बुधवार, 4 नोव्हेंबर 2026
World Refugee Day 2026: घर सुटलं, पण आशा जिवंत! युद्ध आणि संकटांशी लढणाऱ्या लाखो विस्थापितांच्या संघर्षाची कहाणी ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
World Refugee Day 2026 theme UN : आजचा आधुनिक काळ जितका प्रगत मानला जातो, तितकाच तो काही भागांसाठी अत्यंत क्रूर आणि कठीण ठरत आहे. दरवर्षी २० जून हा दिवस जगभरात ‘जागतिक निर्वासित दिन’ (World Refugee Day) म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ दिनदर्शिकेतील एक तारीख नाही, तर आपल्याच देशात परके झालेल्या, राजकीय छळ, युद्ध, वांशिक हिंसाचार किंवा भयानक नैसर्गिक आपत्तींमुळे एका रात्रीत आपले हक्काचे घर, जमीन आणि नातेवाईक सोडून अनोळखी देशात आश्रयासाठी पळत सुटलेल्या कोट्यवधी लोकांच्या अथांग संघर्षाला सलाम करण्याचा दिवस आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या (United Nations) पुढाकाराने सुरू झालेली ही चळवळ आज संपूर्ण जगाला मानवतेची आणि सहानुभूतीची आठवण करून देत आहे.
चालू वर्षातील ही परिषद आणि जागतिक परिस्थिती अधिक महत्त्वाची ठरत आहे, कारण निर्वासितांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर कायदेशीर हक्क आणि संरक्षण देणाऱ्या ऐतिहासिक ‘१९५१ च्या जिनेव्हा कराराला’ (1951 Refugee Convention) यंदा तब्बल ७५ वर्षे पूर्ण होत आहेत. या पार्श्वभूमीवर, संयुक्त राष्ट्रांनी यंदाच्या जागतिक निर्वासित दिनासाठी “प्रत्येक जण सुरक्षित होईपर्यंत” (Until Everyone Is Safe) ही अत्यंत संवेदनशील संकल्पना (Theme) निश्चित केली आहे. सुरक्षा हा काही मोजक्याच लोकांचा विशेषाधिकार नसून, तो प्रत्येक मानवाचा मूलभूत अधिकार आहे, हाच संदेश या माध्यमातून दिला जात आहे.
या दिवसाचा इतिहास पाहिल्यास, संयुक्त राष्ट्र महासभेने (UNGA) ४ डिसेंबर २००० रोजी एक विशेष ठराव मंजूर केला होता. त्यानंतर, २० जून २००१ रोजी जगातील पहिला ‘जागतिक निर्वासित दिन’ साजरा करण्यात आला. यापूर्वी हा दिवस आफ्रिका खंडापुरता ‘आफ्रिका निर्वासित दिन’ म्हणून साजरा केला जात असे. परंतु, विस्थापितांचे संकट हे केवळ एका खंडापुरते मर्यादित नसून ते जागतिक आहे, हे ओळखून संयुक्त राष्ट्रांनी त्याला आंतरराष्ट्रीय स्वरूप दिले. तेव्हापासून दरवर्षी या दिवशी जगभरात विविध सरकारी, निमसरकारी आणि स्वयंसेवी संस्थांच्या माध्यमातून अनेक चर्चासत्रे, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि मोहिमा राबवल्या जातात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Times Square Firing: पर्यटकांची पळापळ अन् किंकाळ्या! टाईम्स स्क्वेअर गोळीबाराने हादरली अमेरिका; थरारक VIDEO आला समोर
या कार्यक्रमांचा मुख्य उद्देश निर्वासितांच्या हक्कांचे संरक्षण करणे, त्यांच्या पुनर्वसनासाठी निधी गोळा करणे आणि त्यांना आश्रय देणाऱ्या देशांमधील स्थानिक नागरिकांमध्ये त्यांच्याबद्दल सहानुभूती निर्माण करणे हा असतो. आज जगभरातील अनेक देशांमध्ये विस्थापितांना गुन्हेगार किंवा ओझे समजण्याची एक चुकीची प्रवृत्ती निर्माण होत आहे. या प्रवृत्तीला आळा घालून, निर्वासित हे केवळ पीडित नसून ते प्रचंड धाडसी आणि नवीन समाजात मोलाचे योगदान देणारे नागरिक आहेत, हे जगाला पटवून देणे ही काळाची गरज बनली आहे.
