International Day of Play : गुणांच्या शर्यतीत मुलांना मागे ठेवू नका, मैदानावर पाठवा; वाचा बालविकासाचे ‘हे’ सर्वात महत्त्वाचे सूत्र

International Day Of Play : आंतरराष्ट्रीय खेळ दिन दरवर्षी ११ जून रोजी साजरा केला जातो. मुलांसाठी खेळाचे महत्त्व अधोरेखित करणे आणि त्यांच्या शारीरिक, मानसिक व सामाजिक विकासातील खेळाची भूमिका ओळखणे, हा या दिवसाचा उद्देश आहे.

• बालपणाचा मूलभूत हक्क
• कौशल्यांचा विकास
• डिजिटल युगातील आव्हान

International Day of Play 2026 India : आजच्या आधुनिक आणि डिजिटल युगात आपल्या मुलांचे बालपण कुठेतरी हरवत चालले आहे का? हा प्रश्न आज प्रत्येक पालकाला सतावत आहे. सकाळी उठल्यापासून ते रात्री झोपेपर्यंत मुले एकतर अभ्यासाच्या पुस्तकात व्यस्त असतात किंवा मोबाईल, लॅपटॉपच्या स्क्रीनला चिकटलेली असतात. मुलांची हीच मैदानापासून वाढती दूरता आणि त्यांचा खुंटलेला शारीरिक-मानसिक विकास लक्षात घेऊन संपूर्ण जगभरात ११ जून रोजी ‘आंतरराष्ट्रीय खेळ दिन’ (International Day of Play) साजरा केला जातो. संयुक्त राष्ट्रांनी (United Nations) अधिकृतपणे घोषित केलेला हा दिवस केवळ एक उत्सव नाही, तर मुलांचा खेळण्याचा मूलभूत अधिकार सुनिश्चित करण्यासाठी उचललेले एक अत्यंत क्रांतिकारी पाऊल आहे.

खेळ म्हणजे केवळ टाईमपास नव्हे, तर जीवन जगण्याची शाळा!

अनेकदा पालकांचा असा समज असतो की खेळण्यामुळे मुलांचा वेळ वाया जातो आणि अभ्यासाचे नुकसान होते. परंतु, बालविकास तज्ज्ञांच्या मते हा दृष्टिकोन पूर्णपणे चुकीचा आहे. खेळ ही मुलांसाठी जीवन कौशल्ये शिकण्याची पहिली शाळा असते. जेव्हा एखादे मूल मैदानावर मित्रांसोबत खेळते, तेव्हा ते नकळतपणे ‘सहकार्य’ (Teamwork) आणि ‘नेतृत्व’ (Leadership) यांसारखे महत्त्वाचे गुण आत्मसात करत असते. हार जिंकल्यानंतर अपयश कसे पचवायचे आणि संकटाच्या वेळी एकत्र येऊन ‘समस्यांचे निराकरण’ (Problem Solving) कसे करायचे, याचे धडे कोणत्याही पुस्तकातून नाही तर मैदानावरूनच मिळतात. खेळामुळे मुलांमधील सर्जनशीलता (Creativity) वाढीस लागते, ज्यामुळे त्यांची विचार करण्याची क्षमता अधिक प्रगल्भ होते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Maratha Empire: इस्रायलमध्ये उभारला जातोय छत्रपती शिवाजी महाराजांचा पुतळा; पाहा 350 वर्षांपूर्वीचा तो अंगावर काटा आणणारा इतिहास

तंत्रज्ञानाचा विळखा आणि अभ्यासाचा ताण: आजच्या बालपणाचे सर्वात मोठे शत्रू

सध्याच्या २०२६ च्या काळात स्मार्टफोन, ऑनलाईन गेमिंग आणि सोशल मीडियाचा प्रभाव प्रचंड वाढला आहे. परिणामी, लहान मुले मैदानावर जाऊन घाम गाळण्याऐवजी घरातच तासनतास स्क्रीनसमोर घालवणे पसंत करत आहेत. या वाढत्या ‘स्क्रीन टाईम’मुळे मुलांमध्ये लहान वयातच लठ्ठपणा, डोळ्यांचे विकार, चिडचिडेपणा आणि नैराश्यासारख्या गंभीर समस्या दिसून येत आहेत.

Play is so important for children’s development, social skills and mental health. Ahead of the #InternationalDayOfPlay, let’s strengthen efforts to ensure that every child, everywhere, can exercise their right to play. pic.twitter.com/Mr0qwM61ea — Catherine Russell (@unicefchief) June 8, 2026

credit – social media and Twitter

याशिवाय, आजच्या चुरशीच्या स्पर्धेत पालकांकडून मुलांवर अभ्यासाचा आणि गुणांचा प्रचंड ताण टाकला जातो. हा वाढता ताण मुलांच्या मानसिक आरोग्यासाठी घातक ठरत आहे. आंतरराष्ट्रीय खेळ दिन आपल्याला याच गोष्टीची जाणीव करून देतो की, मुलांच्या सर्वांगीण आणि निरोगी विकासासाठी खेळ हा उत्तम शिक्षणा इतकाच किंबहुना त्याहूनही अधिक महत्त्वाचा आहे.

निसर्गाशी सुसंवाद आणि निरामय आरोग्याचा संदेश

जेव्हा मुले उघड्या मैदानावर, झाडांच्या सावलीत आणि मातीत खेळतात, तेव्हा त्यांचा निसर्गाशी थेट संबंध येतो. यामुळे त्यांची रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत होते आणि शरीराला आवश्यक असलेले व्हिटॅमिन डी मुबलक प्रमाणात मिळते. धावण्या-पळण्यामुळे फुफ्फुसांची कार्यक्षमता वाढते आणि हाडे मजबूत होतात. हा दिवस आपल्याला पुन्हा एकदा निसर्गाशी सुसंवाद साधत आपले जीवन आनंदी आणि निकोप बनवण्याची प्रेरणा देतो. जर आज आपण आपल्या मुलांना खेळण्याचे स्वातंत्र्य दिले, तरच आपण उद्याच्या एका सशक्त आणि निरोगी पिढीची निर्मिती करू शकू.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Veto : महायुद्धापेक्षा भयानक राजकारण! UNSC मध्ये चीन-पाकिस्तानचा डाव उलटवला; महासत्तेने वापरली ‘व्हीटो पॉवर’

जगभरात कसे केले जाते आयोजन?

११ जून रोजी या दिवसाचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी विविध पर्यावरण संस्था, नामांकित शाळा, स्वयंसेवी संस्था (NGOs) आणि नगरपालिकांच्या माध्यमातून अनेक नाविन्यपूर्ण उपक्रमांचे आयोजन केले जाते. यामध्ये मुलांसाठी पारंपारिक मैदानी खेळांच्या स्पर्धा, पालकांसाठी जनजागृती कार्यशाळा (Workshops) आणि विविध क्रीडा महोत्सवांचा समावेश असतो. ‘खळत-खळत शिक्षण’ या संकल्पनेला प्रोत्साहन देणारे अनेक प्रकल्प या दिवशी राबवले जातात, जेणेकरून शाळांमध्येही खेळाला हक्काचे स्थान मिळेल.