शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य-pinterest
हिंदू धर्मात पितृपक्ष हा पूर्वजांबद्दल आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा काळ मानला जातो. या काळात लोक आपल्या पूर्वजांसाठी श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदान यांसारखे विधी करतात. या परंपरेत केवळ ब्राह्मणांना भोजनच दिले जात नाही, तर गरजू व्यक्तींनाही अन्नदान व दानधर्म केला जातो. धार्मिक श्रद्धेनुसार, श्राद्धासाठी तयार केलेले अन्न हे सामान्य जेवणापेक्षा वेगळे मानले जाते. हे अन्न पितरांना अर्पण करण्यासाठी तयार केले जाते आणि त्यानंतर ब्राह्मण, गरजू व कुटुंबातील सदस्यांना ते भोजन दिले जाते. दरम्यान, ‘श्राद्ध’ भोजनाबाबत काही विशिष्ट परंपरा आहेत—ज्यामध्ये कोणाला भोजन द्यावे आणि कोणी त्यापासून अलिप्त राहावे, याचे नियम सांगितले आहेत. श्राद्धाचे जेवण कोणाला द्यावे आणि कोणाला देऊ नये याविषयी सविस्तर जाणून घेऊया
पंचांगानुसार, पितृपक्षाची सुरुवात 26 सप्टेंबर रोजी पौर्णिमा श्राद्धाने होणार आहे. दरम्यान, पितृपक्षाचे पालन 27 सप्टेंबर रोजी प्रतिपदा श्राद्धापासून सुरू होईल असे मानले जाते. त्याची सांगता 10 ऑक्टोबर रोजी सर्वपितृ अमावस्याने होणार आहे.
धार्मिक परंपरेनुसार, ‘श्राद्धा’च्या दिवशी एखाद्या सात्त्विक आणि विद्वान ब्राह्मणाला जेवण देण्याची विशेष प्रथा आहे. अशी धारणा आहे की, ब्राह्मणाला आदरपूर्वक जेवण घातल्याशिवाय श्राद्धविधी पूर्ण मानला जात नाही.
‘श्राद्ध’ काळातील परंपरा केवळ ब्राह्मणांना भोजन देण्यापुरतीच मर्यादित नाही. धार्मिक श्रद्धेनुसार, गरीब, भुकेले, असहाय आणि गरजू व्यक्तींना भोजन देणे हे देखील पुण्यकर्म मानले जाते. त्यामुळे, कोणत्याही कारणास्तव ब्राह्मण उपलब्ध नसल्यास, तुम्ही त्याऐवजी एखाद्या गरजू व्यक्तीला भोजन देऊ शकता.
श्राद्धविधीसाठी तयार केलेले अन्न कुटुंबातील सदस्यांनी ग्रहण करण्यास परवानगी आहे का, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. धार्मिक परंपरांनुसार, एकाच कुळातील व गोत्रातील व्यक्ती तसेच कुटुंबातील सदस्य श्राद्धाचे जेवण ग्रहण करू शकतात; असे करणे अयोग्य मानले जात नाही.
श्राद्धविधींदरम्यान ‘पंचबली’ची परंपरा विशेषत्वाने पाळली जाते; यात गाय, कुत्रा, कावळा आणि मुंग्या यांसारख्या विविध जीवांसाठी अन्नाचा काही भाग वेगळा काढून ठेवण्याची प्रथा अनेक कुटुंबांमध्ये दिसून येते.
धार्मिक परंपरांमध्ये श्राद्धाचे जेवण ‘सात्त्विक’ (शुद्ध आणि हितकारक) ठेवण्यावर भर दिला जातो. याच कारणामुळे, मांस, मद्य किंवा इतर नशिल्या पदार्थांचे सेवन करणाऱ्या व्यक्तींना श्राद्धाचे जेवण वाढू नये, असा सल्ला दिला जातो.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
