शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
“सुंदर ते ध्यान उभे विटेवरी” हा अभंग संत तुकाराम महाराज यांनी रचला आहे. संत तुकाराम महाराज (इ.स. १६०८–१६४९) हे वारकरी संप्रदायातील महान संत, कवी आणि समाजप्रबोधनकार होते. त्यांनी सुमारे चार ते पाच हजार अभंगांची रचना केली. त्यांच्या अभंगांमध्ये भक्ती, वैराग्य, नामस्मरण, समाजसुधारणा आणि ईश्वरप्रेम यांचा सुंदर संगम दिसतो. हा अभंगही विठ्ठलाच्या सगुण स्वरूपाचे अत्यंत सुंदर वर्णन करणारा आहे.
या अभंगाची लोकप्रियता अनेक कारणांमुळे टिकून आहे.
विठ्ठलाच्या मूर्तीचे अत्यंत जिवंत आणि सुंदर वर्णन यात आहे.
भाषा सोपी, ओघवती आणि सर्वसामान्यांना समजणारी आहे.
भजन, कीर्तन आणि काकड आरतीमध्ये हा अभंग नियमित गायला जातो.
विठ्ठलाचे दर्शन न घेताही हा अभंग ऐकताना भक्तांच्या डोळ्यांसमोर विठ्ठल उभा राहतो.
अनेक नामवंत गायकांनी हा अभंग स्वरबद्ध केल्यामुळे तो घराघरात पोहोचला.
आजही आषाढी आणि कार्तिकी वारीत हा अभंग मोठ्या भक्तिभावाने गायला जातो.
सुंदर ते ध्यान उभे विटेवरी।
कर कटावरी ठेवूनिया॥
अर्थ
या ओळींमध्ये संत तुकाराम महाराज विठ्ठलाचे ध्यान कसे करावे हे सांगतात.
त्यांच्या दृष्टीने सर्वात सुंदर ध्यान म्हणजे विटेवर उभा असलेला विठ्ठल. विठ्ठलाने दोन्ही हात कंबरेवर ठेवले आहेत. ही मुद्रा आत्मविश्वास, स्थैर्य, भक्तांवरील प्रेम आणि भक्तांची वाट पाहणाऱ्या परमेश्वराचे प्रतीक मानली जाते.
विटेवर उभे राहण्यामागेही मोठा संदेश आहे. पुंडलिक आपल्या आई-वडिलांची सेवा करत असल्यामुळे त्याने भगवान श्रीकृष्णाला थांबण्यासाठी वीट दिली. भक्ताच्या सेवेला महत्त्व देण्यासाठी भगवान त्या विटेवर उभे राहिले आणि तेथेच विठ्ठलरूपात कायमचे विराजमान झाले.
संत तुकाराम सांगतात की, ईश्वराचे हे रूपच मनात सतत ठेवावे. हे ध्यान मनाला शांती, समाधान आणि भक्ती देते.
“सुंदर ते ध्यान उभे विटेवरी” हा संत तुकाराम महाराजांचा अजरामर अभंग आहे. शेकडो वर्षांपूर्वी रचला गेलेला हा अभंग आजही तितक्याच भक्तिभावाने गायला जातो. त्याच्या पहिल्याच कडव्यात विठ्ठलाचे सगुण, प्रेमळ आणि भक्तवत्सल स्वरूप इतक्या प्रभावीपणे उभे राहते की, भक्ताच्या मनात पंढरपूरचा विठोबा साक्षात उभा राहिल्याचा अनुभव येतो. म्हणूनच हा अभंग वारकरी परंपरेतील एक अमूल्य आध्यात्मिक ठेवा मानला जातो.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: हा अभंग वारकरी संप्रदायातील महान संत संत तुकाराम महाराज यांनी रचला आहे. हा त्यांच्या सर्वाधिक लोकप्रिय अभंगांपैकी एक मानला जातो.
Ans: या ओळीत संत तुकाराम महाराज विटेवर उभ्या असलेल्या भगवान विठ्ठलाच्या सगुण आणि सुंदर स्वरूपाचे ध्यान करण्यास सांगतात. हे ध्यान भक्ताच्या मनाला शांती आणि भक्तीचा अनुभव देते.
Ans: संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगांमध्ये भक्ती, समाजप्रबोधन, नैतिक मूल्ये आणि अध्यात्म यांचा सुंदर संगम आहे. त्यामुळे त्यांचे अभंग आजही वारकरी परंपरेचे अमूल्य आध्यात्मिक वैभव मानले जातात.
