हिंदी महासागर आणि दक्षिण महासागरामध्ये भारतीय नौदलाची ताकद किती याचे परिक्षण करण्याची गरज आहे (फोटो - सोशल मीडिया)
Indian Navy : दक्षिण आशियाई देशांमध्ये आणि जागतिक दक्षिणेत नौदल पुनर्जागरणाची लाट पसरत आहे. चीन एक मोठी लाट उदयास येत आहे, त्यानंतर पाकिस्तान आणि बांगलादेशही येत आहेत, परंतु आपली शांत आणि मजबूत तयारीही कमी नाही. या देशांच्या नौदलांनी पुनर्जागरण युगात प्रवेश केला आहे. दक्षिण आफ्रिका, ब्राझील, इराण आणि थायलंड देखील त्यांच्या ताफ्यात अत्याधुनिक फ्रिगेट्स, पाणबुड्या आणि बहु-भूमिका युद्धनौका जोडत आहेत. यामुळे हिंदी महासागर आणि दक्षिण महासागर प्रदेशात भू-सामरिक स्पर्धा वाढत आहे. भारताने दक्षिण आशियातील चीन, पाकिस्तान आणि बांगलादेशच्या नौदल तयारीवर बारकाईने लक्ष ठेवले पाहिजे आणि त्यानुसार तयारी केली पाहिजे. जागतिक नौदल विस्तार पाहता, भारताने श्रीलंका, मालदीव आणि या प्रदेशातील इतर देशांविरुद्ध देखील सतर्क राहिले पाहिजे.
संरक्षण सहकार्य मजबूत करण्यासाठी बंगालच्या उपसागरातून ५४ वर्षांत पहिल्यांदाच सदिच्छा भेटीवर बांगलादेशात आलेले पाकिस्तानी युद्धनौका १२ नोव्हेंबर रोजी रवाना झाले आणि भारताला हा प्रश्न पडला की दोन्ही देशांमधील नौदल दलांना बळकट करण्यासाठी का आणि कसे कट रचला जात आहे? बंगालच्या उपसागरात देशाच्या पूर्व किनाऱ्याजवळ चितगाव बंदर आहे. चीन येथे आपला तळ स्थापन करू इच्छित आहे. त्यामुळे पाकिस्तानी आणि चिनी जहाजांच्या हालचालींमुळे भारताच्या सागरी सुरक्षेला धोका वाढेल. फोर्सेस गोल-२०३० अंतर्गत, नवीन युद्धनौका खरेदी करण्याव्यतिरिक्त, बांगलादेश नौदल त्यांच्या पाणबुडी, आयएसआर (इंटेलिजन्स, सर्व्हेलन्स, रिकॉन) आणि स्वदेशी उत्पादन क्षमता वाढवत आहे. पाणबुडी आणि सीप्लेन ऑपरेशन्ससाठी सुविधा वाढवण्यासाठी देशातील सर्वात मोठा नौदल तळ रबानाबादमध्ये बांधला जात आहे.
राजकीय बातम्या वाचण्यासाठी क्लिक करा
बांगलादेश आपल्या युद्धनौका आणि पाणबुड्यांचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी नऊ वर्षांचा कार्यक्रम राबवत आहे, ज्यामध्ये पाकिस्तान, चीन आणि तुर्की यांनी बांधलेल्या अनेक युद्धनौका खरेदी करणे समाविष्ट आहे. चीनच्या सहकार्याने विकसित केलेली त्यांची पहिली होंगोर-क्लास पाणबुडी पुढील वर्षी त्यांच्या नौदलात सामील होईल आणि २०२८ पर्यंत ही संख्या आठ पर्यंत वाढवण्याचा त्यांचा मानस आहे. तुर्कीमध्ये बांधलेली आणि अत्याधुनिक शस्त्रे आणि गुप्त क्षमतांनी सुसज्ज असलेली बाबर-क्लास फ्रिगेट या वर्षी सामील होण्याची अपेक्षा आहे. भारतीय नौदलावर त्यांची जहाजे, विमाने आणि रडार प्रणाली आधुनिक करण्यासाठी दबाव वाढेल. भारताकडे सध्या आयएनएस विक्रमादित्य आणि आयएनएस विक्रांत ही दोन विमानवाहू जहाजे आहेत. भारत इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक कॅटपल्ट सिस्टमसह पुढील पिढीतील युद्धनौका बांधण्याचा विचार करत आहे. आजच्या गतीने, हे ध्येय साध्य करण्यासाठी अनेक वर्षे लागतील.
आयएनएस विक्रमादित्य २०३५ मध्ये निवृत्त होऊ शकते. हिंदी महासागरात सामरिक संतुलन राखण्यासाठी तिसऱ्या विमानवाहू जहाजाची आवश्यकता आहे, ज्यासाठी तयारी सुरू आहे. आणखी दोन युद्धनौका तैनात करण्याची योजना आहे. बांगलादेशचे चीनसोबतचे सहकार्य आणि चीनचा नौदल तळांद्वारे विस्तार ही भारतासाठी चिंताजनक बाब आहे. तर पाकिस्तान-चीन युती, बंगालच्या उपसागरात चीन-बांगलादेश संघर्ष, सागरी घुसखोरी आणि आफ्रिका-अरब समुद्रावर चीनचे लक्ष यामुळे भारतावर सामरिक दबाव निर्माण झाला आहे. बंगालच्या उपसागरात, अरबी समुद्रात आणि हिंदी महासागरात आपण बहु-डोमेन दक्षता, देखरेख आणि नौदल शक्ती प्रक्षेपण वाढवले पाहिजे. विशिष्ट शक्ती संतुलन राखण्यासाठी आपण तांत्रिक सुधारणा, आंतरराष्ट्रीय सहकार्य आणि धोरणात्मक आणि राजनैतिक सहभाग आणखी वाढवला पाहिजे. क्षमता वाढवण्यासाठी, आपण वेळेच्या आत जहाजे, पाणबुड्या, विमाने आणि तळ पायाभूत सुविधांचे बांधकाम सुनिश्चित केले पाहिजे, सागरी गुप्तचर नेटवर्किंग वाढवले पाहिजे आणि मित्र देशांसोबत तळ आणि सराव वाढवले पाहिजेत.
नवराष्ट्र विशेष लेख वाचण्यासाठी क्लिक करा
चीन चितगावमध्ये करतोय तळ स्थापन करण्याचा विचार
संयुक्त नौदल मोहिमा आणि प्रशिक्षण आस्थापनांसाठी अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, जपान आणि फ्रान्ससोबत भागीदारी आवश्यक आहे. जर भारताने स्वावलंबी, स्वदेशी नौदल क्षमता वेळेवर, सातत्यपूर्ण आणि मोठ्या प्रमाणात अंमलात आणल्या तर ते हिंद महासागर क्षेत्रात आपले नेतृत्व सुनिश्चित करू शकते.
लेख – संजय श्रीवास्तव
याचे मूळ आर्टिकल वाचण्यासाठी आपण https://navbharatlive.com/ यावर क्लिक करावे
