रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
ग्रिगोरी येफिमोविच रासपुतीन याने रशियामध्ये काळी जादू करुन राजघराणे उद्धवस्त केले (फोटो - सोशल मीडिया)
Grigori Rasputin : सध्या भारतामध्ये फक्त रशियाची जोरदार चर्चा आहे. याचे कारण म्हणजे रशियाचे अध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन हे भारताच्या दौऱ्यावर आले आहेत. व्लादिमीर पुतिन हे दोन दिवस भारताची राजधानी दिल्लीमध्ये असणार आहे. त्यामुळे दिल्लीसह संपूर्ण देशामध्ये रशिया आणि पुतीनची चर्चा आहे. सध्याच्या स्थितीमध्ये पुतिन हे जगातील सर्वात शक्तिशाली व्यक्तींपैकी एक मानले जातात. याचबरोबर रशियन इतिहासात आणखी एक पुतिन होते, ज्यांना त्यावेळी रशियातील सर्वात शक्तिशाली व्यक्ती मानले जात असे. त्यांच्यावर असंख्य चित्रपट आणि गाणी देखील तयार झाली आहेत. आजही इतिहासामधील या पुतीनची देखील पुन्हा आठवण झाली आहे.
आजही या पुतीनचे नाव घेतले की रशियन लोकांच्या पाठीचा थरकाप उडतो. हा रशियाचा पुतीन म्हणजे रासपुतीन . त्याचे पूर्ण नाव ग्रिगोरी येफिमोविच रासपुतीन होते… एक घाणेरडा, दुर्गंधीयुक्त, भिकारीसारखा सायबेरियन शेतकरी ज्याने रशियाच्या सर्वात शक्तिशाली राजघराण्याला इतके मोहित केले की झार निकोलस II चे संपूर्ण रोमानोव्ह साम्राज्य त्याच्या इशाऱ्यावर होते. राणी अलेक्झांड्रा त्याची भक्त बनली. आणि एका साध्या भविष्यवाणीने ३०० वर्ष जुने रोमानोव्ह राजवंश कायमचे संपुष्टात आले.
आजही, रशियामध्ये रासपुतीनचे नाव नुसते घेतले तरी सर्वजण थरथर कापतात आणि आजही त्याच्याबद्दलची भीती ही रशियन लोकांच्या मनामध्ये घर करुन आहे. काही जण त्याला सैतान म्हणतात, तर काही जण चमत्कार करणारा संत… पण सत्य हे आहे की त्याने रशियाला बोल्शेविक क्रांतीच्या ज्वाळांमध्ये बुडवले.
हे देखील वाचा : रुपया कोसळला, डॉलरने मोडले सर्व विक्रम! सामान्य माणसावर थेट फटका
१८६९ मध्ये सायबेरियन गावातील पोक्रोव्स्कॉय येथे एका गरीब शेतकरी कुटुंबात जन्मलेले ग्रिगोरी रासपुतिन हे लहानपणापासूनच एक चमत्कारिक व्यक्तिमत्व होते. ते चोरी, दारू आणि स्त्रियांमध्ये रमायचे. गावकरी त्यांना “वेडा भिक्षू” म्हणत. पण त्यांच्या डोळ्यात एक विचित्र ठिणगी होती. लोक म्हणायचे की ते फक्त एका स्पर्शाने आजारी लोकांना बरे करू शकत होते. १९०३ मध्ये, ते सेंट पीटर्सबर्ग येथे यात्रेकरू म्हणून आले. त्यांचे केस विस्कटलेले होते आणि त्यांच्या कपड्यांना दुर्गंधी येत होती, परंतु त्यांचे वक्तृत्व कौशल्य इतके शक्तिशाली होते की उच्चपदस्थ पुजारी देखील त्यांच्या शब्दांनी मोहित झाले. हळूहळू, त्यांनी आपल्या मोहित शब्दांनी शाही दरबारात स्थान मिळवले.
राजघराण्यात विश्वासाने केला प्रवेश
१९०५ मध्ये, झार निकोलस दुसरा आणि राणी अलेक्झांड्रर यांना त्यांचा एकुलता एक मुलगा अलेक्सई झाला. पण मुलाला हिमोफिलिया झाला होता, म्हणजेच त्याचे रक्त गोठत नव्हते. किरकोळ दुखापत देखील त्याला मारू शकत होती. डॉक्टरांनी हार मानली होती. १९०७ मध्ये एका रात्री, अलेक्सई रक्तस्त्राव होऊ लागला. राणी असह्य रडली. मग कोणीतरी रासपुतीनला बोलवा असे सुचवले. तो आला, मुलाजवळ बसला, त्याच्या हातावर हात मारला, काही मंत्र म्हटले आणि… रक्तस्त्राव थांबला.
