गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
नवरात्रीतला आजचा रंग नारंगी. हा रंग त्याग आणि शौर्याचं प्रतीक मानलं जातं. एक स्त्री जशी सोज्वळ आणि सात्विक असते तसंच तिच्यात शौर्य देखील असतं. आजवर इतिहास साक्षीदार आहे, ज्या स्त्रियांनी हातात बांगड्या भरुन घर सांभाळलं त्याच स्त्रिने हाती शस्त्र घेऊन राज्याचं रक्षण केलं आहे.भारतीय संस्कृतीत आणि आध्यात्मिक परंपरेत नारंगी रंगाला विशेष महत्त्व आहे. पुराणानुसार एके काळी संपूर्ण विश्व अंधारमय झालं होतं. कुठेही प्राण, प्रकाश किंवा दिशा नव्हती. त्या वेळी आदिशक्तीने स्मित हास्याने संपूर्ण ब्रह्मांडाची निर्मिती केली. तिच्या त्या तेजस्वी स्मितातून सूर्य, ग्रह, तारे, अग्नी आणि सर्व सजीवांची उत्पत्ती झाली. म्हणून तिला सृष्टीची प्रथम निर्माण कर्ती मानलं जातं.
कुष्मांडा देवीची उपासना केल्याने आरोग्य, आयुष्य, उर्जा आणि संपन्नता प्राप्त होते.सूर्यदेवाची प्रखर उर्जा त्यांच्यात असल्याने त्यांच्या पूजेने मनातील अंधार आणि नकारात्मकता दूर होते. त्यांचं ध्यान करणाऱ्याला सकारात्मक विचार, आत्मविश्वास आणि निर्मितीची प्रेरणा मिळते.
मंत्र
“ॐ देवी कुष्माण्डायै नमः”
या मंत्राचा जप केल्याने जीवनात प्रकाश, उब आणि नवीन सुरुवात करण्याची शक्ती प्राप्त होते.
त्याग आणि साधना : संन्यासी किंवा साधू नारंगी/केशरी वस्त्र परिधान करतात, कारण तो त्याग, आत्मज्ञान आणि सांसारिक मोह सोडण्याचं प्रतीक आहे.कुष्मांडा देवीची आख्यायिका भक्तांना हीच शिकवण देते की आनंद, स्मित आणि सकारात्मक ऊर्जेमध्येच संपूर्ण सृष्टीला नवसंजीवनी देण्याची ताकद असते.
चैतन्य व जागृती : हा रंग सूर्याच्या तेजासारखा आहे, जो नवीन उमेद आणि जागृतीची भावना देतो.चक्रांमध्ये भूमिका : योगशास्त्रानुसार, स्वाधिष्ठान चक्र (नाभीखालील चक्र) नारंगी रंगाशी जोडलेलं आहे, जे सर्जनशीलता, भावनात्मक संतुलन आणि आनंद वाढवतं.
मानसिक व शारीरिक प्रभाव
नारंगी रंग मनात आनंद, सकारात्मकता आणि आत्मविश्वास निर्माण करतो.तो भूक वाढवतो आणि मनाला सक्रिय ठेवतो. म्हणूनच रेस्टॉरंट्स किंवा खाद्यपदार्थांमध्ये हा रंग जास्त वापरला जातो.उदासी, थकवा कमी करण्यास मदत करतो.
सण-परंपरांमधील महत्त्व
भारतात नवरात्री, गणेशोत्सव, होळी यांसारख्या उत्सवात नारंगी रंग शुभ मानला जातो.भगवा ध्वज हा धर्म, शौर्य आणि बलिदान यांचं प्रतिक आहे.सूर्यदेवाची उपासना करताना नारंगी रंगाचा उपयोग पवित्रतेसाठी केला जातो.
निष्कर्ष
नारंगी रंग उत्साह, आध्यात्मिकता आणि प्रगतीचा संदेश देतो. घराच्या सजावटीत किंवा कपड्यांमध्ये हा रंग वापरल्याने सकारात्मक ऊर्जा, प्रेरणा आणि आनंदी वातावरण निर्माण होतं. नवरात्रीच्या चौथ्या दिवशी पूजली जाणारी कुष्मांडा देवी ही आदिशक्तीची अष्टमूर्तींपैकी एक मानली जाते. म्हणजेच जगाची सुरुवात करण्यासाठी थोड्याशा उष्णतेने ब्रह्मांडाची निर्मिती करणारी शक्ती ही कुष्मांडा देवी.
उत्पत्ती आणि स्वरूप
पुराणकथेनुसार संपूर्ण सृष्टी अंधाराने व्यापलेली असताना देवीने आपल्या हलक्या हास्याने (कुश्) ब्रह्मांडाची निर्मिती केली. म्हणून त्यांना “कुष्मांडा” असं नाव दिलं.त्यांचा वर्ण सूर्यप्रकाशासारखा तेजस्वी आहे.त्या आठ हातांनी युक्त (अष्टभुजा) आहेत. त्यांच्या हातात कमंडलू, धनुष्य, बाण, कमळ, अमृतकलश, जपमाळ, चक्र आणि गदा आहेत.त्या सिंहवाहिनी आहेत, जे शौर्य आणि निर्भयतेचं प्रतीक आहे.
कुष्मांडा देवीचं पूजन केल्याने शारीरिक व मानसिक ऊर्जा वाढते.साधकाला संपन्नता, आरोग्य, आयुष्य आणि यश प्राप्त होतं.
सूर्यदेवाची शक्ती त्यांच्यात असल्याने पूजा केल्याने सौर उर्जा आणि तेज मिळतं.रोग, मानसिक ताण, आर्थिक अडचणी दूर करण्यासाठी विशेष फलदायी मानलं जातं.
कुष्मांडा देवीसाठी जपला जाणारा प्रमुख मंत्र –
“ॐ देवी कुष्माण्डायै नमः”या मंत्राच्या जपाने साधकाच्या मनातील नकारात्मकता नष्ट होऊन आत्मविश्वास, प्रसन्नता आणि सकारात्मकता वाढते.
कुष्मांडा देवी आपल्याला शिकवतात की आनंदी हास्याने, प्रकाशाने आणि सकारात्मक विचारांनीच सृष्टीला जीवन देता येतं. त्यांची उपासना केल्याने साधकाला अंधारातून प्रकाशाकडे जाण्याची शक्ती मिळते.
