कृत भाषेत लिहिलेले आहे. अष्टकम् मध्ये भगवान पांडुरंगाची स्तुती केली जाते. भगवान पांडुरंग हा भगवान विष्णूचा अवतार मानला जातो. त्यामुळेच एकदशी आणि बुधवारी याचे पठण करणे पवित्र मानले जाते.
श्री आदिशंकराचार्यांची ही अतिशय सुंदर रचना आहे. पांडुरंगअष्टकम संस्कृतमध्ये रचले गेले. हे देव पांडुरंगाच्या स्तुतीमध्ये गायले जाते जे आपल्या भक्तांसाठी एका विटेवर उभे आहेत, त्यांना आशीर्वाद, शांती आणि आनंद आणि त्यांना पात्र असलेल्या प्रत्येक गोष्टीसाठी. पांडुरंग हा विष्णूचा अवतार आहे. त्याला विठ्ठल, विठ्ठल किंवा पांडुरंगा विठ्ठल असेही म्हणतात.
भगवान विठ्ठल किंवा पांडुरंगा विठ्ठल, भगवान विष्णूचा अवतार आहे आणि महाराष्ट्रातील पंढरपूर येथील जगप्रसिद्ध पंढरपूर रुक्मिणी विठ्ठल मंदिरात त्यांची पूजा केली जाते. जो श्री पांडुरंग अष्टकम् चा जप करतो तो वर्तमान आणि भूतकाळातील सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णुलोकात स्थान मिळवतो, असे मानले जाते.
या अष्टकमाचे पठण करणे म्हणजे आपल्या स्वप्नांच्या पूर्ततेचे वाहन आणि स्वतःचे “अलंकार” म्हणून शरीराची क्रांतिकारी समज आहे. या संकल्पनेच्या आधारे, अपवादात्मक आरोग्य हे शरीराला इजा न करता किंवा त्रास न देता त्यांच्या इच्छा पूर्ण करण्याच्या व्यक्तीच्या क्षमतेनुसार मोजले जाऊ शकते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: या दिवशी भगवान विष्णूच्या रूपातील भगवान विठ्ठल यांची स्तुती केल्याने मन शुद्ध होते, एकाग्रता वाढते आणि आध्यात्मिक उन्नती होते.
Ans: आद्य शंकराचार्यांनी भक्तांना सोप्या आणि भावपूर्ण पद्धतीने भगवान पांडुरंगाची उपासना करता यावी म्हणून हे स्तोत्र रचले. यात त्यांनी शिव आणि विष्णू भक्तीचा सुंदर समन्वय दाखवला.
Ans: हे स्तोत्र संस्कृत भाषेत रचलेले आहे आणि त्यात ८ श्लोक (अष्टक) आहेत.
