रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
US Politics : अमेरिकन संसदेतील समीकरणांमुळे पुतिन यांच्यावर दबाव वाढणार? ट्रम्प यांची भूमिका आणि युक्रेन युद्धाचे नवे वळण ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
अमेरिकेच्या (US Midterms) मध्यावधी निवडणुकांचे निकाल समोर आल्यानंतर जागतिक भूराजकारणात मोठे भूकंप सदृश बदल घडताना दिसत आहेत. रिपब्लिकन पक्षाला बसलेल्या फटक्यानंतर आणि डेमोक्रॅटिक पक्षाने संसदेवर वर्चस्व मिळवल्यानंतर आता युक्रेन-रशिया युद्धाची दिशा कशी बदलेल, याकडे संपूर्ण जगाचे डोळे लागले आहेत. रशिया या राजकीय घडामोडींवर अत्यंत बारकाईने लक्ष ठेवून आहे. डेमोक्रॅट्सच्या विजयामुळे युक्रेनला अमेरिकेकडून लष्करी मदत मिळण्याचा मार्ग सुकर होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात असली तरी रशियन अध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आणि डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यातील संवादाचे भवितव्य काय असेल, यावर अजूनही प्रश्नचिन्ह कायम आहे.
अमेरिकेतील राजकीय समीकरणांमध्ये मोठा बदल झाला असला, तरी रशियाला अजूनही राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याकडून शांतता वाटाघाटी पुढे नेण्याची आशा आहे. क्रेमलिनचे प्रवक्ते दिमित्री पेस्कोव्ह यांनी यावर भाष्य करताना स्पष्ट केले की, संसदेतील राजकीय फेरबदल ही अमेरिकेची अंतर्गत बाब आहे. निवडणुकांच्या निकालांचा रशिया आणि युक्रेन यांच्यात तोडगा काढण्यासाठी अमेरिकेकडून सुरू असलेल्या प्रयत्नांवर कोणताही नकारात्मक परिणाम होऊ नये, अशी रशियाची अपेक्षा आहे.
या पार्श्वभूमीवर, रशियन, युक्रेनियन आणि अमेरिकन अधिकाऱ्यांची एक महत्त्वपूर्ण बैठक संयुक्त अरब अमिरातीमधील (UAE) अबू धाबी येथे आयोजित करण्यात आली आहे. या बैठकीत युद्धातील तणाव कमी करण्यावर आणि राजनैतिक तोडगा काढण्यावर विस्तृत चर्चा होणार आहे. विशेष म्हणजे, पेस्कोव्ह यांनी अमेरिकेच्या फर्स्ट लेडी मेलानिया ट्रम्प यांच्या मानवतावादी उपक्रमांचे जाहीर कौतुक केले. मेलानिया ट्रम्प यांच्या पुढाकारामुळे गेल्या आठवड्यात रशियाच्या ताब्यात असलेल्या युक्रेनियन शहर ओलेश्कीच्या आसपास तात्पुरता युद्धविराम शक्य झाला होता. यामुळे बाधित नागरिकांपर्यंत मदत पोहोचवणे आणि विस्थापित लोकांना सुरक्षित बाहेर काढणे शक्य झाले.
गेल्या काही महिन्यांत ट्रम्प प्रशासनाने घेतलेले अनेक निर्णय रशियासाठी दिलासादायक ठरल्याचे चित्र होते. अमेरिकेने रशियाकडून थेट डिझेल खरेदी करण्याचा करार केला, जो अनेक वर्षांपासून रशियावर लादलेल्या आर्थिक निर्बंधांच्या पूर्णपणे विरोधात मानला गेला. एवढेच नाही तर ट्रम्प यांनी युक्रेनला रशियन तेल शुद्धीकरण केंद्रांवर (Oil Refineries) होणारे ड्रोन हल्ले थांबवण्याचे निर्देश दिले होते. या हल्ल्यांमुळे अमेरिकेत डिझेलचे दर गगनाला भिडत असल्याचा दावा ट्रम्प यांनी केला होता.
तथापि, विश्लेषकांच्या मते जागतिक ऊर्जेचे भाव वाढण्यासाठी इराणमधील तणाव हा मुख्य कारणीभूत होता. अमेरिकेच्या राष्ट्रीय हिताचे कारण देत ट्रम्प यांनी रशियन अर्थव्यवस्थेवर नवे निर्बंध लादणे तात्पुरते स्थगित केले होते. या निर्णयावर अमेरिकेतील दोन्ही पक्षांच्या खासदारांनी तीव्र आक्षेप नोंदवला होता.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Diwali : अमेरिकेत हिंदूं उत्सवावर वंशद्वेषाचे सावट; ट्रम्प यांच्या समर्थकांचा सिएटलमध्ये दिवाळी कार्यक्रमात गोंधळ
या राजकीय खेळात ‘स्टारशील्ड’ आणि डिझेल करारावरून नवा वाद पेटला. युक्रेनियन सैन्यासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या इलॉन मस्कच्या स्पेसएक्सच्या ‘स्टारशील्ड’ लष्करी इंटरनेट सेवेचा वेग अचानक कमी करण्यात आला. युक्रेनच्या ड्रोन हल्ल्यांसाठी आणि प्रत्यक्ष युद्धभूमीवरील संवादासाठी ही सेवा कणा मानली जाते. ट्रम्प यांनी या निर्णयात आपला सहभाग नाकारला असला तरी, युक्रेनवर शांतता वाटाघाटींसाठी दबाव आणण्याचा हा एक अप्रत्यक्ष प्रयत्न होता, असा अंदाज तज्ज्ञांनी व्यक्त केला.
