गुरुवार, 5 नोव्हेंबर 2026
१९७१ च्या युद्धादरम्यान, भारतीय नौदलाने पाकिस्तानची प्रगत पाणबुडी, पीएनएस गाझी, बुडवली. हे निर्णायक ठरले आणि पाकिस्तानचे दोन तुकडे झाले (फोटो सौजन्य - Wikipedia)
भारताने बांगलादेशच्या मुक्ती संग्रामात पाठिंबा दिला होता. ३ डिसेंबर रोजी पाकिस्तानने भारतावर हवाई हल्ला केला. यामुळे भयंकर युद्ध सुरू झाले. सैन्य जमिनीवर लढत असताना, समुद्रातही एक धोकादायक खेळ सुरू होता. येथे, भारतीय नौदलाला आपले सामर्थ्य दाखविण्याची संधी मिळाली. या कथेचा नायक आयएनएस विक्रांत होता – भारताची गौरवशाली विमानवाहू जहाज – आणि खलनायक होता पाकिस्तानची प्राणघातक पाणबुडी, पीएनएस गाझी.
Indian Navy : भारतीय नौदल किती आहे सक्षम? शेजारील देशांच्या तुलनेत तयारी किती?
PNS Ghazi पाणबुडी
पीएनएस गाझी ही सामान्य पाणबुडी नव्हती. ती अमेरिकेकडून भाड्याने घेतलेली जुनी पण धोकादायक पाणबुडी होती. पाकिस्तानने यूएसएस डायब्लोचे नाव गाजी असे ठेवले होते. ती पाकिस्तानची एकमेव लांब पल्ल्याची हल्ला करणारी पाणबुडी होती. तिचे ध्येय आयएनएस विक्रांत बुडवणे होते. जर विक्रांत बुडाली असती तर भारताचा पूर्वेकडील नौदल ताफा कमकुवत झाला असता. पाकिस्तानी कमांडरना असे वाटले होते की गाझी शांतपणे बंगालच्या उपसागरात घुसून विशाखापट्टणम बंदरात नांगरलेल्या विमानवाहू जहाज आयएनएस विक्रांतला टॉर्पेडो करेल. गाझीचे कमांडर जफर मुहम्मद खान यांनी त्यांच्या ९३ सदस्यांच्या क्रूसह या धोकादायक मोहिमेचे नेतृत्व केले. गाझी २ डिसेंबर रोजी प्रवासाला निघाला. ही पाकिस्तानी नौदलाची सर्वात मोठी आशा होती.
ऑपरेशन गाझीचे १० प्रमुख परिणाम
१९७१ च्या युद्धादरम्यान, पाकिस्तानने भारताची एकमेव विमानवाहू युद्धनौका आयएनएस विक्रांत नष्ट करण्यासाठी गाझी पाणबुडी पाठवली होती, जी समुद्रात नौदल कर्मचाऱ्यांनी नष्ट केली होती (फोटो सौजन्य – PTI)
परंतु भारतीय नौदल आधीच सतर्क होते. आयएनएस विक्रांतचे संरक्षण करण्यासाठी, आयएनएस राजपूत (एक विनाशक) यांना गस्त घालण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली होती. आयएनएस राजपूतचे कमांडर इंद्रजित सिंग यांनी त्यांच्या टीमला हाय अलर्टवर ठेवले. ३ डिसेंबरच्या रात्री युद्ध घोषित करण्यात आले. पीएनएस गाझी विशाखापट्टणमजवळ आली. ती विक्रांत बाहेर येण्याची वाट पाहत शांतपणे पाण्याखाली लपून राहिली, परंतु आयएनएस विक्रांत आधीच अंदमान बेटांसाठी रवाना झाली होती.
गाझीची बुद्धिमत्ता जुनी असल्याचे सिद्ध झाले. सकाळ होताच, राजपूतने असामान्य आवाज ऐकले. सोनारने पाणबुडी शोधली. आयएनएस राजपूतने लगेचच डेप्थ चार्जेस (पाण्याखाली स्फोटक बॉम्ब) टाकले. पहिला स्फोट झाला आणि गाझी हादरला. नंतर दुसऱ्या बॉम्बने असा स्फोट झाला की त्याचा आवाज समुद्रात घुमला. गाझीचा रिअॅक्टर फुटला आणि आग लागली. संपूर्ण पाणबुडी समुद्राच्या खोलवर बुडाली. ४ डिसेंबर १९७१ रोजीचा तो क्षण इतिहास बनला. ९३ पाकिस्तानी खलाशी (१० अधिकाऱ्यांसह) कायमचे बेपत्ता झाले.
युद्धाचा मार्ग कसा बदलला?
पाकिस्तानने याला अपघात म्हटले आणि दावा केला की गाझीचा स्फोट त्यांच्याच खाणीत झाला. परंतु पुरावे वेगळेच सांगतात. नंतर अमेरिकन नौदलाने अवशेषांची तपासणी केली – स्फोटाचे निशान स्पष्ट होते. भारतीय गोताखोरांना ३०० फूट खोलीवर एक सांगाडा सापडला. हा भारताचा विजय होता. गाझी हल्ल्याने युद्धाचा मार्ग बदलला. १९७१ च्या युद्धात गाझीचा नाश पाकिस्तानच्या शवपेटीत शेवटचा खिळा ठरला. पाकिस्तान उद्ध्वस्त झाला आणि देश दोन भागात विभागला गेला. या घटनेची आठवण म्हणून दरवर्षी ४ डिसेंबर रोजी नौदल दिन साजरा केला जातो.
Career in Navy: नौदलात करिअर करण्यासाठी करण्यासाठी ‘अशी’ करा तयारी
१६ डिसेंबर रोजी पाकिस्तानचे आत्मसमर्पण
भारतीय नौदल, हवाई दल आणि लष्कराच्या हल्ल्याला पाकिस्तान टिकवू शकला नाही. १६ डिसेंबर रोजी पाकिस्तानने आत्मसमर्पण केले आणि बांगलादेशचा जन्म झाला. या विजयामुळे भारतीय नौदलाला पुन्हा आत्मविश्वास मिळाला. जगाने भारताच्या सागरी सामर्थ्याची ओळख पटवली. आजही ४ डिसेंबर रोजी गाझीच्या विध्वंसाच्या स्मरणार्थ नौदल दिन साजरा केला जातो. या घटनेवरून हे सिद्ध होते की सर्वात मोठ्या धोक्यांनाही दक्षता आणि शौर्याने पराभूत करता येते. आज, भारतीय नौदल जगातील सहाव्या क्रमांकाचे सर्वात बलवान नौदल आहे. गाझी हल्ल्याने त्याचा पाया रचला.
