सोमवार, 14 सप्टेंबर 2026
Ganesh Chaturthi 2026 : गणपतीला बाप्पा आणि मोरिया का म्हटले जाते? जाणून घ्या यामागील ६०० वर्षे जुनी रंजक कथा आणि इतिहास ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
गणेशोत्सव म्हटला की गल्लीबोळात, घराघरांत आणि मोठ्या मंडपांमध्ये एकच जयघोष ऐकायला मिळतो “गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या!” भाद्रपद महिन्यातील गणेश चतुर्थीपासून (Ganesh Chaturthi 2026) सुरू होणाऱ्या या उत्सवात लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत प्रत्येक जण गणरायाच्या भक्तीत लीन होतो. पण तुम्ही कधी असा विचार केला आहे का, की विघ्नहर्त्या गणेशाच्या नावापुढे ‘बाप्पा’ आणि ‘मोरया’ हे शब्द कसे जोडले गेले? यामागे केवळ धार्मिक श्रद्धा नसून सुमारे ६०० वर्षांपूर्वीचा एक अलौकिक इतिहास आणि भक्तीची रंजक कथा दडली आहे.
महाराष्ट्रात ‘बाप्पा’ हा शब्द अत्यंत आदराने, प्रेमाने आणि जिव्हाळ्याने वापरला जातो. मराठी संस्कृतीत घरातील वडीलधाऱ्या व्यक्तीला किंवा कुटुंबाच्या पालकाला ‘बाप्पा’ किंवा ‘बाप’ म्हणून संबोधले जाते. गणेशभक्त भगवान गणेशाला केवळ देव न मानता आपल्या कुटुंबाचा एक प्रमुख, पाठीराखा आणि संकटमोचक मानतात. त्यामुळेच अत्यंत आपुलकीने आणि लाडाने गणपतीच्या नावामागे ‘बाप्पा’ हा शब्द जोडला गेला आहे.
‘मोरया’ या शब्दाचा संबंध महाराष्ट्रातील चिंचवड (पुणे) येथील प्रसिद्ध संत आणि थोर गणेशभक्त श्री मोरया गोसावी यांच्याशी थेट जोडलेला आहे. ऐतिहासिक नोंदींनुसार, १४ व्या शतकात (सुमारे १३७५ च्या सुमारास) मोरया गोसावी यांचा जन्म झाला. त्यांचे आई-वडील वामन भट आणि पार्वतीबाई हे देखील गणपतीचे अनन्य भक्त होते. असे मानले जाते की, त्यांच्या कठोर तपश्चर्येवर आणि भक्तीवर प्रसन्न होऊन भगवान गणेशाने त्यांच्या पोटी जन्म घेण्याचे वरदान दिले होते.
मोरया गोसावी लहानपणापासूनच गणपतीच्या भक्तीत तल्लीन असायचे. ते दरमहा गणेश चतुर्थीच्या दिवशी चिंचवडहून अष्टविनायकांपैकी एक असलेल्या मोरगावच्या श्री मयुरेश्वर मंदिराचे दर्शन घेण्यासाठी तब्बल ९५ किलोमीटर अंतर अनवाणी पायांनी चालत जात असत. मयुरेश्वर भगवान हे मोरावर आरूढ असणारे गणेशाचे रूप मानले जाते.
श्री मोरया गोसावी यांनी ही खडतर वारी सलग ११७ वर्षे अखंडपणे चालू ठेवली. जसजसे त्यांचे वय वाढत गेले, तसतसे शरीर थकले आणि ९५ किलोमीटरची पायपीट करणे त्यांना अशक्य होऊ लागले. आपल्या लाडक्या भक्ताचे हे कष्ट पाहून भगवान मयुरेश्वर प्रसन्न झाले. एके रात्री भगवान गणेशाने मोरया गोसावी यांच्या स्वप्नात येऊन दृष्टांत दिला, “हे भक्ता, आता तुला मोरगावला येण्याची गरज नाही. उद्या सकाळी जेव्हा तू चिंचवडच्या पवना नदीत/तलावात स्नान करून बाहेर येशील, तेव्हा मी स्वतः तुझ्यासमोर प्रकट होईन.”
दुसऱ्या दिवशी सकाळी जेव्हा मोरया गोसावी स्नानासाठी तलावात उतरले आणि बाहेर आले, तेव्हा त्यांच्या हातात भगवान गणेशाची एक लहान, अत्यंत तेजस्वी मूर्ती आपोआप आली. ती मूर्ती साक्षात मोरगावच्या मयुरेश्वराचेच रूप होती. मोरया गोसावी यांनी त्या मूर्तीची स्थापना चिंचवड येथे केली.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : 9/11 Attacks: अमेरिकेच्या गुप्तचर संस्थेच्या फाईलमधून नवीन खुलासे; वर्ल्ड ट्रेड सेंटर हल्ल्यापूर्वीच भारत होता बिन लादेनचा निशाणा
चिंचवडमध्ये मूर्तीची स्थापना झाल्यानंतर दूरदूरवरून भाविक तिच्या दर्शनासाठी येऊ लागले. लोक जेव्हा मोरया गोसावी यांच्या दर्शनाला जात, तेव्हा मोरया गोसावी “गणपती बाप्पा” असा जप करत असत आणि भाविक त्यांच्या सन्मानार्थ “मोरया” असा प्रतिसाद देत असत. हळूहळू देव आणि भक्ताचे नाव एकमेकांत इतके विलीन झाले की, लोक गणपतीचा जप करताना “गणपती बाप्पा मोरया” असा एकत्र जयघोष करू लागले.
अशी श्रद्धा आहे की चिंचवडची गणेश मूर्ती आणि मोरगावचा मयुरेश्वर यांच्यात कोणतेही अंतर नाही. आजही मोरया गोसावी यांच्या संजीवन समाधी मंदिरातून दरवर्षी पालखी मोरगावच्या मयुरेश्वर मंदिराकडे जाते. अशा प्रकारे एका भक्ताच्या निस्सीम भक्तीमुळे देवाच्या नावाआधी भक्ताचे नाव अमर झाले.