दुसरीकडे, रशियासोबतचा डिझेल खरेदीचा करारही कायदेशीर अडचणीत सापडला आहे. अमेरिकेच्या संघराज्यीय आणि राज्य अधिकाऱ्यांनी इशारा दिला की, रशियन डिझेल हाताळल्यास संबंधित कंपन्यांवर कायदेशीर कारवाई होईल. यामुळे अमेरिकेकडे निघालेले दोन रशियन टँकर अर्ध्यातूनच परत फिरले. मात्र, रशियाने स्पष्ट केले आहे की ते डिझेलचा पुरवठा थांबवणार नाहीत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Horizon Europe : भारताचा ‘होरायझन युरोप’मध्ये प्रवेश निश्चित; युरोपियन युनियनसोबतच्या वाटाघाटी यशस्वी, संशोधकांसाठी सुवर्णकाळ
रशियाकडून होणाऱ्या भीषण बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र हल्ल्यांचा प्रतिकार करण्यासाठी युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष वोलोडिमिर झेलेन्स्की यांनी अमेरिकेकडे तातडीने ‘पॅट्रियट’ (Patriot Missile Defense System) क्षेपणास्त्र यंत्रणेची मागणी लावून धरली आहे. इराण युद्धातील वाढत्या सहभागामुळे अमेरिकेचा स्वत:चा शस्त्रास्त्र साठा कमालीचा घटला आहे, ज्यामुळे ट्रम्प प्रशासनाला प्रथम स्वतःची संरक्षण यंत्रणा बळकट करावी लागत आहे.
तथापि, ३० ऑक्टोबर रोजी ट्रम्प प्रशासनाने युक्रेनला २.१ अब्ज डॉलर्सच्या पॅट्रियट क्षेपणास्त्र विक्रीला मंजुरी दिली. यापूर्वी युक्रेनने पेंटागॉनवर जाणूनबुजून पुरवठ्यात विलंब करत असल्याचा आरोप केला होता. ट्रम्प यांनी अनेकदा सार्वजनिक मंचांवरून पुतिन हे तडजोड करण्यास इच्छुक असल्याचे सांगितले आहे, तर झेलेन्स्की यांना शांततेच्या मार्गातील प्रमुख अडथळा ठरवण्याचा प्रयत्न केला आहे. नुकतीच ट्रम्प यांनी पुतिन यांचे दूत किरिल दिमित्रीव्ह यांच्याशी चर्चा केली, परंतु या कार्यक्रमात उपस्थित असलेल्या युक्रेनियन प्रतिनिधींची भेट घेणे टाळले.
डेमोक्रॅटिक पक्षाने अमेरिकन संसदेवर नियंत्रण मिळवल्यानंतर आता ट्रम्प प्रशासनाला आपल्या धोरणांमध्ये बदल करणे भाग पडू शकते. रशियाचे माजी अध्यक्ष दिमित्री मेदवेदेव यांच्या मते, ट्रम्प आता युक्रेनवर थेट दबाव टाकणे टाळतील, कारण त्यांना संसदेत डेमोक्रॅट्ससोबत थेट संघर्ष नको आहे.
दुसऱ्या बाजूला, झेलेन्स्की यांना विश्वास आहे की अमेरिकेत डेमोक्रॅट्स मजबूत झाल्यामुळे युक्रेनला लष्करी मदत आणि आर्थिक पाठबळ मोठ्या प्रमाणात मिळेल. राजकीय विश्लेषक अब्बास गल्यामोव्ह यांच्या मते, “ट्रम्प यांच्या सुरुवातीच्या मवाळ भूमिकेचा फायदा घेऊन पुतिन यांनी तडजोड करण्याची संधी गमावली. आता अमेरिकन संसदेच्या दबावामुळे पुतिन यांच्यासमोरील अडचणी अधिक वाढू शकतात.”
तथापि, अटलांटिक कौन्सिलचे जॉन फ्लेक आणि रशियन खासदार कॉन्स्टँटिन कोसाचेव्ह यांच्या मते, परराष्ट्र धोरणात अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांचे अधिकार सर्वोच्च असतात. त्यामुळे संसदेत बहुमत असूनही डेमोक्रॅट्सना ट्रम्प यांच्या निर्णयांवर पूर्णपणे अंकुश ठेवणे कठीण जाईल. आगामी काळात ट्रम्प युक्रेन आणि रशिया या दोघांवरही अधिक कठोर भूमिका घेतात की जागतिक शांततेसाठी नवा मार्ग शोधतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
Ans: डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या विजयामुळे युक्रेनला अमेरिकेकडून लष्करी मदत वाढण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे रशिया आणि पुतिन यांच्यावर राजकीय व लष्करी दबाव वाढू शकतो.
Ans: ट्रम्प प्रशासनाने युक्रेनला रशियन बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांपासून संरक्षणासाठी २.१ अब्ज डॉलर्स किमतीच्या 'पॅट्रियट' (Patriot) क्षेपणास्त्रांच्या विक्रीला मंजुरी दिली आहे.
Ans: अमेरिकन, रशियन आणि युक्रेनियन अधिकाऱ्यांमधील पुढील शांतता चर्चा संयुक्त अरब अमिरातीमधील (UAE) अबू धाबी येथे आयोजित करण्यात आली आहे.