राणीचे डोळे अश्रूंनी भरले. तिने रासपुतीनचे पाय स्पर्श केले आणि ती म्हणाली, “तू देवाचा दूत आहेस.” ही रासपुतीनच्या जादूची सुरुवात होती. तो राजवाड्यात वारंवार येत असे. राणी त्याला “आमचा मित्र” म्हणू लागली. झार निकोलस त्याला “पवित्र भिक्षू” मानू लागला. यामुळे त्याची चर्चा संपूर्ण रशियामध्ये रंगू लागली. त्याच्या राजघराण्याची जवळीक देखील चर्चेचा विषय ठरली. मग एके दिवशी रासपुतीन म्हणाला, “मी जिवंत असेपर्यंत रोमानोव्ह राजवंश सुरक्षित राहील. माझ्या मृत्यूबरोबर तुमचे साम्राज्यही संपेल.” ही भविष्यवाणी नंतर खरी देखील ठरली.
हे देखील वाचा : महाराष्ट्रात महायुतीतील दुरावा वाढला? BJP ने पुन्हा एकनाथ शिंदेंकडे केला काणाडोळा, इशाराही टाळला
रासपुतीनचे आयुष्य गूढतेने आणि रहस्यांनी व्यापलेले होते. तो दिवसा पवित्र भिक्षू असल्याचे भासवत असे, पण रात्री तो दारू आणि स्त्रियांमध्ये रमायचा. सेंट पीटर्सबर्गच्या सर्वात प्रमुख महिला त्याच्याकडे गर्दी करत असत. तो म्हणायचा, “पापानेच पवित्रता मिळते.” त्याच्या मेळाव्यात राजकन्या, डचेसिस आणि मंत्र्यांच्या पत्नींचा समावेश होता. असे म्हटले जाते की त्याने अनेक रशियन खानदानी कुटुंबातील महिलांना मोहित केले. तो झारला म्हणाला, “तुमच्या दरबारातील सर्व मंत्री माझे ऐकतात.” आणि ते खरे होते. तो मंत्र्यांची नियुक्ती आणि बडतर्फी करत असे. रशिया पहिल्या महायुद्धात खूप अडकला होता, परंतु रासपुतीनच्या आग्रहावरून, झारने स्वतः सैन्याची कमान स्वीकारली आणि आघाडीवर गेला. झार एकटाच राहिला आणि रासपुतीनने संपूर्ण शाही प्रशासन ताब्यात घेतले.
ना विषने मेला ना बंदुकीच्या गोळीने
रासपुतीनच्या सत्तेने खानदानी लोक अस्वस्थ झाले. शेवटी, राजकुमार फेलिक्स युसुपोव्हने त्याला मारण्याची योजना आखली. ३० डिसेंबर १९१६ च्या रात्री, युसुपोव्हने रासपुतीनला त्याच्या राजवाड्यात बोलावले. त्याने त्याच्या केक आणि वाइनमध्ये सायनाइड मिसळले. असे म्हटले जाते की रासपुतीनने भरपूर खाल्ले आणि प्यायले, पण काहीही झाले नाही. मग युसुपोव्हने त्याच्या छातीत गोळी झाडली. रासपुतीन पडला, पण पुन्हा उठला आणि पळू लागला. बाहेरच्या बर्फात त्याला पुन्हा गोळी मारण्यात आली. तरीही तो मरण पावला नाही. शेवटी, त्याला दोरीने बांधून नेवा नदीच्या बर्फात फेकण्यात आले.
आणि भविष्यवाणी खरी ठरली..
रासपुतीनच्या मृत्यूनंतर फक्त १४ महिन्यांनी, फेब्रुवारी १९१७ मध्ये, रशियामध्ये क्रांती झाली. झार निकोलस पहिला याला पदत्याग करावा लागला. जुलै १९१८ मध्ये, बोल्शेविकांनी झार, झार आणि त्यांच्या पाच मुलांना एका तळघरात गोळ्या घातल्या. ३०० वर्ष जुने रोमानोव्ह राजवंश संपले आणि रासपुतीनची भविष्यवाणी खरी ठरली.
