‘अयप्पा स्वामी’ होते महादेव आणि विष्णूंचे पुत्र! जाणून घ्या हरीहरपुत्र अपप्पांच्या जन्माची ही गुढ पौराणिक कथा

भगवान विष्णूंनी मोहिनी अवतार का घेतला आणि या रूपाचा अयप्पा स्वामींच्या जन्माशी काय संबंध आहे? शिव आणि मोहिनी यांच्या दिव्य संयोगातून हरिहरपुत्र अयप्पांचा जन्म झाल्याची कथा दक्षिण भारतात विशेष मानली जाते. या रहस्यमय पौराणिक कथेमागील धार्मिक महत्त्व जाणून घ्या.

हिंदू पुराणांमध्ये भगवान विष्णूंच्या अनेक अवतारांचे वर्णन आढळते. आणि बरोबरच वेगवेगळ्या आश्चर्यचकित करणाऱ्या गोष्टीही आपल्याला त्याविषयी पाहायला मिळतात. त्यापैकी मोहिनी अवतार हा विशेष मानला जातो. समुद्रमंथनाच्या वेळी अमृताचे वाटप करण्यासाठी विष्णूंनी मोहिनीचे रूप धारण केल्याची कथा प्रसिद्ध आहे. पण याच मोहिनी अवताराचा संबंध भगवान शिव आणि अयप्पा स्वामी यांच्या जन्मकथेशीही जोडला जातो. या कथेमुळे अयप्पा स्वामींना ‘हरिहरपुत्र’ म्हणजेच हरि आणि हर यांचे पुत्र असे म्हटले जाते. चला तर ही पौराणिक कथा जवळून समजून घेऊयात.

मोहिनी अवताराची पौराणिक पार्श्वभूमी

पुराणकथेनुसार, समुद्रमंथनातून अमृत बाहेर आल्यानंतर देव आणि असुर यांच्यात ते मिळवण्यासाठी संघर्ष सुरू झाला. असुरांच्या हातात अमृत गेल्यास सृष्टीचा समतोल बिघडू शकतो, अशी देवांना चिंता होती. तेव्हा भगवान विष्णूंनी मोहक स्त्रीचे रूप धारण केले. या रूपाला ‘मोहिनी’ असे नाव मिळाले. मोहिनीने आपल्या सौंदर्याने व बुद्धिमत्तेने देव आणि असुरांना वेगवेगळ्या रांगेत बसवून अमृताचे वाटप केले. कथेनुसार, देवांना अमृत मिळाले आणि असुरांना ते मिळू शकले नाही.

देवी सप्तशृंगीला अर्धशक्तीपीठ का मानले जाते? सप्तशृंगी देवीची मूर्ती एका बाजूला झुकलेली का आहे? जाणून घ्या

शिवमहादेव आणि मोहिनीची भेट

काही पुराणपरंपरांमध्ये भगवान महादेवांनी विष्णूंच्या मोहिनी रूपाविषयी ऐकल्यानंतर ते रूप पाहण्याची इच्छा त्यांनी विष्णूकडे व्यक्त केल्याचे वर्णन आहे. विष्णूंनी पुन्हा मोहिनीचे रूप धारण केले. त्या रूपाचे मनस्वी आकर्षण पाहून महादेव काही काळ मोहित झाल्याची कथा सांगितली जाते. या प्रसंगाचे तपशील वेगवेगळ्या ग्रंथांमध्ये आणि परंपरांमध्ये काही प्रमाणात बदललेले दिसतात.

दक्षिण भारतात प्रचलित असलेल्या अयप्पा स्वामींच्या जन्मकथेनुसार, महादेवशिव आणि मोहिनी यांच्या दिव्य संयोगातून एका पुत्राचा जन्म झाला. तोच पुत्र अयप्पा स्वामी. ‘हरि’ हे भगवान विष्णूंचे, तर ‘हर’ हे भगवान शिवांचे नाव असल्याने त्यांना ‘हरिहरपुत्र’ असे संबोधले जाते. ही कथा भक्तीपरंपरेत शिव आणि विष्णू यांच्या एकात्मतेचे प्रतीक मानली जाते.

कुलदेवता, ग्रामदेवता, इष्टदेवता आणि स्थलदेवता म्हणजे नेमके काय? शुभकार्यांमध्ये आणि पूजाविधींमध्ये यांचे काय महत्त्व आहे?

अयप्पा स्वामी आणि शबरीमला मंदिर

अयप्पा स्वामींचे प्रमुख तीर्थक्षेत्र केरळमधील शबरीमला येथे आहे. येथे दरवर्षी मोठ्या संख्येने भाविक दर्शनासाठी जातात. अयप्पा स्वामींना ब्रह्मचर्य, संयम, भक्ती आणि समानतेचे प्रतीक मानले जाते. त्यांच्या उपासनेत विशिष्ट व्रत, शिस्त आणि यात्रेची परंपरा महत्त्वाची आहे.

मोहिनी अवताराशी जोडलेली अयप्पा स्वामींची कथा केवळ जन्मकथा म्हणूनच नव्हे, तर हिंदू परंपरेतील विविध दैवी रूपांमधील संबंध समजून घेण्याचा एक मार्ग म्हणूनही पाहिली जाते. वेगवेगळ्या पुराणांमध्ये आणि प्रादेशिक कथांमध्ये तपशील भिन्न असू शकतात; त्यामुळे या कथेकडे धार्मिक श्रद्धा आणि परंपरेच्या संदर्भात पाहणे महत्त्वाचे आहे.