सध्याच्या जागतिक परिस्थितीचा आढावा घेतल्यास, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर निर्वासितांचे संकट आतापर्यंतच्या सर्वात भीषण टप्प्यावर पोहोचले आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, जगातील तब्बल १२.३ कोटींपेक्षा जास्त लोक (म्हणजेच जगातील दर ६७ व्यक्तींमागे एक जण) आज सक्तीने विस्थापित जीवन जगत आहेत. गेल्या एका दशकात हा आकडा दुप्पट झाला आहे. यातील धक्कादायक बाब अशी की, जगभरातील एकूण निर्वासितांपैकी ७० टक्के लोक हे प्रामुख्याने सिरिया, युक्रेन, अफगाणिस्तान, सुदान, व्हेनेझुएला आणि पॅलेस्टाईन यांसारख्या युद्धग्रस्त देशांमधून आलेले आहेत.
सुदानमध्ये सुरू असलेले अंतर्गत गृहयुद्ध हे सध्या जगातील सर्वात मोठे विस्थापन संकट ठरले आहे, जिथे ९० लाख लोक देशांतर्गतच बेघर झाले आहेत. याशिवाय, मध्य पूर्वेतील ताज्या लष्करी तणावामुळे आणि युद्धाच्या भडक्यामुळे लेबनॉन आणि इराणमधील १० लाखांहून अधिक नागरिकांना आपली घरे सोडून शेजारील देशांमध्ये आसरा घ्यावा लागला आहे. या लोकांच्या प्रवासाची कहाणी अत्यंत वेदनादायी आहे. अनेक मैल पायी चालणे, समुद्रातील धोकादायक बोटींमधून प्रवास करणे आणि छावण्यांमध्ये मूलभूत सुविधांशिवाय (अन्न, पाणी, औषधे) दिवस काढणे, हा त्यांच्या दैनंदिन जगण्याचा भाग बनला आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US-Iran Hormuz Toll: इराण-अमेरिकेचा करार झाला, पण फक्त 60 दिवसांसाठी? जहाजांच्या टोल शुल्कावर मोठा निर्णय; जगभरात चर्चा सुरू
जागतिक निर्वासित दिन आपल्याला केवळ आकडेवारी दाखवून थांबत नाही, तर तो आपल्यातील संवेदनशीलतेला साद घालतो. कोणत्याही मानवाला स्वतःचे घर सोडून अनोळखी देशात, जिथली भाषा आणि संस्कृती पूर्णपणे वेगळी आहे, तिथे जाऊन आश्रित म्हणून जगण्याची हौस नसते. ती त्यांची हतबलता असते. जेव्हा राजकीय नेते किंवा जागतिक व्यवस्था शांतता प्रस्थापित करण्यात अपयशी ठरतात, तेव्हा त्याचा थेट फटका सर्वसामान्य नागरिकांना, निष्पाप मुलांना आणि महिलांना बसतो.
हा दिवस आपल्याला प्रोत्साहित करतो की, आपण अशा विस्थापितांकडे एक ‘ओझे’ म्हणून न पाहता आपल्याच कुटुंबातील बांधव म्हणून पाहिले पाहिजे. येशू ख्रिस्ताने देखील आपल्या आयुष्याची सुरुवात इजिप्तमध्ये एक निर्वासित म्हणून केली होती, याची आठवण अनेक धार्मिक आणि सामाजिक संस्था आजच्या दिवशी करून देतात. जोपर्यंत जगातील प्रत्येक नागरिक सुरक्षित आणि सन्मानाने जगू शकत नाही, तोपर्यंत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खरी शांतता नांदू शकत नाही. त्यामुळे बलाढ्य देशांनी आपल्या सीमा बंद करण्यापेक्षा, या निर्वासितांना कायदेशीर संरक्षण, शिक्षण, रोजगाराच्या संधी आणि सुरक्षितता कशी देता येईल, यावर ठोस धोरणे आखण्याची गरज आहे.
